Merz sốc vì lá phiếu của đảng Xanh với Mercosur

CHLB Đức – Thủ tướng Đức Friedrich Merz vừa công khai chỉ trích gay gắt cách bỏ phiếu của các nghị sĩ đảng Xanh tại Nghị viện châu Âu về thỏa thuận thương mại Mercosur, coi đây là một quyết định khó hiểu và đi ngược lại lợi ích chiến lược của châu Âu. Động thái này không chỉ làm gia tăng căng thẳng trong liên minh cầm quyền mà còn khơi lại cuộc tranh luận về vai trò của các hiệp định thương mại trong chính sách đối ngoại và kinh tế của Liên minh châu Âu.​

Phát biểu sau cuộc tham vấn chính phủ Đức – Ý tại Rome, Merz cho biết ông “hoàn toàn không hiểu nổi” vì sao ở châu Âu vẫn còn những lực lượng chính trị tìm cách ngăn chặn thỏa thuận với khối Mercosur. Ông cho rằng sẽ không lạ nếu phe cực tả hoặc cực hữu bỏ phiếu phản đối, nhưng việc các nghị sĩ đảng Xanh Đức cùng đứng về phía này khiến ông “thật sự không nói nên lời”. Theo Merz, đây là tín hiệu sai lầm trong bối cảnh châu Âu cần mở rộng mạng lưới đối tác kinh tế toàn cầu.​

Làn sóng chỉ trích đối với đảng Xanh không chỉ đến từ bên ngoài. Ngay trong nội bộ, nhiều tiếng nói cho rằng các nghị sĩ của đảng tại Nghị viện châu Âu đã gửi đi một thông điệp mâu thuẫn với định hướng “xanh hóa” thương mại nhưng vẫn duy trì đối thoại với các nền kinh tế đang phát triển. Đa số nghị sĩ Xanh Đức đã bỏ phiếu tán thành việc đưa thỏa thuận EU – Mercosur lên Tòa án Công lý Liên minh châu Âu xem xét lại, qua đó trên thực tế làm chậm thêm tiến trình phê chuẩn.​

Theo Merz, thỏa thuận Mercosur nên được cho phép tạm thời có hiệu lực, thay vì tiếp tục bị treo vì những tranh cãi chính trị. Cơ chế mà ông nhắc tới là: chỉ cần một quốc gia Nam Mỹ đầu tiên phê chuẩn văn kiện, các phần thuộc thẩm quyền của EU có thể được áp dụng tạm thời trong khi chờ các thủ tục còn lại. Merz cảnh báo châu Âu “không được để mình bị kìm hãm bởi những kẻ cuối cùng luôn tìm cách làm suy yếu EU thông qua chính sách thương mại”.​

Với cách nói này, thủ tướng muốn gửi thông điệp rằng việc trì hoãn các hiệp định lớn làm suy giảm sức cạnh tranh của châu Âu trước các đối thủ như Mỹ hay Trung Quốc, những bên không ngừng mở rộng mạng lưới thỏa thuận với các khu vực giàu tài nguyên và có thị trường tăng trưởng nhanh. Ông coi Mercosur là một mắt xích quan trọng trong chiến lược đa dạng hóa nguồn cung, nhất là với những mặt hàng nông sản, nguyên liệu thô và năng lượng.​

Không chỉ dừng lại ở Mercosur, Merz còn kêu gọi Liên minh châu Âu đẩy nhanh các cuộc đàm phán thương mại khác, từ Ấn Độ, Mexico, Indonesia cho tới Australia. Theo ông, EU cần ký kết các hiệp định với những quốc gia “có cùng quan điểm, sẵn sàng mở cửa thị trường và cải thiện trao đổi hàng hóa”, nếu không muốn tụt lại trong trật tự thương mại mới đang hình thành. Lập luận này phản ánh quan điểm lâu nay của phe bảo thủ Đức: thương mại là công cụ quyền lực mềm quan trọng, đồng thời là bảo hiểm cho tăng trưởng kinh tế.​

Trong khi đó, phía đảng Xanh lại thường xuyên nhấn mạnh những rủi ro về môi trường, khí hậu và nhân quyền khi thương lượng với các đối tác ở Nam Mỹ. Mercosur nhiều năm qua bị chỉ trích vì nạn phá rừng tại Amazon, mô hình nông nghiệp thâm canh và các tiêu chuẩn lao động còn gây tranh cãi. Đối với nhiều đảng viên Xanh, không thể chấp nhận một hiệp định chỉ ưu tiên lưu lượng hàng hóa mà không ràng buộc đầy đủ các cam kết rạch ròi về bảo vệ môi trường.​

Song chính cách bỏ phiếu cùng với các lực lượng hoài nghi hội nhập châu Âu đã đặt các nghị sĩ Xanh vào thế khó. Các nhà phê bình cho rằng họ đã vô tình đứng chung trận tuyến với những đảng muốn làm suy yếu EU về lâu dài, dù mục tiêu ban đầu của đảng Xanh là đòi hỏi tiêu chuẩn bền vững cao hơn. Sự giằng co giữa lý tưởng môi trường và thực tế địa chính trị khiến hình ảnh đảng Xanh thêm phân hóa trong mắt cử tri, nhất là giới doanh nghiệp xuất khẩu.​

Bên cạnh mâu thuẫn nội bộ liên minh ở Berlin, câu chuyện Mercosur còn làm bộc lộ khoảng cách giữa các khu vực lợi ích trong nền kinh tế châu Âu. Giới nông dân ở nhiều nước EU lo ngại bị cạnh tranh bởi hàng nông sản giá rẻ từ Nam Mỹ nếu rào cản thuế quan bị gỡ bỏ, do đó thường gây áp lực mạnh mẽ lên các chính phủ của họ. Những cuộc biểu tình gần đây đã buộc nhiều lãnh đạo phải cân nhắc kỹ lưỡng từng nhượng bộ trong đàm phán.​

Ngược lại, các ngành công nghiệp xuất khẩu như ô tô, hóa chất, máy móc lại nhìn thấy trong Mercosur một thị trường tiềm năng với hàng trăm triệu dân. Việc cắt giảm thuế quan và đơn giản hóa quy định được kỳ vọng sẽ giúp sản phẩm châu Âu cạnh tranh hơn trước các đối thủ đến từ châu Á hoặc Bắc Mỹ. Sự chia rẽ giữa các ngành kinh tế khiến mọi quyết định về thỏa thuận thương mại đều mang tính đánh đổi chính trị cao.​

Theo thông tin chính thức, thỏa thuận giữa EU và bốn nước Brazil, Argentina, Paraguay và Uruguay đã được ký kết sau hơn 25 năm thương lượng. Mục tiêu cốt lõi là giảm rào cản thương mại, gỡ bỏ nhiều loại thuế nhập khẩu và tạo điều kiện thuận lợi hơn cho trao đổi dịch vụ. Dù vậy, từ khi hoàn tất về mặt đàm phán, văn kiện này liên tục vấp phải làn sóng phản đối ở châu Âu, khiến quá trình phê chuẩn bị kéo dài chưa có hồi kết.​

Đối với Merz, kéo dài tình trạng lửng lơ như hiện nay đồng nghĩa với đánh mất uy tín của EU trong mắt các đối tác. Ông cho rằng nếu châu Âu không chứng minh được khả năng thực thi các thỏa thuận đã ký, những nước khác sẽ ít mặn mà hơn trong việc đàm phán với Brussels. Điều này theo ông sẽ làm suy yếu vai trò của EU như một trung tâm thương mại và tiêu chuẩn quy định toàn cầu.​

Tranh cãi xung quanh lá phiếu của đảng Xanh với Mercosur vì thế không chỉ là một bất đồng kỹ thuật. Nó phản ánh cuộc đấu tranh lớn hơn trong nội bộ châu Âu về câu hỏi: trong thế kỷ cạnh tranh địa chính trị, EU ưu tiên bảo vệ các nguyên tắc môi trường và xã hội đến đâu, và sẵn sàng trả giá kinh tế ở mức nào để giữ vững những nguyên tắc ấy. Dù kết cục của thỏa thuận này còn bỏ ngỏ, cuộc đối đầu lời nói giữa Merz và đảng Xanh chắc chắn sẽ còn tác động đến vị thế của cả hai bên trong mắt cử tri Đức.