Lo di sản thế giới giữa làn bom đạn, UNESCO gửi tọa độ cho các bên

World – UNESCO vừa lên tiếng cảnh báo về nguy cơ các di sản văn hóa tại Iran trở thành “nạn nhân phụ” của những đợt không kích trong bối cảnh xung đột ở Trung Đông leo thang, sau khi ghi nhận ít nhất bốn địa điểm Di sản thế giới bị ảnh hưởng.​

Theo kênh Iran International ngày 12-3, ông Lazare Eloundou Assomo, giám đốc Trung tâm Di sản thế giới của UNESCO, cho biết những đánh giá ban đầu cho thấy bốn di tích tại Iran đã chịu tác động từ chiến dịch quân sự phối hợp của Mỹ và Israel nhắm vào các mục tiêu trên lãnh thổ Iran. Các hình ảnh hiện trường và tư liệu từ cơ quan chức năng Iran cho thấy một số hạng mục kiến trúc, trong đó có khu vực thuộc Di sản thế giới Cung điện Golestan, đã bị ảnh hưởng sau loạt không kích.​

UNESCO cho biết hiện mức độ thiệt hại cụ thể đối với từng di tích vẫn đang được kiểm chứng, dựa trên ảnh vệ tinh, báo cáo tại chỗ và các nguồn thông tin độc lập khác. Việc đánh giá chi tiết được xem là cần thiết để phân biệt giữa hư hại bề mặt, hư hỏng cấu trúc mang tính lâu dài và những nguy cơ an toàn mới nảy sinh quanh khu vực di sản. Cơ quan này khẳng định sẽ cập nhật thường xuyên cho cộng đồng quốc tế khi có kết luận rõ ràng hơn, đồng thời nhấn mạnh tính cấp bách của việc bảo vệ các tài sản văn hóa giữa khủng hoảng vũ trang.​

Theo ông Assomo, Iran hiện có 29 địa điểm được ghi vào danh sách Di sản thế giới của UNESCO, trải rộng từ các quần thể kiến trúc hoàng gia, các thành phố cổ đến di chỉ khảo cổ và cảnh quan văn hóa. Mạng lưới di sản dày đặc này khiến quốc gia Trung Đông trở nên đặc biệt dễ tổn thương nếu các hoạt động quân sự tiếp tục kéo dài hoặc mở rộng quy mô. Một số địa điểm nằm gần các mục tiêu quân sự hoặc hạ tầng chiến lược càng làm tăng nguy cơ bị trúng bom, dù không phải là đích nhắm trực tiếp.​

Trước nguy cơ đó, UNESCO cho biết đã chủ động liên hệ với các bên liên quan trong xung đột để phối hợp bảo vệ di sản, đồng thời nhắc lại nghĩa vụ của các quốc gia theo luật pháp quốc tế trong việc tôn trọng và bảo vệ tài sản văn hóa trong thời chiến. Công ước La Hay năm 1954 về bảo vệ tài sản văn hóa trong xung đột vũ trang, cùng các nghị định thư liên quan, yêu cầu các bên tham chiến phải tránh tấn công, hủy hoại hoặc sử dụng các di tích lịch sử, công trình nghệ thuật và cơ sở tôn giáo cho mục đích quân sự, trừ những trường hợp bất khả kháng.​

Nguồn tin của Iran International cho hay UNESCO đã cung cấp tọa độ, bản đồ chi tiết và dữ liệu liên quan đến các di sản được công nhận cho các bên, nhằm giảm tối đa nguy cơ “đánh nhầm” vào những công trình có giá trị lịch sử và văn hóa nổi bật. Việc chia sẻ tọa độ được xem là biện pháp kỹ thuật quan trọng để các lực lượng quân sự có thể điều chỉnh kế hoạch tác chiến, đường bay và mục tiêu hỏa lực, hạn chế tối đa việc gây hư hại ngoài ý muốn. Tuy nhiên, hiệu quả thực tế vẫn phụ thuộc vào mức độ thiện chí và khả năng tuân thủ của những bên đang trực tiếp sử dụng vũ lực.​

UNESCO đồng thời kêu gọi các bên kiềm chế, tránh những hành động leo thang có thể mở rộng phạm vi chiến sự, làm gia tăng nguy cơ đối với hệ thống di sản không chỉ ở Iran mà còn tại các nước láng giềng trong khu vực. Tổ chức này cảnh báo, khi cơ sở hạ tầng dân sự bị tấn công, các di tích lịch sử, bảo tàng, thư viện và công trình tôn giáo thường dễ dàng trở thành mục tiêu tiếp theo, dù là có chủ ý hay do lỗi nhầm lẫn. Mỗi di sản bị phá hủy được xem là một phần ký ức chung của nhân loại bị xóa sổ vĩnh viễn, không thể phục hồi nguyên trạng bằng bất kỳ nguồn lực tài chính hay kỹ thuật nào.​

​