TraceMap siết chặt an toàn thực phẩm tại châu Âu​

Châu Âu – Ủy ban châu Âu vừa đưa vào sử dụng TraceMap, nền tảng trí tuệ nhân tạo được kỳ vọng giúp phát hiện gian lận và ngăn chặn các vụ khủng hoảng an toàn thực phẩm trong toàn khối. Công cụ này được công bố ngày 10-3, với mục tiêu sàng lọc kho dữ liệu khổng lồ về thực phẩm nông sản của Liên minh châu Âu (EU) và xây dựng bản đồ chuỗi cung ứng chi tiết, thay thế dần quy trình kiểm tra thủ công vốn tốn nhiều thời gian và nhân lực. Phiên bản thí điểm đã cho thấy hiệu quả khi hỗ trợ cơ quan chức năng truy tìm nhanh lô sữa công thức cho trẻ sơ sinh không đạt chuẩn an toàn.​

TraceMap vận hành trên cơ sở tích hợp Hệ thống Cảnh báo nhanh về Thực phẩm và Thức ăn chăn nuôi (RASFF), Hệ thống Kiểm soát Thương mại và Chuyên gia (TRACES) cùng nhiều mạng lưới giám sát khác. Các thuật toán được thiết kế để phát hiện những dấu hiệu bất thường dễ bị bỏ sót nếu chỉ kiểm tra bằng phương pháp truyền thống, từ đó khoanh vùng chính xác hơn các lô hàng, nhà cung cấp và mắt xích rủi ro trong chuỗi cung ứng.​

Ủy viên phụ trách Y tế và Phúc lợi động vật của EU, ông Oliver Varhelyi, đánh giá TraceMap là bước đột phá trong việc nâng cấp năng lực ứng phó khủng hoảng an toàn thực phẩm và trấn áp gian lận trong lĩnh vực này. Với nền tảng mới, thanh tra viên có thể rút ngắn thời gian truy vấn dữ liệu xuống chỉ còn vài giây, đồng thời kiểm soát chặt hơn và thu hồi những sản phẩm không đạt chuẩn trước khi hậu quả lan rộng trên thị trường. Ủy ban châu Âu kỳ vọng việc kết nối nhanh giữa nhà cung cấp, lô hàng và nguồn gốc sản phẩm sẽ giúp minh bạch chuỗi cung ứng, củng cố niềm tin của người tiêu dùng trong bối cảnh mạng lưới cung ứng ngày càng phức tạp.​

Về kinh tế, TraceMap được kỳ vọng tạo “lá chắn” cho ngành thực phẩm nông sản EU – lĩnh vực có giá trị ước tính khoảng 1.300 nghìn tỷ euro – trước những hành vi gian lận làm tổn hại cả lợi nhuận lẫn uy tín. Bằng cách siết chặt quy định và tăng khả năng phát hiện sớm gian lận, EU muốn bảo vệ tốt hơn quyền lợi của nông dân, cũng như xử lý những trường hợp cố tình lách luật trong hoạt động nhập khẩu.​​

Nền tảng mới cũng hứa hẹn siết chặt kiểm soát đối với hàng nhập khẩu, hỗ trợ phối hợp xuyên biên giới giữa các quốc gia thành viên, nâng cao khả năng bảo vệ nông dân và người tiêu dùng, đồng thời bịt dần những kẽ hở đang bị các đối tượng gian lận tận dụng. Tuy vậy, hành trình triển khai TraceMap không hoàn toàn bằng phẳng. Trước hết, hiệu quả của thuật toán phụ thuộc lớn vào chất lượng dữ liệu đầu vào, trong khi hệ thống kiểm soát ở một số nước thành viên vẫn chưa hoàn thiện. Bên cạnh đó, nền tảng này cần sớm được chuyển hóa thành công cụ có giá trị pháp lý, bởi việc xử lý các vụ gian lận sẽ khó khăn nếu nhà chức trách không chứng minh được ý định gian lận hoặc truy dấu cụ thể sản phẩm.​

Khoảng cách về năng lực số giữa các quốc gia EU cũng là trở ngại đáng kể. Những nước có hạ tầng công nghệ mạnh có thể nhanh chóng tích hợp TraceMap, trong khi các quốc gia nhỏ hơn vẫn phải xoay xở với hệ thống cũ, lạc hậu. Ủy ban châu Âu khẳng định giao diện của TraceMap tương đối trực quan, nhưng nhấn mạnh rằng đào tạo nhân sự vẫn là điều kiện then chốt để vận hành hiệu quả, nếu không mức độ ứng dụng không đồng đều sẽ làm giảm tác dụng của cả hệ thống.​

Một số đơn vị vận hành cũng bày tỏ lo ngại TraceMap có thể đưa ra thông tin chưa đủ chính xác, gây nguy cơ gián đoạn thương mại do cảnh báo sai hoặc quá mức. Trước băn khoăn này, Ủy ban châu Âu nhấn mạnh vai trò quyết định vẫn thuộc về con người: nền tảng chỉ cung cấp gợi ý và dữ liệu phân tích, còn quyết định cuối cùng nằm ở cơ quan chức năng, nhằm tránh tình trạng phụ thuộc mù quáng vào công nghệ.​

​