EU chạy đua vượt qua phép thử đa khủng hoảng​

EU – Hội nghị Thượng đỉnh Liên minh châu Âu (EU) ngày 19 và 20-3 tại Brussels (Bỉ) phơi bày bức tranh một châu Âu đang phải xoay xở trước những sức ép chồng chất cả từ bên ngoài lẫn bên trong khối. Từ năng lượng, cạnh tranh kinh tế đến quốc phòng, đối ngoại và ngân sách, mỗi chủ đề đều cho thấy câu hỏi lớn: EU sẽ duy trì đoàn kết và giữ vai trò trên trường quốc tế như thế nào trong giai đoạn bất định mới.​

Trọng tâm được các nhà lãnh đạo thảo luận sâu là nguy cơ một cú sốc năng lượng mới khi căng thẳng leo thang tại Trung Đông đẩy giá dầu và khí đốt tăng mạnh, làm dấy lên lo ngại về sức chịu đựng của nền kinh tế châu Âu. Việc phụ thuộc nặng nề vào nguồn cung bên ngoài tiếp tục được thừa nhận là điểm yếu chiến lược, buộc EU phải tăng tốc đa dạng hóa nguồn cung, củng cố dự trữ chiến lược và đẩy nhanh chuyển đổi sang năng lượng tái tạo. Về ngắn hạn, một loạt đề xuất được đưa ra như cơ chế can thiệp thị trường, hỗ trợ tài chính có mục tiêu cho các ngành chịu tác động nặng nề và mở rộng cơ chế mua chung năng lượng giữa các nước thành viên.​

Trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu gay gắt hơn, sáng kiến “Một thị trường, một châu Âu” nổi lên như định hướng cải cách then chốt nhằm củng cố thị trường chung – trụ cột của dự án hội nhập châu Âu. Mục tiêu là khai thác hiệu quả hơn quy mô kinh tế của toàn khối để thúc đẩy tăng trưởng và nâng sức cạnh tranh trước các trung tâm kinh tế lớn khác trên thế giới. Thực chất, đây không phải chính sách hoàn toàn mới, mà là nỗ lực làm sâu sắc thêm thị trường chung vốn được xây dựng nhiều thập kỷ, nhưng vẫn tồn tại các rào cản hành chính, pháp lý và kỹ thuật khiến dòng chảy hàng hóa, dịch vụ, vốn và lao động chưa thật sự thông suốt.​

Các nhà lãnh đạo nhấn mạnh việc tập trung gỡ bỏ những rào cản còn lại, nhất là trong các lĩnh vực dịch vụ, tài chính và kinh tế số – nơi châu Âu cần bứt phá nếu muốn cạnh tranh với các trung tâm tài chính lớn trên thế giới. Nếu quá trình này được thúc đẩy hiệu quả, một thị trường liền mạch hơn được kỳ vọng sẽ tạo thêm dư địa cho doanh nghiệp, kích thích đầu tư, đổi mới sáng tạo và giúp EU bớt phụ thuộc vào lực kéo tăng trưởng bên ngoài.​

Cùng với đó, câu chuyện ngân sách dài hạn sau năm 2027 đặt ra một phép thử khác không kém phần gai góc cho sự đồng thuận nội khối. Nhu cầu chi tiêu tăng vọt cho quốc phòng, an ninh năng lượng và hỗ trợ Ukraine khiến bài toán phân bổ nguồn lực trở nên khó khăn, trong khi các nước thành viên có quan điểm rất khác nhau về mức đóng góp cũng như ưu tiên chi tiêu. Tìm được điểm cân bằng giữa kỷ luật tài khóa và các cam kết chính trị – an ninh được xem là điều kiện để EU duy trì khả năng hành động thống nhất.​

Trước những biến động địa chính trị, EU tiếp tục thúc đẩy hợp tác quốc phòng và nâng cao năng lực phòng thủ, song còn nhiều khác biệt về mức độ tự chủ chiến lược mong muốn. Một số nước muốn EU xây dựng năng lực độc lập hơn, trong khi một số quốc gia khác vẫn coi Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO) là trụ cột không thể thay thế của an ninh châu Âu. Sự khác nhau về cách nhìn này khiến tiến trình định hình “chủ quyền chiến lược” châu Âu tiến triển thận trọng, từng bước, thay vì những bước ngoặt đột ngột.​

Ở mặt trận đối ngoại, EU chọn cách tiếp cận dè dặt trước xung đột Trung Đông, ưu tiên các nỗ lực ngoại giao hơn là tham gia trực tiếp các hoạt động quân sự để tránh rơi vào một vòng xoáy bất ổn mới. Song song, các phương án bảo vệ tuyến hàng hải quan trọng và chuỗi cung ứng chiến lược cũng được xem xét trong trường hợp tình hình leo thang, nhằm giảm thiểu rủi ro với thương mại và an ninh năng lượng.​

Xung đột tại Ukraine tiếp tục là ưu tiên hàng đầu trên bàn nghị sự, với việc các nhà lãnh đạo tái khẳng định cam kết hỗ trợ Kiev về tài chính, quân sự và nhân đạo. Tuy nhiên, những rạn nứt nội bộ không thể che giấu khi Hungary và Slovakia vẫn phản đối khoản cho vay 90 tỷ euro dành cho Ukraine, khiến tiến trình ra quyết định bị chậm lại. Sự bất đồng này làm dấy lên câu hỏi về khả năng EU duy trì một lập trường thống nhất lâu dài đối với các hồ sơ đối ngoại then chốt.​