Chính phủ Pháp sau “phép thử sức bền” chính trị

CH Pháp – Vượt qua hai cuộc bỏ phiếu bất tín nhiệm liên tiếp tại Hạ viện, chính phủ Pháp dưới quyền Thủ tướng Sébastien Lecornu không chỉ giữ lại được nhiệm kỳ mà còn phơi bày một bức tranh quyền lực phức tạp, nơi mỗi lá phiếu vừa là thông điệp về ngân sách, vừa là phép thử sức bền của nền dân chủ nghị viện Pháp.​

Theo kết quả được công bố ngày 14/1, cả hai kiến nghị bất tín nhiệm do các lực lượng đối lập thúc đẩy đều không đạt đủ số phiếu cần thiết để đánh đổ nội các Lecornu, dù không khí tranh luận tại Quốc hội được mô tả là căng thẳng và chia rẽ sâu sắc. Phe đối lập, từ cánh tả tới cánh hữu, đã cố gắng tận dụng sự bất mãn xoay quanh dự thảo ngân sách 2026 và các thỏa thuận thương mại gây tranh cãi, nhưng rốt cuộc không hình thành được một mặt trận đủ rộng để lật đổ chính phủ.​

Về hình thức, đây là một chiến thắng mang tính kỹ thuật: nội các không sụp đổ, Thủ tướng vẫn tại vị, bộ máy hành pháp tiếp tục điều hành đất nước. Tuy nhiên, những con số trong phòng họp lại kể câu chuyện khác: nền tảng ủng hộ của chính phủ phụ thuộc lớn vào sự tính toán chiến lược của các đảng trung dung và bảo thủ truyền thống, hơn là một sự đồng thuận tích cực đối với chương trình cải cách. Nói cách khác, nhiều nghị sĩ bỏ phiếu “không” với bất tín nhiệm không phải vì họ hoàn toàn ủng hộ Lecornu, mà vì không muốn đẩy nước Pháp vào một vòng xoáy bất ổn mới.​

Tâm điểm của cuộc đối đầu lần này là ngân sách năm 2026 – văn kiện tài chính được xem như kim chỉ nam cho nỗ lực giảm thâm hụt và tái cơ cấu mô hình tăng trưởng mà Paris theo đuổi trong bối cảnh áp lực nợ công chồng chất. Chính phủ đã đưa vào dự thảo hàng chục biện pháp thuế mới nhằm mở rộng cơ sở thu, cải tổ hệ thống hiện hành và tạo dư địa tài khóa cho các ưu tiên chiến lược, từ đầu tư xanh tới hỗ trợ cạnh tranh cho doanh nghiệp. Những con số tưởng chừng kỹ trị ấy lập tức trở thành chất liệu cho đấu trường chính trị: phe cánh tả cáo buộc chính phủ “thắt lưng buộc bụng” trên lưng người lao động, trong khi các đảng dân túy cánh hữu lên án nguy cơ xói mòn chủ quyền kinh tế và nông nghiệp.​

Không thể tách cuộc khủng hoảng nhỏ trong nghị viện lần này khỏi bối cảnh rộng lớn hơn của châu Âu. Trước đó không lâu, Liên minh châu Âu đã bật đèn xanh cho thỏa thuận thương mại EU – Mercosur, mở đường cho dòng chảy hàng hóa nông sản và công nghiệp giữa hai bờ Đại Tây Dương. Tại Pháp, thỏa thuận này chạm vào một trong những “dây thần kinh” nhạy cảm nhất: nông nghiệp, lĩnh vực không chỉ mang tính kinh tế mà còn là trụ cột căn tính và chính trị của quốc gia. Tầng lớp nông dân vốn đã căng mình trước cạnh tranh toàn cầu, biến đổi khí hậu và áp lực chuyển đổi xanh, nay lo ngại bị đẩy vào thế bất lợi trước các đối thủ ngoài EU.​

Chính phủ Lecornu vì thế đứng ở điểm giao nhau của nhiều luồng áp lực: yêu cầu tuân thủ kỷ luật ngân sách chung của EU, nỗi lo về tăng trưởng chậm lại trong nước, sức ép đường phố tiềm ẩn từ các nghiệp đoàn và hiệp hội nông dân, cùng sự trỗi dậy bền bỉ của các lực lượng cực hữu, đặc biệt là đảng Tập hợp Quốc gia. Việc vượt qua biểu quyết bất tín nhiệm giúp nội các mua thêm thời gian, nhưng không hề hóa giải được các mâu thuẫn cấu trúc ấy.​

Phản ứng sau khi “thoát hiểm”, Thủ tướng Lecornu không che giấu sự bức xúc khi cáo buộc các đảng đối lập “hành động như những tay bắn tỉa”, cố ý làm suy yếu hành pháp trong bối cảnh Pháp đứng trước nhiều biến động quốc tế. Lập luận của ông dựa trên ý tưởng rằng thay vì tranh luận trên nền tảng một tầm nhìn dài hạn cho nền kinh tế và vị thế địa chính trị của Pháp, các phe phái đang ưu tiên lợi ích trước mắt, tính toán cục bộ và những thông điệp hướng về cử tri của riêng mình. Với nội các, mỗi kiến nghị bất tín nhiệm giờ đây giống như một “vũ khí chính trị giá rẻ” được kích hoạt bất cứ khi nào cần tạo áp lực, hơn là một công cụ kiểm soát quyền lực được sử dụng dè dặt.​

Nhưng từ phía đối lập, câu chuyện lại khác. Những tiếng nói chỉ trích, đặc biệt trong nhóm nghị sĩ cánh tả, cho rằng chính phủ đã đi quá xa trên con đường thỏa hiệp với các tập đoàn và cơ chế tài chính, trong khi chưa đưa ra được lời giải thỏa đáng cho bất bình đẳng, lạm phát chi phí sinh hoạt và cảm giác “tụt hậu” của tầng lớp trung lưu. Việc Paris ký và ủng hộ các hiệp định thương mại lớn được xem như biểu tượng của một mô hình toàn cầu hóa mà bộ phận cử tri ngày càng hoài nghi, nếu không nói là bác bỏ.​

Trong bối cảnh đó, Điều 49.3 của Hiến pháp – công cụ cho phép chính phủ thông qua ngân sách mà không cần bỏ phiếu – lại một lần nữa được nhắc tới như “con dao hai lưỡi” treo lơ lửng trên đầu cả nội các lẫn nghị sĩ. Theo các nguồn tin từ Paris, Thủ tướng Lecornu được cho là cân nhắc kích hoạt điều khoản này nếu đàm phán với các đảng phái, trừ Tập hợp Quốc gia và Nước Pháp bất khuất, không đạt kết quả. Về ngắn hạn, 49.3 có thể giúp ngân sách 2026 được thông qua đúng hạn, tránh kịch bản chính phủ tê liệt vì bế tắc trong Quốc hội. Nhưng về dài hạn, mỗi lần sử dụng 49.3 lại khoét sâu thêm nhận thức trong xã hội rằng quyền lực nghị viện bị “vượt mặt”, càng làm gia tăng xu thế phản hệ thống mà các lực lượng cực đoan luôn biết cách khai thác.​

Nhìn từ góc độ thể chế, cuộc “thoát hiểm” của chính phủ Pháp cho thấy sự linh hoạt nhưng cũng mong manh của mô hình bán tổng thống, nơi hành pháp mạnh song vẫn phụ thuộc vào những chân kiềng đa đảng trong Quốc hội. Hệ thống này cho phép Paris tránh được các cuộc khủng hoảng chính phủ dây chuyền như ở một số quốc gia nghị viện thuần túy, nhưng lại phải đánh đổi bằng các vòng đấu trí không dứt trong lòng Hạ viện, với mỗi vòng bỏ phiếu đều mang màu sắc tiền bầu cử.​

Về mặt chính trị, Lecornu đã chứng minh được khả năng “giữ thế” trong một môi trường bị phân mảnh cực độ, nơi không phe nào sở hữu đa số tuyệt đối. Tuy nhiên, sự sống sót của nội các hôm nay chưa thể đảm bảo cho sự ổn định ngày mai, nhất là khi những thách thức thực tế – từ chi phí sinh hoạt, cải tổ thuế, nợ công tới sức cạnh tranh của nền kinh tế – vẫn đang chờ lời giải cụ thể, chứ không chỉ dừng ở thắng lợi trong các cuộc đấu biểu tượng tại nghị trường.​

Trong những ngày tới, mọi ánh mắt sẽ đổ dồn về tiến trình thông qua ngân sách 2026, nơi chính phủ Pháp buộc phải chứng minh rằng mình không chỉ biết sống sót trước các cuộc bỏ phiếu bất tín nhiệm, mà còn đủ năng lực dẫn dắt một xã hội đang phân cực, vượt qua cảm giác bất an kéo dài bởi khủng hoảng kinh tế, địa chính trị và niềm tin vào các thiết chế truyền thống. Nếu không, mỗi chiến thắng trước lá phiếu bất tín nhiệm chỉ đơn giản là một lần trì hoãn cuộc đối thoại sâu hơn về hướng đi của nước Pháp trong một thế giới nhiều biến động.​