Bên trong Fukushima: Máy bay không người lái nhỏ lần đầu ghi hình đáy lò phản ứng​

Nhật Bản – Mười lăm năm sau thảm họa hạt nhân tồi tệ nhất trong lịch sử Nhật Bản, những hình ảnh đầu tiên từ đáy khu vực lò phản ứng tại nhà máy điện Fukushima Daiichi đã được ghi lại nhờ các máy bay không người lái cỡ nhỏ chuyên dụng. Đây được xem là bước đột phá quan trọng trong nỗ lực kéo dài nhiều năm nhằm hiểu rõ hơn mức độ thiệt hại bên trong và tìm cách tháo dỡ an toàn cơ sở này.​

Theo thông tin được công bố, các thiết bị bay mini được thiết kế đặc biệt để có thể hoạt động trong môi trường bức xạ cao, không gian chật hẹp và cấu trúc phức tạp của lò phản ứng. Nhiệm vụ của chúng là tiến sâu vào khu vực mà con người và nhiều thiết bị robot trước đó không thể tiếp cận, sau đó truyền về hình ảnh và dữ liệu chi tiết phục vụ phân tích.​

Hình ảnh do máy bay không người lái ghi lại cho thấy phần bên trong tại khu vực đáy lò phản ứng bị tàn phá nặng nề sau các vụ nổ và nóng chảy lõi xảy ra vào tháng 3 năm 2011. Những mảnh vỡ kim loại, cấu trúc biến dạng và các khối vật chất nghi là nhiên liệu hạt nhân nóng chảy trộn lẫn với bê tông bị phá hủy xuất hiện trong tầm quan sát. Đây là lần đầu tiên các kỹ sư có được cái nhìn trực tiếp, dù vẫn còn hạn chế, về trạng thái của những phần nguy hiểm nhất trong nhà máy.​

Nhà máy điện Fukushima Daiichi thuộc tỉnh Fukushima đã bị tàn phá sau trận động đất mạnh và sóng thần khổng lồ năm 2011, dẫn đến nóng chảy lõi tại ba lò phản ứng và rò rỉ phóng xạ trên diện rộng. Hàng trăm nghìn người phải sơ tán, nhiều khu vực xung quanh bị phong tỏa trong thời gian dài và đến nay việc khắc phục hậu quả vẫn chưa thể hoàn tất. Chính phủ Nhật Bản và công ty vận hành TEPCO nhiều lần cam kết sẽ tháo dỡ hoàn toàn nhà máy, song tiến độ chậm hơn so với dự tính ban đầu do mức độ phức tạp và nguy hiểm của công việc.​

Việc triển khai máy bay không người lái cỡ nhỏ là một phần trong chiến lược mới nhằm giải quyết bài toán tiếp cận “hỗn hợp nhiên liệu nóng chảy” dưới đáy lò phản ứng. Trong nhiều năm, các robot mặt đất, cánh tay cơ khí và các thiết bị tự hành khác thường bị hỏng hoặc không thể tiến đủ sâu vì bức xạ quá mạnh và chướng ngại vật dày đặc. Các thiết bị bay mini có ưu thế linh hoạt, có thể luồn lách qua kết cấu chật hẹp, đồng thời giảm nguy cơ mắc kẹt như những robot trước đây.​

Những hình ảnh mới được đánh giá là dữ liệu vô giá cho các chuyên gia an toàn hạt nhân. Dựa trên đó, họ có thể tính toán chính xác hơn khối lượng, vị trí và trạng thái của vật liệu chứa phóng xạ, từ đó xây dựng lộ trình tiếp cận và thu hồi trong tương lai. Việc lập kế hoạch mà không có dữ liệu thực tế luôn tiềm ẩn rủi ro lớn, cả về an toàn bức xạ lẫn chi phí và thời gian.​

Tuy nhiên, dù kết quả khảo sát bằng máy bay không người lái được đánh giá là một bước tiến, con đường phía trước vẫn rất dài. Việc thu gom và xử lý nhiên liệu nóng chảy được dự báo sẽ kéo dài hàng thập kỷ, đòi hỏi công nghệ tiên tiến, kinh phí khổng lồ và sự phối hợp chặt chẽ giữa chính phủ, doanh nghiệp vận hành cũng như các tổ chức quốc tế. Nhiều chuyên gia hoài nghi về khả năng hoàn thành mục tiêu tháo dỡ toàn bộ nhà máy trong khung thời gian mà Nhật Bản đã công bố trước đây.​

Bên cạnh thách thức kỹ thuật, Fukushima vẫn là một biểu tượng nhạy cảm về mặt xã hội và chính trị tại Nhật Bản. Hàng chục nghìn người dân từng sinh sống trong vùng bị ô nhiễm vẫn đang chật vật ổn định cuộc sống mới, trong khi niềm tin đối với năng lượng hạt nhân đã bị tổn thương nghiêm trọng. Mỗi bước tiến trong việc xử lý nhà máy đều được công chúng theo dõi sát sao, nhất là khi liên quan đến vấn đề an toàn và minh bạch thông tin.​

​