Sau chuyến thăm Trung Quốc: Đức có đạt được thế cân bằng?

Kết quả chuyến công du Trung Quốc đầu tiên của Thủ tướng Friedrich Merz thậm chí còn vượt qua những kỳ vọng cao của giới kinh tế Đức. Tuy nhiên, thâm hụt thương mại lớn và tình trạng dư thừa công suất của Trung Quốc vẫn gây nhiều lo ngại.

Đức muốn cải thiện quan hệ kinh tế với Trung Quốc, Thủ tướng Merz nhấn mạnh trong các cuộc trao đổi với Chủ tịch Tập Cận Bình và Thủ tướng Lý Cường. Chính sách thương mại khó lường của Mỹ đang gây áp lực lên kinh tế toàn cầu. Đồng thời, ông Merz yêu cầu phải có các điều kiện cạnh tranh công bằng. “Chúng tôi có những quan ngại rất cụ thể trong hợp tác song phương, và chúng tôi muốn cải thiện cũng như làm cho nó công bằng hơn”, ông nói trong cuộc gặp với người đồng cấp Lý Cường.

Ngay trước khi lên đường, Merz đã tránh gọi Trung Quốc là “đối thủ mang tính hệ thống”. Chính phủ tiền nhiệm từng định nghĩa Trung Quốc là “đối tác, đối thủ cạnh tranh và đối thủ mang tính hệ thống”, theo cách tiếp cận của EU. Cùng với một phái đoàn kinh tế lớn, Merz không chỉ thăm Bắc Kinh mà còn đến Hàng Châu – một trung tâm công nghệ của Trung Quốc. Theo người phát ngôn chính phủ Trung Quốc Mao Ninh, điều này cho thấy “những kỳ vọng và niềm tin của Đức vào việc làm sâu sắc thêm hợp tác thực tiễn giữa hai nước”. Bà cho rằng chuyến thăm là “hiệu quả và có ý nghĩa”.

Yêu cầu cạnh tranh công bằng

Theo nhà khoa học chính trị Nadine Godehardt thuộc Viện Nghiên cứu Chính sách Quốc tế và An ninh (SWP) ở Berlin, chuyến thăm diễn ra trong bối cảnh “quan hệ xuyên Đại Tây Dương đang gặp khó khăn”. Đầu tuần, Thủ tướng Merz sẽ tới Washington và gặp Tổng thống Mỹ Donald Trump.

Sau các cuộc hội đàm tại Bắc Kinh, Merz bất ngờ thông báo Trung Quốc đặt mua 120 máy bay Airbus. Airbus là nhà sản xuất máy bay châu Âu với các cơ sở lớn nhất tại Pháp và Đức; từ năm 2008, hãng cũng lắp ráp máy bay tại thành phố cảng Thiên Tân của Trung Quốc. “Chỉ riêng ví dụ này cũng cho thấy việc thực hiện những chuyến đi như vậy là đáng giá”, Merz nói, đồng thời cho biết còn có các thỏa thuận tiềm năng khác đang được thảo luận.

Wan-Hsin Liu, nhà nghiên cứu tại Viện Kinh tế Thế giới Kiel, nhận định yếu tố quan trọng nhất của chuyến thăm là đối thoại trực tiếp. Theo bà, việc thể hiện sẵn sàng duy trì hợp tác ở một mức độ nhất định và thiết lập kênh liên lạc mới với giới lãnh đạo Trung Quốc là rất có giá trị và có thể tác động tích cực đến quá trình ra quyết định ở cả hai nước.

EU là thị trường tiêu thụ

Bắc Kinh coi EU là thị trường quan trọng cho xuất khẩu và cho các giải pháp trong lĩnh vực chuyển đổi năng lượng. Pin mặt trời và xe điện từ Trung Quốc ngày càng phổ biến tại châu Âu. Với vai trò là nền kinh tế và quốc gia xuất khẩu lớn nhất EU, Đức có ảnh hưởng đáng kể đến chính sách thương mại của khối.

Theo Liu, sức mua cao và nhu cầu lớn đối với các sản phẩm giảm phát thải carbon khiến châu Âu trở thành thị trường hấp dẫn cho các nhà sản xuất Trung Quốc – những doanh nghiệp đang chịu áp lực lớn do dư thừa công suất công nghiệp và sản xuất vượt xa nhu cầu nội địa.

Dư thừa công suất – vấn đề của châu Âu

Trong nhiều năm, Trung Quốc nhập khẩu ô tô và máy móc từ Đức, nhưng hiện nay nước này đạt thặng dư xuất khẩu lớn trong thương mại với EU. Ở nhiều lĩnh vực công nghiệp khác, doanh nghiệp Trung Quốc cạnh tranh trực tiếp với Đức, kể cả trong những ngành mà Đức từng giữ vị thế dẫn đầu toàn cầu.

Theo Cơ quan Thống kê Liên bang Đức, thâm hụt thương mại của Đức với Trung Quốc năm 2025 đã tăng lên hơn 89 tỷ euro. Thặng dư xuất khẩu của Trung Quốc đã tăng gấp bốn lần trong năm năm qua. Merz gọi tình trạng này là “không lành mạnh” và yêu cầu môi trường cạnh tranh công bằng cho các doanh nghiệp Đức, vốn từ lâu phàn nàn về trợ cấp nhà nước của Trung Quốc, hạn chế tiếp cận thị trường và khung pháp lý thiếu minh bạch. “Chúng ta phải có thể tin tưởng vào các quy tắc đã được thống nhất”, ông nhấn mạnh.

Tuy nhiên, theo Godehardt, những thay đổi tức thì khó có thể xảy ra. Điều quan trọng là xác định rõ các vấn đề và lợi ích của Đức và châu Âu để tìm được sự cân bằng.

Từ góc nhìn của Đức, các yếu tố như tỷ giá thấp của đồng nhân dân tệ – giúp thúc đẩy xuất khẩu – và các chính sách hỗ trợ công nghiệp chủ chốt của Trung Quốc cũng gây méo mó cạnh tranh. Phía Bắc Kinh coi đó là công cụ chính sách tiền tệ và thương mại. Theo Liu, nếu Trung Quốc không cho rằng chính sách của mình làm suy yếu cạnh tranh công bằng, thì những thay đổi lớn về chính sách kinh tế chỉ vì chuyến thăm của Thủ tướng Đức là điều khó xảy ra.

Jason Lu từ Đài Bắc (Bài viết được chuyển thể từ tiếng Anh bởi Dang Yuan)
Theo DW