Tổng thống Syria tới Berlin

Berlin & Brandenburg – Chuyến thăm Berlin sắp tới của Tổng thống lâm thời Syria Ahmed al-Sharaa theo lời mời của Thủ tướng Friedrich Merz đánh dấu bước ngoặt nhạy cảm trong chính sách tị nạn và đối ngoại của Đức. Sự kiện này không chỉ là một hoạt động ngoại giao thông thường, mà còn là phép thử cho cách Berlin định hình lại chiến lược với cộng đồng người Syria sau hơn một thập kỷ khủng hoảng.​

Từ biểu tượng chính trị đến công cụ chính sách

Chuyến đi của Ahmed al-Sharaa diễn ra trong bối cảnh Berlin muốn gửi một tín hiệu rõ ràng: giai đoạn xem Syria chỉ qua lăng kính “quốc gia chiến tranh” đang dần khép lại trong tư duy chính trị của một bộ phận lãnh đạo Đức. Thông điệp mà Thủ tướng Merz từng nêu rất thẳng thắn: nội chiến ở Syria được coi là đã kết thúc, và “không còn cơ sở” để tiếp tục duy trì diện bảo vệ rộng rãi như trước đối với người tị nạn Syria tại Đức.​

Từ góc độ chiến lược, lời mời nguyên thủ lâm thời Syria đến Berlin có thể xem như bước đi nhằm hợp thức hóa một chính sách hồi hương có kiểm soát, đặt nền tảng pháp lý và ngoại giao cho việc trả người về nước, trước hết là nhóm tội phạm và đối tượng bị coi là nguy hiểm. Berlin đã ký thỏa thuận với Damascus cuối năm 2025 cho phép trục xuất thường xuyên các đối tượng này, cho thấy chủ trương không còn dừng ở những tuyên bố chính trị mà đã chuyển thành công cụ triển khai cụ thể.​

Thế lưỡng nan giữa nhu cầu lao động và áp lực trục xuất

Dù ưu tiên trục xuất tội phạm và người nguy hiểm được nhấn mạnh, chính phủ liên bang vẫn phải đối mặt với một thực tế khác: hàng trăm nghìn người Syria đã hòa nhập vào thị trường lao động Đức và được các doanh nghiệp, đặc biệt trong những lĩnh vực thiếu nhân lực, xem là lực lượng quan trọng. Nhiều người trong số họ làm việc ở các ngành nghề đòi hỏi tay nghề và đóng bảo hiểm xã hội, từ y tế cho tới dịch vụ kỹ thuật.​

Theo số liệu thống kê chính thức, đến cuối năm 2024 có khoảng 713.000 người xin tị nạn từ Syria được đăng ký tại Đức, đa số sống ở đây dựa trên cơ sở bảo vệ quốc tế, nhân đạo hoặc chính trị. Nếu triển khai một chiến dịch hồi hương ồ ạt, hệ quả không chỉ là tranh cãi về nhân quyền mà còn là khoảng trống nhân lực ở nhiều ngành vốn đang chịu áp lực già hóa dân số và thiếu hụt lao động.​

Sự chia rẽ trong nội bộ chính trị Đức

Chính trường Đức hiện bị chia rẽ sâu sắc xung quanh câu hỏi: ưu tiên “hòa nhập người ở lại” hay “trả lại đa số cho quê hương”. Khối nghị sĩ CSU đã kêu gọi một chiến dịch trục xuất quy mô lớn trong năm 2026, bao gồm cả việc sử dụng các chuyến bay thương mại để đưa người Syria và Afghanistan về nước, với lập luận rằng nền tảng pháp lý cho bảo vệ tạm thời đã không còn khi chiến sự ở Syria được đánh giá là chấm dứt.​

Ngược lại, SPD nhấn mạnh quyền được ở lại cho những người đã làm việc, học nghề và hòa nhập tốt, coi họ là bộ phận đóng góp hữu hình cho hệ thống an sinh và kinh tế Đức. Đại diện SPD dẫn chứng hình ảnh các bác sĩ, lao động có tay nghề người Syria tham gia các lĩnh vực đóng bảo hiểm xã hội như một luận cứ ngược với quan điểm “trả lại đa số”.​

Tả và trung tả: cảnh báo về rủi ro nhân quyền

Nếu bảo thủ và trung hữu coi chuyến thăm của al-Sharaa là cơ hội mở “cánh cửa ngoại giao” cho chính sách hồi hương, thì các lực lượng cánh tả cảnh báo nguy cơ Berlin đánh đổi chuẩn mực nhân quyền để đạt mục tiêu quản lý di cư. Các nghị sĩ cánh tả nhắc lại những cáo buộc liên quan đến vai trò của al-Sharaa trong các cấu trúc cực đoan trước đây, cũng như các cuộc tấn công gần đây nhằm vào cộng đồng người Kurd, Druze, Alawite tại Syria.​

Thông điệp gửi đến Thủ tướng Merz rất gay gắt: trải “thảm đỏ” cho một lãnh đạo bị cáo buộc sử dụng bạo lực có hệ thống đồng nghĩa với việc từ bỏ chính sách đối ngoại dựa trên giá trị nhân quyền từng được Berlin khẳng định nhiều năm qua. Đi kèm với đó là lời kêu gọi ngừng trục xuất, với lập luận Syria chưa thể xem là “quốc gia an toàn” cho việc hồi hương hàng loạt.​

Bài toán pháp lý: hộ chiếu, lãnh sự và tính chính danh

Để trục xuất hay hồi hương, người Syria cần giấy tờ hợp lệ – từ hộ chiếu đến các xác nhận nhân thân do chính quyền ở Damascus cấp. Hiện Đại sứ quán Syria tại Berlin vẫn hoạt động nhưng được điều hành bởi các nhân sự do cựu tổng thống Bashar al-Assad bổ nhiệm, tạo ra khoảng trống về tính chính danh trong mắt một bộ phận chính giới Đức khi họ không muốn làm việc trực tiếp với bộ máy cũ.​

Vì vậy, việc thảo luận mở lãnh sự quán mới (ví dụ tại Bonn) dưới sự quản lý của chính quyền lâm thời al-Sharaa không chỉ mang tính kỹ thuật mà còn là bước đi chính trị mang hàm ý công nhận. Nếu điều này thành hiện thực, hệ thống giấy tờ mới sẽ giúp Berlin “hợp lý hóa” các thủ tục hồi hương, đồng thời đặt câu hỏi liệu Đức có gián tiếp công nhận cấu trúc quyền lực mới tại Syria như một đối tác chính thức trong dài hạn.​

Chuyến thăm Berlin: hơn một cuộc gặp song phương

Ngày 19.1, khi al-Sharaa đặt chân tới Berlin, thủ đô Đức sẽ bước vào chế độ an ninh cao độ với các vòng bảo vệ nhiều lớp, phản ánh cả nguy cơ khủng bố, biểu tình và xung đột cộng đồng có thể phát sinh. Các cuộc gặp tại Phủ Thủ tướng vì thế không chỉ bàn về hạn ngạch trục xuất hay số chuyến bay hồi hương, mà còn là dịp định hình khuôn khổ quan hệ Đức–Syria trong bối cảnh trật tự khu vực Trung Đông đang tái sắp xếp sau chiến tranh.​

Điều Berlin phải cân nhắc là cách cân bằng giữa ba trụ cột: cam kết bảo vệ nhân quyền, nhu cầu kiểm soát di cư và lợi ích kinh tế – xã hội gắn với lực lượng lao động nhập cư. Nếu đặt nặng mục tiêu trục xuất mà bỏ qua yếu tố hòa nhập đã diễn ra, Đức có nguy cơ tự làm suy yếu hình ảnh “quốc gia pháp quyền nhân văn” mà nước này xây dựng nhiều thập kỷ.​

Tín hiệu gửi tới châu Âu và cộng đồng người Syria

Cách Berlin xử lý hồ sơ Syria sẽ là tham chiếu quan trọng cho các nước EU khác, vốn cũng đang tranh luận giữa siết chặt biên giới và nhu cầu giữ chân lao động nhập cư. Một mô hình “hồi hương chọn lọc” dựa trên tiêu chí tội phạm, an ninh, song song duy trì cơ hội định cư lâu dài cho người hòa nhập tốt, nếu được triển khai minh bạch, có thể trở thành mẫu hình cho các quốc gia khác.​

Đối với cộng đồng người Syria tại Đức, chuyến thăm của al-Sharaa mang ý nghĩa hai mặt: vừa là nguồn lo lắng trước nguy cơ thay đổi quy chế cư trú, vừa là cơ hội định hình lại vị thế nếu Berlin buộc phải phân loại rõ ràng hơn giữa nhóm phải rời đi và nhóm được ở lại. Trong mọi kịch bản, tiếng nói của chính họ – với tư cách người lao động, người đóng thuế và thành viên xã hội Đức – sẽ ngày càng có trọng lượng trong cuộc tranh luận vốn lâu nay bị chi phối bởi các khẩu hiệu chính trị.