Đức siết chặt triển khai quy định tị nạn mới của EU

EU – Quy định cải cách Hệ thống tị nạn chung châu Âu (GEAS) sẽ có hiệu lực trên toàn Liên minh châu Âu (EU) từ ngày 12/6 tới, đánh dấu bước thay đổi sâu rộng trong cách các nước thành viên tiếp nhận và xử lý đơn xin tị nạn. Những điều chỉnh mới được đánh giá là chặt chẽ hơn, tập trung vào kiểm soát biên giới, đẩy nhanh thủ tục và hạn chế tối đa tình trạng di chuyển thứ cấp trong nội khối.

Theo quy định, các quốc gia thành viên bắt buộc phải tiến hành kiểm tra danh tính đối với mọi trường hợp nhập cảnh tại các biên giới bên ngoài EU. Với người đến từ những quốc gia có tỷ lệ được chấp thuận tị nạn thấp, hồ sơ sẽ được xử lý trực tiếp tại khu vực biên giới, thay vì cho phép họ di chuyển sâu vào lãnh thổ. Cách tiếp cận này nhằm sớm sàng lọc, xác định các trường hợp không đủ điều kiện, giảm áp lực lên hệ thống tiếp nhận trong nội địa.

Tại Đức, do không nằm trên đường biên giới ngoài của EU, các quy định mới sẽ chủ yếu được áp dụng tại các sân bay quốc tế và cảng biển. Chính phủ liên bang dự kiến cho phép các bang thành lập những trung tâm di cư thứ cấp, dùng để tiếp nhận người buộc phải rời Đức vì hồ sơ của họ thuộc thẩm quyền xử lý của một quốc gia EU khác. Cơ chế này được kỳ vọng giúp tránh tình trạng “đùn đẩy trách nhiệm” giữa các nước thành viên, đồng thời làm rõ lộ trình xử lý hồ sơ ngay từ đầu.

Một điểm nhấn khác là các thủ tục chuyển giao người xin tị nạn giữa các quốc gia EU sẽ được rút ngắn và vận hành linh hoạt hơn. Mục tiêu là hạn chế tối đa di chuyển thứ cấp, khi người xin tị nạn rời nước đầu tiên tiếp nhận để sang nước khác trong khối với kỳ vọng điều kiện tốt hơn. Việc chuẩn hóa và tăng tốc thủ tục được xem là bước đi nhằm củng cố niềm tin giữa các thành viên vào khả năng điều phối chung của EU.

Song song với siết thủ tục tại biên giới, EU cũng thúc đẩy các biện pháp mạnh tay hơn trong việc hồi hương những người không đủ điều kiện bảo hộ. Những trường hợp bị từ chối quy chế tị nạn có thể bị giam giữ trong thời gian dài hơn và được đưa tới các trung tâm hồi hương đặt ở quốc gia ngoài EU. Đức đang phối hợp với một số đối tác trong khối để tìm kiếm các nước sẵn sàng tham gia mô hình này, qua đó tạo mạng lưới hỗ trợ hồi hương tập trung.

Để nâng cao hiệu quả thực thi, những người không hợp tác trong quá trình hồi hương có thể phải đối mặt với việc bị cắt giảm trợ cấp hoặc bị tịch thu giấy tờ. Đây được xem là các công cụ răn đe, nhằm khuyến khích tuân thủ quy định và rút ngắn thời gian xử lý các trường hợp đã có quyết định cuối cùng. Giới chức Đức kỳ vọng cách tiếp cận cứng rắn hơn sẽ hạn chế tình trạng cố tình kéo dài thời gian lưu trú bất hợp pháp.

Ngoài khung quy định của GEAS, Berlin vẫn duy trì các biện pháp kiểm soát tại những biên giới nội khối thuộc vùng Schengen, ít nhất cho tới tháng 9 tới. Giải pháp được lý giải là cần thiết trong bối cảnh dòng di cư bất hợp pháp vẫn gây sức ép lên hệ thống an ninh và phúc lợi. Bộ trưởng Nội vụ Liên bang Alexander Dobrindt nhấn mạnh, việc dỡ bỏ các trạm kiểm soát tạm thời chỉ có thể tính đến khi EU chứng minh được khả năng kiểm soát hiệu quả biên giới bên ngoài.

Theo số liệu của Chính phủ Đức, lực lượng chức năng đã phát hiện hơn 62.900 trường hợp nhập cảnh trái phép trong năm ngoái, giảm khoảng 25% so với năm trước đó. Dù vậy, con số này vẫn được đánh giá là đáng kể, phản ánh sức hút của EU nói chung và Đức nói riêng đối với người di cư trong bối cảnh bất ổn khu vực, xung đột và khủng hoảng kinh tế tại nhiều nơi trên thế giới.

Giới phân tích nhận định, việc Đức khẩn trương triển khai quy định tị nạn mới của EU cho thấy xu hướng chung trong khối là siết chặt quản lý biên giới, đồng thời tìm cách dung hòa giữa nghĩa vụ nhân đạo và yêu cầu bảo đảm an ninh, trật tự xã hội. Những bước đi này được coi là phép thử đối với khả năng phối hợp chính sách của EU trong một trong những hồ sơ nhạy cảm và gây tranh luận nhất hiện nay.