Bài toán cân bằng Berlin

CHLB Đức – Chuyến thăm thứ hai của Thủ tướng Đức Friedrich Merz tới Mỹ diễn ra trong bối cảnh quan hệ xuyên Đại Tây Dương đứng trước nhiều phép thử mới, sau những tranh cãi leo thang về thuế quan và chính sách thương mại của Tổng thống Mỹ Donald Trump. Cuộc gặp đầu tiên giữa hai nhà lãnh đạo vào tháng 6/2025 diễn ra tương đối suôn sẻ, nhưng chuyến công du đầu tháng 3 năm nay được dự báo căng thẳng hơn khi các quyết sách thương mại đơn phương từ Washington tiếp tục làm dấy lên lo ngại ở châu Âu.​

Theo Phó phát ngôn viên Chính phủ Đức Sebastian Hille, chương trình nghị sự tại Nhà Trắng tập trung vào quan hệ song phương, an ninh, thương mại và cạnh tranh, phản ánh những ưu tiên chiến lược của cả hai phía. Berlin muốn Washington sớm làm rõ định hướng chính sách tiếp theo, bởi sự thiếu chắc chắn hiện nay đang tác động trực tiếp đến kế hoạch đầu tư và kinh doanh của các doanh nghiệp hai bên bờ Đại Tây Dương.​

Căng thẳng thương mại giữa Mỹ và Liên minh châu Âu gia tăng sau khi Tòa án Tối cao Mỹ bác bỏ một số mức thuế quan toàn cầu, khiến môi trường thương mại quốc tế thêm phần bất ổn. Dù vậy, Tổng thống Trump tuyên bố sẽ tận dụng các công cụ pháp lý khác để duy trì đường lối thuế quan cứng rắn, trong khi Nghị viện châu Âu phản ứng bằng cách đình chỉ thực thi thỏa thuận thuế quan song phương, gửi đi tín hiệu cứng rắn từ Brussels.​

Trước chuyến đi, Chính phủ Đức một lần nữa khẳng định ủng hộ thương mại mở, dựa trên luật lệ và nhấn mạnh chính sách thuế quan là thẩm quyền chung của EU, chứ không phải quyết định riêng lẻ của từng nước thành viên. Thủ tướng Merz cho biết ông mang tới Washington một lập trường đã được tham vấn và điều phối với các đối tác trong khối, vừa để giữ sự thống nhất nội khối, vừa tạo thêm sức nặng trong đàm phán với Mỹ. Giới kinh tế học nhận định Berlin khó có thể tách khỏi lập trường chung của EU, nhưng cũng không muốn trở thành bên gánh chịu thiệt hại lớn nhất nếu xung đột thương mại leo thang.​​

Yếu tố khiến Washington đặc biệt chú ý là chuyến công du Trung Quốc của ông Merz diễn ra ngay trước khi ông đặt chân tới Mỹ. Thủ tướng Đức vừa dẫn đầu phái đoàn khoảng 30 lãnh đạo doanh nghiệp, trong đó có các tập đoàn như Mercedes-Benz và BMW, tới Bắc Kinh với mục tiêu mở rộng thị trường, bảo vệ chuỗi cung ứng và giữ lợi thế cạnh tranh của ngành công nghiệp Đức. Động thái này được giới quan sát coi là biểu hiện rõ nét của xu hướng “độc lập chiến lược” mà Berlin theo đuổi trong bối cảnh chính sách Mỹ dưới thời Tổng thống Trump liên tục biến động.​

Trong khi Washington đẩy mạnh chiến lược “tách rời” khỏi Trung Quốc, Đức lựa chọn cách tiếp cận “giảm thiểu rủi ro” với Bắc Kinh, tránh phụ thuộc nhưng không cắt đứt quan hệ. Berlin không xem Trung Quốc chỉ là đối thủ địa chính trị mà coi đây là đối tác thương mại thiết yếu, là thị trường tiêu thụ và nguồn cung nguyên liệu quan trọng đối với nền kinh tế xuất khẩu hàng đầu châu Âu. Chính sự khác biệt trong cách nhìn nhận này đã tạo ra nhiều bất đồng chiến lược giữa Mỹ và Đức, đặc biệt về cách xử lý các chuỗi cung ứng công nghệ và đầu tư vào những lĩnh vực nhạy cảm.​

Mỹ lo ngại việc Đức ngày càng gắn kết với Trung Quốc sẽ trao cho Bắc Kinh ảnh hưởng chính trị lớn hơn trong EU, nhất là khi Berlin là nền kinh tế dẫn dắt châu lục. Washington cũng cảnh báo nguy cơ Trung Quốc kiểm soát các chuỗi cung ứng công nghệ then chốt liên quan đến kinh tế châu Âu và các công nghệ lưỡng dụng, có thể tác động đến an ninh quốc gia Mỹ, đặc biệt trong lĩnh vực công nghệ cao và hạ tầng mạng. Theo quan điểm của Mỹ, việc Đức tiếp tục làm sâu sắc quan hệ với Trung Quốc, bất chấp cảnh báo từ đồng minh, có thể làm suy yếu sự đoàn kết của phương Tây trước những hành vi bị coi là “không công bằng” trong thương mại của Bắc Kinh.​

​

​