Công nghiệp quốc phòng Đức: Từ “vùng trũng” việc làm đến trụ cột chiến lược mới​

CHLB Đức – Làn sóng tuyển dụng ồ ạt trong ngành công nghiệp quốc phòng Đức những năm gần đây không chỉ là câu chuyện tăng biên chế để đáp ứng đơn hàng, mà phản ánh một sự tái định vị chiến lược của nền kinh tế số một châu Âu trước môi trường an ninh nhiều biến động.​

Nếu như giai đoạn trước 2021, lĩnh vực quốc phòng vẫn bị xem là “vùng trũng” trong cơ cấu việc làm Đức, thì nay bức tranh đã thay đổi rõ rệt. Theo dữ liệu do 5 tập đoàn lớn và một số start-up tăng trưởng nhanh cung cấp cho Financial Times, số nhân sự ở các bộ phận quốc phòng của họ đã tăng gần một phần ba, từ khoảng 63.000 năm 2021 lên gần 83.000 người trên toàn cầu. Đi cùng với đó là chương trình tái vũ trang quy mô lớn khi Berlin rót hàng trăm tỷ euro vào ngân sách quân sự trong bốn năm qua, biến quốc phòng từ “chi phí bắt buộc” thành một động lực kinh tế mới.​

Điểm đáng chú ý là xu hướng này được kích hoạt từ trước khi nổ ra xung đột Nga – Ukraine, nhưng cuộc chiến đã trở thành chất xúc tác mạnh mẽ buộc châu Âu – trong đó có Đức – nhìn lại quan niệm về an ninh và răn đe. Nỗi lo Mỹ giảm dần mức độ can dự quân sự tại châu Âu càng thúc đẩy các chính phủ EU tăng chi tiêu quốc phòng, trong đó Đức đóng vai trò dẫn dắt với các hợp đồng vũ khí trị giá tổng cộng khoảng 207 tỷ euro kể từ năm 2022, riêng năm 2025 ghi nhận tới 83 tỷ euro, cao gấp nhiều lần mức 23 tỷ euro của năm 2021.​

Trong bối cảnh đó, nhu cầu nhân lực không chỉ gia tăng ở các “ông lớn” mà còn lan sang những doanh nghiệp trẻ đóng vai trò cung cấp công nghệ mới cho chiến trường tương lai. Nhiều start-up chuyên về hệ thống vũ khí, giám sát không người lái thu hút hàng trăm triệu euro vốn đầu tư, trong đó có Helsing – một công ty ban đầu tập trung vào phần mềm trí tuệ nhân tạo nhưng đã chuyển hướng sang phát triển phần cứng, kéo theo việc mở rộng nhân sự gấp 18 lần trong bốn năm.​

Với các nhà hoạch định chính sách ở Berlin, câu chuyện không dừng ở việc “đáp ứng đơn hàng” hay “tận dụng cơ hội chiến sự”. Đằng sau đà tuyển dụng là nỗ lực xây dựng một ngành công nghiệp quốc phòng có khả năng lên kế hoạch dài hạn, thay vì phụ thuộc vào những quyết định ngân sách ngắn hạn như trước đây. Hans Christoph Atzpodien, người đứng đầu hiệp hội công nghiệp quốc phòng BDSV, kỳ vọng tăng trưởng việc làm sẽ còn tiếp diễn khi quy trình mua sắm được rút gọn và doanh nghiệp có tầm nhìn rõ ràng hơn về nhu cầu của quân đội.​

Tuy nhiên, đặt làn sóng tuyển dụng quốc phòng bên cạnh sức nặng lịch sử của ngành ô tô cho thấy một thực tế cân bằng hơn. Ngay cả với mức tăng mạnh nhân sự và đơn hàng, lực lượng lao động trong quốc phòng vẫn còn rất nhỏ so với khoảng 700.000 người đang làm việc trong ngành công nghiệp ô tô Đức vốn đang chật vật chuyển đổi sang xe điện và chịu áp lực cạnh tranh toàn cầu. Việc một số tập đoàn quốc phòng tích cực hút nhân lực từ các hãng xe – như Hensoldt với khoảng 100 người, Arx Robotics với 15 người, hay Helsing liên tục tuyển kỹ sư ô tô – mới chỉ là bước dịch chuyển bước đầu, không đủ để “cân” lại một trụ cột kinh tế truyền thống đang suy yếu.​

Ở cấp độ vĩ mô, những điều chỉnh chính sách trong nhiệm kỳ Thủ tướng Friedrich Merz cho thấy lựa chọn ưu tiên rõ ràng cho an ninh. Từ tháng 5/2025, chính phủ đã nới lỏng các ràng buộc vay nợ vốn rất nghiêm ngặt trước đây để tạo dư địa tài khóa cho chi tiêu quốc phòng “ở mức cần thiết”, hàm ý sẵn sàng chấp nhận áp lực ngân sách cao hơn đổi lại năng lực răn đe và vai trò mới của Đức trong cấu trúc an ninh châu Âu.​

Điều đó kéo theo một sự chuyển dịch trong tư duy chiến lược: từ mô hình “lực lượng nhỏ gọn, phòng thủ tối thiểu” sang hệ thống quân sự có khả năng triển khai, hỗ trợ đồng minh và đóng góp chủ động vào các sứ mệnh NATO. Các đơn hàng lớn, dài hạn cho doanh nghiệp quốc phòng trở thành công cụ chính sách song hành: vừa tăng năng lực quân sự, vừa tạo thêm việc làm chất lượng cao trong những lĩnh vực đòi hỏi kỹ năng công nghệ cao.​

Trong bức tranh nhân sự, Airbus tiếp tục là nhà tuyển dụng lớn nhất trong lĩnh vực quốc phòng của Đức, với khoảng 38.000 nhân viên làm việc cho mảng này trên toàn thế giới, hơn một nửa đặt tại Đức, cho thấy vị thế trụ cột của tập đoàn hàng không vũ trụ châu Âu trong chuỗi giá trị quốc phòng. Song song, Rheinmetall – nhà sản xuất xe tăng, pháo và đạn dược có trụ sở ở Düsseldorf – ghi nhận tốc độ mở rộng lao động ấn tượng nhất, từ khoảng 15.400 người năm 2021 lên 23.500 người hiện nay, và đặt mục tiêu đạt tới 70.000 nhân sự trong vòng ba năm tới.​

Mục tiêu này không phải là tham vọng suông khi công ty dự kiến nhận khoảng 300.000 hồ sơ ứng tuyển chỉ trong năm nay, minh chứng cho việc hình ảnh ngành quốc phòng đã thay đổi trong mắt người lao động Đức. Từ chỗ bị gắn với định kiến “nhạy cảm” về đạo đức, làm việc cho các tập đoàn vũ khí đang dần được nhìn nhận như tham gia vào lĩnh vực công nghệ cao, lương tốt, ổn định và gắn với nhiệm vụ bảo vệ an ninh quốc gia.​

Dù vậy, câu hỏi lớn đặt ra với Berlin là làm thế nào để cân bằng giữa yêu cầu tăng cường quốc phòng và sức chịu đựng của nền kinh tế. Chi tiêu quân sự khổng lồ, nếu không đi kèm cải cách thể chế, tăng năng suất và nâng cấp chuỗi giá trị, có nguy cơ đẩy gánh nặng nợ công sang thế hệ tương lai mà không tạo được lực đẩy bền vững. Bên cạnh đó, một cấu trúc kinh tế lệ thuộc quá nhiều vào đơn hàng vũ khí trong bối cảnh rủi ro địa chính trị cao cũng tiềm ẩn biến động lớn nếu bối cảnh an ninh thay đổi.​

Với thị trường lao động Đức, làn sóng tuyển dụng quốc phòng mở ra cơ hội tái đào tạo cho lực lượng kỹ sư, công nhân lành nghề từ các ngành truyền thống như ô tô, cơ khí chính xác, điện – điện tử. Nhưng đây cũng là phép thử cho khả năng điều phối chính sách: nếu không có chiến lược tổng thể, việc dịch chuyển nhân lực ồ ạt sang quốc phòng có thể tạo ra những khoảng trống mới ở các ngành chế tạo dân sự vốn vẫn là xương sống xuất khẩu của nền kinh tế.​

Trong trung và dài hạn, ngành công nghiệp quốc phòng Đức nhiều khả năng sẽ không chỉ dừng ở vai trò “người nhận đơn hàng ngân sách”, mà trở thành một cấu phần quan trọng trong chiến lược công nghiệp và an ninh của Berlin, với chuỗi cung ứng ngày càng gắn kết châu Âu. Cuộc đua tuyển dụng hôm nay, vì thế, là biểu hiện rõ nhất của một bước ngoặt: Đức dần chấp nhận vai trò một cường quốc an ninh, và nhân lực trong các nhà máy vũ khí chính là “đội quân thứ hai” đứng sau lực lượng trên chiến trường.​