Tổng thống Đức im lặng trước cuộc chiến Iran

CHLB Đức – Cuộc chiến do Mỹ và Israel phát động nhằm vào chế độ giáo sĩ Hồi giáo Iran đang đặt nước Đức vào một bài kiểm tra khó về chính trị đối ngoại, và trong phép thử đó, Tổng thống Frank-Walter Steinmeier lựa chọn im lặng. Trong khi Thủ tướng Friedrich Merz (CDU) công khai ủng hộ chiến dịch quân sự, nhấn mạnh cần phải “xóa sổ chế độ tàn bạo ở Tehran”, nguyên thủ quốc gia lại không đưa ra bất kỳ lời bình luận nào, dù xung đột này có thể tác động trực tiếp đến an ninh, kinh tế và đời sống chính trị tại châu Âu.​

Sự đối lập giữa hai thái độ khiến dư luận đặt câu hỏi về vai trò và trách nhiệm của Tổng thống. Bài phát biểu mới đây tại Cung điện Bellevue, nơi Steinmeier nói về nhiều chủ đề đối nội, gần như bỏ qua hoàn toàn cuộc chiến Iran – một cuộc chiến đánh dấu bước ngoặt lớn trong chính sách của phương Tây ở Trung Đông. Với một nhân vật đã có hơn hai thập kỷ định hình đường lối đối ngoại của Đức, khoảng trống này không chỉ mang tính biểu tượng mà còn là dấu hiệu của sự lúng túng trước một tình thế mà chính ông từng góp phần tạo nên.​​

Trọng tâm của tranh luận nằm ở hình ảnh Iran trong mắt phương Tây: một chế độ giáo sĩ lên nắm quyền sau Cách mạng Hồi giáo 1979, đàn áp đối lập trong nước, công khai đe dọa Israel và theo đuổi chương trình vũ khí hạt nhân, đồng thời tài trợ và vũ trang cho các lực lượng như Hamas và Hezbollah. Dù vậy, Berlin lâu nay vẫn tìm cách giữ cầu nối với Tehran, hy vọng thông qua đàm phán và hợp tác kinh tế để kiềm chế tham vọng của nước này. Steinmeier là một trong những kiến trúc sư bền bỉ nhất của chiến lược này, bất chấp nhiều lần Iran phô bày sự cứng rắn và thù địch với Israel ngay tại khu vực.​

Bức điện chúc mừng nhân kỷ niệm 40 năm Cách mạng Hồi giáo, gửi đi năm 2019 “thay mặt cho toàn thể đồng bào Đức”. Thông điệp đó, xét trên bối cảnh đàn áp trong nước và những lời kêu gọi tiêu diệt Israel từ Tehran, trở thành biểu tượng cho một đường lối ngoại giao mềm mỏng. Mãi đến khi làn sóng biểu tình lớn nổ ra tại Iran, Steinmeier mới từ bỏ thông lệ gửi điện chúc mừng, và sau đó tiếp đón một số nhà đối lập, tuyên bố bàng hoàng trước các báo cáo về vi phạm nhân quyền.​

Schupelius cho rằng suốt nhiều năm qua Đức đã đặt cược vào đối thoại mà không có phương án cứng rắn đi kèm, trong khi Mỹ và Israel liên tục cảnh báo về mối đe dọa an ninh từ Tehran. Các vòng đàm phán, thỏa thuận hạt nhân và nhượng bộ kinh tế được kỳ vọng sẽ kéo Iran vào trật tự quốc tế cuối cùng đều không ngăn được nước này tăng cường ảnh hưởng quân sự và chính trị trong khu vực. Khi chiến tranh nổ ra, những thất bại đó quay trở lại như một lời cáo trạng đối với toàn bộ đường lối mà Steinmeier đại diện.​

Trong bối cảnh đó, sự im lặng của Tổng thống trước cuộc chiến Iran không thể được hiểu đơn giản là một lựa chọn giữ khoảng cách, trung lập hay cân bằng. Nó được nhìn nhận như sự không sẵn sàng thừa nhận rằng chính sách mà ông từng kiên trì đã đi vào ngõ cụt, buộc Đức phải dịch chuyển về gần hơn với quan điểm cứng rắn của Mỹ và Israel. Thủ tướng Merz, với tuyên bố ủng hộ chiến dịch quân sự, phần nào đã cắt đứt sợi dây nối tiếp đường lối “mềm” trước đây, càng đặt Steinmeier vào thế phải lựa chọn hoặc tự phê phán, hoặc kiên quyết bảo vệ quá khứ.​