27 quốc gia trong EU bỏ phiếu ủng hộ nới lỏng luật chuỗi cung ứng , phạm vi áp dụng thu hẹp

EU – Nghị viện châu Âu tại Strasbourg đã thông qua các sửa đổi đối với luật chuỗi cung ứng, khiến văn bản được đánh giá là “yếu” hơn đáng kể so với thiết kế ban đầu. Luật nhằm buộc các tập đoàn phải chịu trách nhiệm đối với vi phạm nhân quyền và ô nhiễm môi trường trong toàn bộ quá trình sản xuất, từ nhà máy dệt ở Bangladesh đến đồn điền ca cao ở Brazil hay các mỏ khai khoáng tại Cộng hòa Dân chủ Congo.​

Theo lộ trình mới, các nước thành viên EU phải chuyển hóa chỉ thị này vào luật quốc gia chậm nhất đến ngày 26/7/2028, và một năm sau đó doanh nghiệp thuộc diện điều chỉnh mới phải tuân thủ đầy đủ các nghĩa vụ. Văn bản gốc đã được thông qua từ mùa xuân 2024 nhưng liên tục bị trì hoãn do tranh cãi gay gắt giữa các chính phủ, nghị sĩ và giới doanh nghiệp.​

Áp lực lobby từ các hiệp hội doanh nghiệp đã để lại dấu ấn rõ rệt trong phiên bản thỏa hiệp vừa được Nghị viện châu Âu chấp thuận. Thay vì ngưỡng 1.000 lao động và doanh thu toàn cầu 450 triệu euro như trước, luật giờ đây chỉ áp dụng cho các công ty có hơn 5.000 nhân viên và doanh thu ít nhất 1,5 tỷ euro mỗi năm. Điều này đồng nghĩa chỉ một phần nhỏ các tập đoàn lớn tại châu Âu sẽ chịu sự ràng buộc trực tiếp, trong khi nhiều doanh nghiệp quy mô trung bình được loại khỏi diện điều chỉnh.​

Không chỉ thu hẹp phạm vi, mức độ trách nhiệm trong chuỗi cung ứng cũng được nới lỏng. Các công ty không còn phải giám sát một cách toàn diện toàn bộ chuỗi cung ứng mà chỉ cần tập trung vào những khâu được chính họ đánh giá là có “nguy cơ cao” xảy ra vi phạm. Họ cũng được phép dựa chủ yếu trên các thông tin được coi là “hợp lý có sẵn” từ phía nhà cung cấp, thay vì phải tiến hành các cuộc điều tra sâu, tốn kém và kéo dài.​

Một điểm thay đổi quan trọng khác là trách nhiệm pháp lý mang tính thống nhất ở cấp EU đã bị loại bỏ khỏi gói cải cách. Việc bồi thường cho nạn nhân của vi phạm nhân quyền hay thảm họa môi trường sẽ phụ thuộc vào hệ thống tòa án và luật dân sự riêng của từng nước thành viên. Tiền phạt hành chính đối với doanh nghiệp vi phạm được ấn định ở mức tối đa là 3% doanh thu toàn cầu hàng năm, giao cho các cơ quan có thẩm quyền tại mỗi quốc gia áp dụng.​

Trong bối cảnh tranh luận này, Thủ tướng Đức Friedrich Merz thậm chí từng kêu gọi hủy bỏ hoàn toàn chỉ thị về chuỗi cung ứng trong chuyến công du đầu tiên tới Bruxelles. Quan điểm đó phản ánh lập trường của một bộ phận chính giới và giới kinh doanh cho rằng luật gây ra gánh nặng hành chính, chi phí tuân thủ và rủi ro pháp lý quá lớn cho doanh nghiệp châu Âu trong cạnh tranh toàn cầu.​

Tuy vậy, nhiều tổ chức xã hội dân sự và liên minh bảo vệ nhân quyền xem quyết định vừa qua là bước thụt lùi. Sáng kiến “Luật chuỗi cung ứng” đã lên tiếng chỉ trích gay gắt, cho rằng một văn bản từng được ca ngợi là cột mốc trong bảo vệ nhân quyền, môi trường và khí hậu đã bị “rút ruột” trên nhiều điểm cốt lõi trước khi kịp được thực thi tại bất kỳ quốc gia EU nào. Theo họ, sau khi bị thu hẹp, luật sẽ chỉ còn áp dụng cho một phần nhỏ các tập đoàn lớn, bỏ lại ngoài lề nhiều chuỗi cung ứng có rủi ro cao.​

Để gói sửa đổi chính thức có hiệu lực, Hội đồng các nước thành viên EU vẫn cần đưa ra quyết định cuối cùng, nhưng đây được xem là bước thủ tục, bởi đa số 27 quốc gia đã bày tỏ ủng hộ định hướng nới lỏng. Trước mắt, tranh luận giữa những người ủng hộ giảm gánh nặng cho doanh nghiệp và những tiếng nói lo ngại về khoảng trống bảo vệ nhân quyền, môi trường trong chuỗi cung ứng toàn cầu nhiều khả năng sẽ còn tiếp diễn trong giai đoạn các nước triển khai luật vào thực tiễn.