EU siết lại cuộc đua hút start-up với cơ chế “lập doanh nghiệp trong 48 giờ”

EU – Ủy ban châu Âu vừa giới thiệu sáng kiến “EU Inc.”, một mô hình pháp lý chung cho phép công dân các nước thành viên thành lập doanh nghiệp hoàn toàn trực tuyến trong vòng 48 giờ, với chi phí dưới 100 euro. Sáng kiến được kỳ vọng trở thành cú hích mới để cải thiện môi trường kinh doanh, giữ chân doanh nghiệp khởi nghiệp và dòng vốn đầu tư đang có xu hướng dịch chuyển sang Mỹ, nơi thủ tục gọn nhẹ hơn và khả năng tiếp cận vốn thuận lợi hơn.​

Theo đề xuất, EU Inc. được thiết kế như một “quy chế thứ 28”, tồn tại song song với 27 hệ thống pháp luật quốc gia hiện hữu, áp dụng thống nhất trên toàn Liên minh châu Âu. Cấu trúc này nhằm tháo gỡ nút thắt hành chính lâu nay, khi doanh nghiệp muốn mở rộng sang nước khác trong khối phải làm lại phần lớn thủ tục vì quy định mỗi nơi một kiểu, vừa tốn thời gian vừa đội chi phí tư vấn pháp lý. Lãnh đạo EU thừa nhận sự phân mảnh pháp lý đang làm giảm động lực đổi mới và khả năng mở rộng quy mô của doanh nghiệp châu Âu.​

Báo cáo do cựu Chủ tịch Ngân hàng Trung ương châu Âu Mario Draghi thực hiện trước đó cũng chỉ ra loạt điểm yếu cơ cấu của kinh tế EU: chi phí năng lượng cao, thiếu hụt đầu tư dài hạn và chảy máu chất xám sang các trung tâm công nghệ lớn bên ngoài khu vực. Những hạn chế này khiến châu Âu lép vế trong cuộc cạnh tranh với Mỹ và Trung Quốc, đặc biệt ở các ngành công nghệ cao và khởi nghiệp đổi mới sáng tạo. Trong bối cảnh đó, EU Inc. được xem như một nỗ lực tái thiết “sân chơi” cho doanh nhân trẻ ngay trên chính lãnh thổ của mình.​

Với EU Inc., toàn bộ quy trình thành lập doanh nghiệp sẽ được số hóa từ đầu đến cuối, người sáng lập chỉ cần khai báo thông tin một lần trên một cổng trực tuyến chung. Sau khi hoàn tất đăng ký, doanh nghiệp có thể mở rộng hoạt động sang các quốc gia thành viên khác mà không phải lặp lại thủ tục hay phát sinh thêm chi phí pháp lý cơ bản. Mô hình “một lần khai báo, hoạt động toàn khối” này nếu thực thi hiệu quả sẽ rút ngắn đáng kể thời gian hiện vốn kéo dài hàng tuần, thậm chí hàng tháng ở nhiều nước.​

Đề xuất cũng nhắm tới việc đơn giản hóa các hoạt động gọi vốn và chuyển nhượng, từ vòng gọi vốn tư nhân đến niêm yết trên sàn chứng khoán. Các quy định về quyền chọn cổ phiếu cho nhân viên (stock-options) dự kiến được chuẩn hóa trên phạm vi toàn EU, nhằm giúp start-up dễ dàng sử dụng cổ phần làm công cụ thu hút và giữ chân nhân sự chất lượng cao. Đây là yếu tố được giới khởi nghiệp đánh giá đặc biệt quan trọng, bởi nhiều tài năng công nghệ của châu Âu hiện chọn sang Mỹ làm việc vì cơ chế đãi ngộ linh hoạt hơn.​

Một điểm đáng chú ý khác là EU Inc. không yêu cầu mức vốn tối thiểu khi thành lập, qua đó giảm rào cản gia nhập thị trường cho các nhóm sáng lập nhỏ. Trong trường hợp doanh nghiệp thất bại, quy trình giải thể cũng được số hóa và tinh giản, giúp giảm chi phí xử lý pháp lý, đồng thời khuyến khích tinh thần chấp nhận rủi ro và thử nghiệm mô hình mới. Cách tiếp cận này cho thấy EU muốn xây dựng môi trường “thử nhanh, sai nhanh, làm lại nhanh” thay vì để thủ tục phá sản trở thành rào cản tâm lý.​

Tuy vậy, sáng kiến cũng đối mặt với không ít thách thức về thể chế. Hiện EU chưa có một cơ chế tòa án chung cấp châu lục chuyên trách cho loại hình doanh nghiệp mới này, trong khi tranh chấp xuyên biên giới là điều khó tránh khi cho phép hoạt động liên quốc gia chỉ với một bộ khung pháp lý. Ủy ban châu Âu vì thế đề xuất hướng đi mềm dẻo hơn: khuyến khích các quốc gia thành viên thành lập tòa án hoặc bộ phận chuyên trách, thay vì phải mất nhiều năm đàm phán để sửa các hiệp ước nền tảng.​

EU Inc. mang tính tự nguyện, không thay thế luật doanh nghiệp của từng nước mà đóng vai trò thêm một lựa chọn cho nhà sáng lập. Doanh nghiệp có thể chọn khung EU Inc. nếu ưu tiên mở rộng trong toàn khối, hoặc vẫn đi theo luật quốc gia nếu chỉ hoạt động trong phạm vi nội địa. Cách thiết kế này giúp giảm lo ngại về việc “trung ương hóa” quá mức, đồng thời tạo dư địa để sáng kiến nhận được sự ủng hộ rộng rãi hơn từ các chính phủ thành viên và nghị sĩ châu Âu.​