Nhiệm vụ Afghanistan: Đức phản bác phát ngôn của Trump

CHLB Đức – Bộ trưởng Quốc phòng Đức Boris Pistorius đã công khai lên tiếng bảo vệ lực lượng vũ trang Đức sau những phát biểu gây tranh cãi của Tổng thống Mỹ Donald Trump về vai trò của các đồng minh NATO trong chiến dịch tại Afghanistan. Những tuyên bố mới nhất của Trump không chỉ làm dấy lên làn sóng phẫn nộ tại nhiều thủ đô châu Âu, mà còn bị phía Berlin coi là xúc phạm trực tiếp đến sự hy sinh của binh sĩ Đức trên một trong những chiến trường phức tạp nhất đầu thế kỷ 21.​

Trong thông điệp đăng trên kênh WhatsApp chính thức của Bộ Quốc phòng, Pistorius nhấn mạnh rằng Bundeswehr – quân đội Đức – đã có mặt ngay khi Mỹ kêu gọi hỗ trợ sau loạt tấn công khủng bố ngày 11/9/2001. Ông viết, các binh sĩ Đức “đã sẵn sàng đứng lên” khi đồng minh Mỹ yêu cầu trợ giúp, và nước Đức “mắc nợ” họ vì lòng dũng cảm cùng sự chuyên nghiệp trong suốt những năm triển khai tại Afghanistan. Đây được coi là lời nhắc nhở công khai rằng Berlin không đơn thuần “đi sau” hay “đứng ngoài” như cách mô tả của Trump, mà là một phần quan trọng trong hoạt động của liên minh NATO tại vùng chiến sự này.​

Pistorius cũng nhắc lại cái giá mà Đức đã phải trả trong hai thập kỷ can dự tại Afghanistan. Theo ông, 59 binh sĩ Bundeswehr cùng 3 sĩ quan cảnh sát Đức đã thiệt mạng trong nhiệm vụ, trong khi nhiều người khác mang thương tật và sang chấn tâm lý cho đến tận ngày nay, kéo theo gánh nặng không nhỏ cho gia đình họ. “Chúng ta sẽ tôn vinh sự phục vụ và lòng dũng cảm của họ ở Afghanistan, cho dù bất kỳ ai có đặt câu hỏi về điều đó đi nữa,” Pistorius khẳng định, như một thông điệp vừa gửi tới Washington, vừa trấn an cựu chiến binh và thân nhân tại quê nhà.​

Động thái cứng rắn của Bộ trưởng Quốc phòng Đức diễn ra sau khi Trump đặt nghi vấn về mức độ đóng góp của các đồng minh NATO trong một cuộc phỏng vấn truyền hình. Nói về nhiệm vụ Afghanistan, tổng thống Mỹ cho rằng các nước châu Âu “có gửi quân”, nhưng lại “ở hơi phía sau, hơi xa tiền tuyến”. Ông đồng thời nhắc lại luận điểm rằng Mỹ “chưa bao giờ yêu cầu NATO bất cứ điều gì”, một nhận định trái ngược với thực tế lịch sử, khi chính Washington đã viện dẫn Điều 5 của Hiệp ước NATO sau vụ 11/9 để kêu gọi sự hỗ trợ quân sự từ các nước thành viên.​

Những phát biểu này nhanh chóng vấp phải phản ứng gay gắt trên khắp châu Âu. Tại Anh, Thủ tướng Keir Starmer lên án tuyên bố của Trump là “xúc phạm” và “kinh khủng”, nhấn mạnh rằng nhiều binh sĩ Anh đã mất mạng và bị thương trong các chiến dịch do Mỹ dẫn dắt. Đan Mạch cũng bày tỏ thái độ không khoan nhượng, coi lời lẽ từ Nhà Trắng là “không thể chấp nhận”, nhất là khi nước này cũng từng triển khai binh sĩ tới Afghanistan theo khuôn khổ NATO. Làn sóng phản đối cho thấy không chỉ riêng Berlin cảm thấy bị xem nhẹ vai trò và tổn thất của mình trong cuộc chiến kéo dài nhiều năm.​

Song song với tranh cãi quanh nhiệm vụ Afghanistan, Washington vừa công bố chiến lược quốc phòng mới, trong đó yêu cầu châu Âu phải gánh vác nhiều trách nhiệm hơn trong an ninh khu vực và toàn cầu. Tài liệu chiến lược này tiếp tục khẳng định đường lối đã được Trump thúc đẩy từ nhiệm kỳ đầu: Mỹ giảm bớt gánh nặng quân sự, buộc đồng minh tăng chi tiêu quốc phòng và đóng góp nhiều hơn trong các chiến dịch chung. Tín hiệu này khiến một số nước châu Âu khó xử: vừa phải chứng minh họ không “đi sau” như lời Trump, vừa đối mặt với áp lực chuẩn bị cho một môi trường an ninh ít phụ thuộc hơn vào ô an ninh của Mỹ.​

Trong bối cảnh đó, việc Pistorius nhấn mạnh lại vai trò và sự hy sinh của Bundeswehr ở Afghanistan không chỉ mang ý nghĩa đối nội mà còn là thông điệp đối ngoại. Đối với công chúng Đức, đặc biệt là các gia đình có người thân từng tham chiến, những phát ngôn từ Washington dễ bị hiểu là phủ nhận nỗ lực và mất mát của họ. Trong nhiều năm, vấn đề Afghanistan đã là chủ đề gây tranh cãi ở Đức, khi người dân chất vấn: liệu những rủi ro, tổn thất về người và chi phí ngân sách khổng lồ có xứng đáng với kết quả đạt được trên thực địa hay không. Phát biểu của Trump càng đẩy những vết thương này trở lại tâm điểm, buộc chính phủ hiện tại phải đứng ra bảo vệ danh dự cho lực lượng vũ trang.​

Về mặt pháp lý và chính trị, nhắc lại Điều 5 của NATO là chi tiết quan trọng. Sau loạt tấn công 11/9, Mỹ đã lần đầu tiên – và cho đến nay là duy nhất – kích hoạt điều khoản phòng thủ tập thể của NATO, yêu cầu các đồng minh coi cuộc tấn công vào lãnh thổ Mỹ như tấn công vào chính họ. Điều này dẫn đến việc Đức, Anh, Đan Mạch và nhiều nước khác điều quân tham gia chiến dịch chống Taliban và tổ chức khủng bố al-Qaeda tại Afghanistan. Việc Trump phủ nhận hay làm mờ đi yếu tố “yêu cầu hỗ trợ” từ phía Washington bị nhìn nhận như sự bóp méo lịch sử, làm lung lay niềm tin chính trị vốn là nền tảng của liên minh xuyên Đại Tây Dương.​

Không chỉ Berlin và London, các cuộc họp và thượng đỉnh gần đây của Liên minh châu Âu cũng nhiều lần phản ánh sự khó chịu trước cách tiếp cận của Nhà Trắng đối với đồng minh. Từ tranh cãi về Greenland, thương mại đến chiến lược quốc phòng, nhiều lãnh đạo EU cho rằng quan hệ với Mỹ “không thể tiếp tục như bình thường”, khi Washington ngày càng coi châu Âu nhiều hơn là đối tác phải mặc cả, ít hơn là đồng minh cùng chia sẻ giá trị. Trong không khí đó, tranh luận xung quanh nhiệm vụ Afghanistan trở thành một ví dụ điển hình cho cuộc giằng co: Mỹ đòi hỏi nhiều hơn từ NATO, đồng thời lại giảm giá trị những gì các nước đã làm trong quá khứ.​

Đối với cộng đồng người Việt tại Đức và người Đức gốc Việt, câu chuyện Afghanistan và tranh cãi về NATO tưởng như xa xôi nhưng lại có những liên hệ nhất định. Nhiều người Việt định cư tại Đức, đặc biệt là thế hệ trẻ, đã chứng kiến trực tiếp những đợt điều quân, tranh luận trong quốc hội và trên truyền thông về việc Đức tham chiến ở xa biên giới châu Âu. Sự hy sinh của binh sĩ Đức cũng tác động đến tâm lý xã hội, từ đó ảnh hưởng đến bức tranh chính trị nơi họ đang sinh sống và làm việc – từ các cuộc bầu cử, chính sách đối ngoại đến quan điểm về vai trò quốc tế của nước Đức. Trong bối cảnh thế giới ngày càng bất định, mỗi lần tranh cãi giữa Washington và châu Âu lại nhắc nhở cộng đồng nhập cư rằng an ninh, trật tự quốc tế và vị thế của Đức – đất nước mà họ đang gắn bó – vẫn là những yếu tố có thể thay đổi nhanh chóng, tác động gián tiếp đến cuộc sống hàng ngày của họ.​