Dấu Việt ở Palawan​

Đông Nam Á – Làng Việt Nam nằm nép mình dưới những tán cây xanh ở ngoại ô Puerto Princesa, thủ phủ tỉnh Palawan, nơi được mệnh danh là thiên đường biển đảo của miền Trung Philippines. Ít ai biết giữa vùng đất du lịch nổi tiếng này lại tồn tại một cộng đồng nhỏ từng là chốn nương náu của người Việt ly hương sau những biến động lịch sử.​

Từ sân bay Puerto Princesa, chỉ cần mở bản đồ trực tuyến là có thể tìm thấy cái tên Viet Ville – Làng Việt – xuất hiện khiêm tốn ở phía bắc thành phố. Theo quốc lộ khoảng 10km, bên đường hiện ra biển hiệu nhà hàng Viet Ville với hình cánh sen hồng, như một nét nhận diện Việt giữa không gian nhiệt đới Philippines. Phần lớn khách dừng lại ở đây chỉ để ăn uống rồi đi tiếp, ít người rẽ sâu vào bên trong, nơi từng lưu giữ câu chuyện dài của hàng trăm phận người Việt vượt biển năm xưa.​

Sau năm 1975, nhiều người Việt rời quê hương bằng đường biển và trôi dạt đến Palawan. Tại khu vực ven biển Puerto Princesa, một trại tị nạn được lập nên để đón họ, chờ các thủ tục đưa tới nước thứ ba định cư. Khi trại tị nạn đóng cửa năm 1995, những người không đủ điều kiện đi tiếp được Philippines cho vào khu vực này sinh sống, dần hình thành một ngôi làng mà người địa phương quen gọi là làng Việt Nam.​

Nhìn trên bản đồ, làng hiện lên như một ô đất vuông vức với các con đường kẻ thẳng. Ngoài đời, đó là khoảng 6 hecta yên ả dưới tán cây miền nhiệt đới, tách mình khỏi nhịp sống ồn ã của phố xá và các điểm du lịch. Ngay đầu ngõ vào là nhà hàng Viet Ville – vốn do chính người Việt dựng nên, với bếp ăn và lò bánh mì từng do người Việt trực tiếp chăm lo.​

Theo thời gian, Viet Ville đổi khác. Nhà hàng và lò bánh mì nay khang trang hơn, khách ra vào tấp nập hơn, nhưng chủ đã là người Philippines, thợ làm bánh cũng là những thanh niên Philippines, các món ăn Việt được chế biến bởi đầu bếp bản địa. Dẫu vậy, danh tiếng ẩm thực Việt vẫn là điều níu chân du khách, khiến nhiều người tìm đến nơi này như một trải nghiệm vừa ẩm thực vừa khám phá dấu ấn văn hóa Á Đông khác biệt giữa lòng Palawan.​

Đi sâu vào phía sau nhà hàng, du khách bắt gặp một tấm bảng lớn đặt ở đầu làng, trên đó là những dòng chữ tiếng Anh đã phai màu kể về sự hình thành của Viet Village. Những câu chữ cũ kỹ ấy gom lại mấy chục năm thăng trầm của những cuộc đến, ở rồi lại đi của người Việt trên vùng đất xa xôi. Từng có thời điểm, làng Việt Nam đông đúc với khoảng 120 gia đình được chính quyền sở tại cho tạm trú, tạo nên một cộng đồng có sinh hoạt, có văn hóa, có ký ức chung.​

Nhưng rồi, theo năm tháng, những chuyến đi mới tiếp tục mở ra. Nhiều gia đình lần lượt rời Palawan, tiếp tục hành trình sang các nước khác hoặc trở về quê hương. Đến khoảng năm 2005, những cuộc chia tay gần như khép lại một giai đoạn sôi động của làng Việt Nam, để lại sau lưng là không gian vắng lặng hơn, thưa vắng tiếng nói tiếng cười bằng tiếng Việt.​

Ngày nay, số người Việt còn ở lại đây chỉ đếm trên đầu ngón tay, chưa tới 10 người, sống quây quần trong bốn mái nhà tôn đã xuống cấp. Họ nương tựa vào nhau, vừa là láng giềng, vừa như người thân giữa xứ người, giữ lại chút sinh khí cho ngôi làng nhỏ từng một thời đông đúc. Trong nhịp thay đổi chóng mặt của ngành du lịch Palawan, ngôi làng ấy vẫn lặng lẽ tồn tại, như một chứng tích về một chương lịch sử ít được nhắc tới của cộng đồng người Việt ở nước ngoài.​

​