Cân não châu Âu trước sức ép của Tổng thống Trump ở eo biển Hormuz​

World – Việc Iran đóng eo biển Hormuz, tuyến hàng hải mà khoảng một phần năm lượng dầu thô toàn cầu đi qua, đang đẩy thị trường năng lượng thế giới vào tình trạng chao đảo và làm gia tăng lo ngại về một cuộc khủng hoảng kinh tế mới. Trong bối cảnh đó, ngày 14/3, Tổng thống Mỹ Donald Trump kêu gọi các quốc gia như Trung Quốc, Pháp, Nhật Bản, Hàn Quốc và Anh điều tàu chiến tham gia cùng Mỹ bảo đảm an ninh, nhằm sớm khai thông lại tuyến huyết mạch này.​

Không chỉ dừng ở lời kêu gọi, trong cuộc trả lời phỏng vấn báo Financial Times ngày 15/3, ông Trump còn cảnh báo thẳng Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO) rằng tương lai của liên minh “sẽ rất tồi tệ” nếu các nước thành viên không đứng về phía Washington trong nỗ lực giải tỏa tắc nghẽn tại eo biển Hormuz. Đây được xem là động thái sử dụng sức ép an ninh – đồng thời là phép thử mới – đối với mức độ sẵn sàng chia sẻ gánh nặng của các đồng minh châu Âu trước một cuộc khủng hoảng ở Trung Đông.​

Theo tờ Telegraph, các nước châu Âu hiện đang bàn bạc khả năng triển khai một sứ mệnh hải quân để góp phần mở cửa trở lại eo biển Hormuz, song cách tiếp cận thận trọng và chia rẽ nội bộ khiến tiến trình này không hề dễ dàng. Tại Brussels, các bộ trưởng Liên minh châu Âu (EU) thảo luận phương án mở rộng sứ mệnh hải quân Aspides – vốn được triển khai nhằm đối phó các cuộc tấn công của lực lượng Houthi ngoài khơi Yemen – sang nhiệm vụ bảo vệ tuyến vận tải hàng hải ở Vùng Vịnh. Hiện lực lượng Aspides bao gồm ba tàu chiến từ hải quân Pháp, Hy Lạp và Italy, song nếu phạm vi hoạt động mở rộng tới Hormuz, EU sẽ phải đối mặt với những rủi ro chính trị và quân sự lớn hơn nhiều.​

Một quan chức châu Âu chia sẻ với Financial Times rằng một sứ mệnh hải quân chung do EU phối hợp cùng Liên hợp quốc bảo trợ, với mục tiêu bảo đảm lưu thông an toàn qua eo biển, có vẻ khả thi hơn so với việc từng nước EU tự đàm phán song phương với Iran. Cách tiếp cận đa phương, có “ô” pháp lý và chính trị quốc tế, được cho là giúp giảm thiểu nguy cơ leo thang xung đột trực tiếp với Tehran, đồng thời duy trì được dư địa ngoại giao nếu tình hình vượt khỏi tầm kiểm soát.​

Tuy nhiên, không phải tất cả các thủ đô châu Âu đều sẵn sàng lao vào một chiến dịch mới ở Trung Đông, nhất là trong bối cảnh nguồn lực quân sự đã bị phân tán bởi nhiều cam kết trên các mặt trận khác. Ngoại trưởng Đức Johann Wadephul công khai bày tỏ “rất hoài nghi” về hiệu quả thực tế của kế hoạch mở rộng sứ mệnh Aspides, cho rằng chiến dịch này ngay tại khu vực chính là Biển Đỏ cũng chưa chứng minh được tính hiệu quả như kỳ vọng.​

Theo ông Wadephul, an ninh hàng hải chỉ có thể được bảo đảm lâu dài nếu xung đột quân sự được “giải quyết một cách căn bản”, thay vì chỉ tập trung vào các biện pháp quân sự mang tính tình thế. Ông nhấn mạnh châu Âu luôn có vai trò xây dựng trong việc bảo vệ các tuyến hàng hải, nhưng hiện “không thấy sự cần thiết cấp bách, và trên hết là Đức không nên tham gia” vào sứ mệnh quân sự mới tại Hormuz. Người đứng đầu ngành ngoại giao Đức khẳng định Berlin sẽ không dính líu vào cuộc xung đột, đồng thời tin rằng con đường duy nhất để bảo đảm an ninh ở eo biển là quay lại bàn đàm phán với Iran.​

Lập trường cứng rắn tránh can dự quân sự không chỉ xuất hiện ở châu Âu lục địa. Tại Thái Bình Dương, Australia cũng tuyên bố sẽ không điều tàu hải quân tới bảo vệ các tàu chở dầu qua eo biển Hormuz, bất chấp sức ép từ đồng minh chiến lược Mỹ. Đài Phát thanh Truyền hình Australia (ABC) dẫn lời Bộ trưởng Cơ sở hạ tầng, giao thông, phát triển khu vực và chính quyền địa phương Catherine King cho hay Canberra đã chuẩn bị các phương án để ứng phó với một cuộc “khủng hoảng kinh tế” có thể phát sinh do xung đột tại Trung Đông, thay vì lựa chọn can dự trực tiếp bằng lực lượng hải quân.​

​