Nhà máy điện hạt nhân lớn nhất thế giới dừng vận hành sau vài giờ tái khởi động​

Nhật Bản – Lò phản ứng số 6 tại nhà máy điện hạt nhân Kashiwazaki-Kariwa ở tỉnh Niigata, Nhật Bản đã phải dừng hoạt động chỉ vài giờ sau khi được tái khởi động, làm dấy lên thêm lo ngại về an toàn hạt nhân tại quốc gia này. Quyết định ngưng vận hành sớm được đưa ra trong bối cảnh Nhật Bản đang tăng tốc khôi phục điện hạt nhân để bảo đảm an ninh năng lượng và đáp ứng mục tiêu phát thải ròng bằng 0.​

Công ty cổ phần Điện lực Tokyo (Tepco), đơn vị vận hành nhà máy, cho biết lò phản ứng số 6 được đưa vào quy trình tái khởi động từ đêm 21/1, sau 14 năm tạm dừng vì dư chấn của thảm họa Fukushima. Đến sáng 22/1, Tepco buộc phải ra lệnh dừng toàn bộ hoạt động của lò chỉ vài giờ sau khi kích hoạt, với lý do ưu tiên tuyệt đối cho yếu tố an toàn.​

Theo lãnh đạo nhà máy, quá trình khởi động được bắt đầu bằng việc rút dần các thanh điều khiển khỏi lõi lò phản ứng để kích hoạt phản ứng phân hạch dây chuyền. Lò số 6 được trang bị 205 thanh điều khiển, nhưng hệ thống báo động đã vang lên khi đội vận hành mới rút đến thanh thứ 52, buộc nhà máy lập tức dừng quy trình và chuẩn bị đưa toàn bộ thanh điều khiển trở lại vị trí để đưa tổ máy về trạng thái ngừng hoạt động an toàn.​

Thanh điều khiển là thiết bị cốt lõi để điều tiết phản ứng hạt nhân trong lò, khi rút ra sẽ làm tăng tốc độ phản ứng, còn khi cắm sâu vào sẽ làm chậm hoặc dừng hẳn quá trình phân hạch. Lãnh đạo nhà máy khẳng định hệ thống này đóng vai trò sống còn đối với an toàn vận hành, vì vậy toàn bộ chi tiết liên quan đến tín hiệu cảnh báo sẽ được kiểm tra kỹ lưỡng trước khi tính đến bất kỳ kế hoạch khởi động lại nào. Ông cũng thừa nhận sự cố kỹ thuật lần này khó có thể được xử lý trong vài ngày, đồng nghĩa thời điểm tái khởi động lò phản ứng sẽ tiếp tục bị kéo dài.​

Kashiwazaki-Kariwa hiện là nhà máy điện hạt nhân lớn nhất thế giới với 7 lò phản ứng, tổng công suất khoảng 8,2 GW, nằm bên bờ biển tỉnh Niigata, cách thủ đô Tokyo khoảng 220 km. Việc tái khởi động lò số 6 được kỳ vọng bổ sung khoảng 1,35 GW công suất, đủ cung cấp điện cho hơn một triệu hộ gia đình khu vực Tokyo, trong bối cảnh nhu cầu điện tại Nhật Bản liên tục tăng.​

Đây cũng là nhà máy đầu tiên do Tepco vận hành được khởi động lại kể từ sau thảm họa hạt nhân Fukushima năm 2011, sự cố đã buộc Nhật Bản phải thay đổi toàn diện chiến lược năng lượng và dừng hầu hết các lò phản ứng trên cả nước. Bảy lò phản ứng tại Kashiwazaki-Kariwa đã bị tạm ngưng chỉ một năm sau khi Fukushima gặp nạn, và phải mất hơn một thập kỷ để chính phủ cùng cơ quan quản lý cho phép từng bước xem xét tái vận hành.​

Trong hơn một thập kỷ qua, Nhật Bản – quốc gia gần như không có tài nguyên năng lượng hóa thạch – ngày càng phụ thuộc vào khí đốt hóa lỏng và than đá nhập khẩu, khiến chi phí điện tăng và mục tiêu giảm phát thải gặp nhiều sức ép. Để giải quyết bài toán này, chính phủ đã phê duyệt lộ trình sử dụng điện hạt nhân cùng năng lượng tái tạo làm hai trụ cột chính của hệ thống năng lượng, trong đó 14 lò phản ứng trên khắp nước đã lần lượt được khởi động lại kể từ năm 2011.​

Kế hoạch đưa Kashiwazaki-Kariwa vận hành trở lại vì vậy được coi là một bước thử nghiệm quan trọng, vừa để bổ sung nguồn cung, vừa để kiểm nghiệm những tiêu chuẩn an toàn mới sau Fukushima. Theo kế hoạch dài hạn, sau lò phản ứng số 6, một lò phản ứng khác của nhà máy sẽ được tái khởi động vào khoảng năm 2030, nếu đáp ứng đầy đủ các yêu cầu kỹ thuật và được địa phương chấp thuận.​

Tuy nhiên, quá trình khởi động lại này đang gặp sự phản đối đáng kể tại chính địa phương nơi nhà máy đặt trụ sở. Một khảo sát thực hiện tại tỉnh Niigata vào tháng 9/2025 cho thấy chỉ khoảng 37% người dân ủng hộ việc tái khởi động nhà máy điện hạt nhân, trong khi gần 60% phản đối kế hoạch này, phản ánh tâm lý dè chừng sâu sắc sau thảm họa Fukushima.​

Nhóm phản đối cảnh báo rằng nhà máy nằm trên vùng có đứt gãy địa chấn hoạt động, khiến nguy cơ chịu ảnh hưởng từ các trận động đất mạnh luôn hiện hữu. Họ dẫn lại trận động đất năm 2007 từng gây thiệt hại đáng kể tại khu vực này như một lời nhắc nhở rằng mọi sai sót trong tính toán rủi ro địa chất có thể để lại hậu quả lâu dài cho cả cộng đồng.​

Đầu tháng 1, bảy tổ chức phản đối đã phối hợp đệ trình kiến nghị lên Tepco và Cơ quan Quản lý Hạt nhân Nhật Bản, kèm theo gần 40.000 chữ ký thu thập được từ người dân trong và ngoài tỉnh Niigata. Tài liệu kiến nghị yêu cầu nhà chức trách thận trọng hơn với mọi quyết định tái vận hành, nhấn mạnh rằng lợi ích về an ninh năng lượng không thể đặt lên trên sự an toàn của người dân và môi trường xung quanh nhà máy.​

Trong khi đó, chính quyền trung ương tiếp tục coi điện hạt nhân là mảnh ghép không thể thiếu nếu Nhật Bản muốn đạt được các mục tiêu khí hậu và giảm phụ thuộc vào nhiên liệu nhập khẩu. Các bộ, ngành phụ trách năng lượng nhiều lần lập luận rằng hệ thống giám sát và các tiêu chuẩn an toàn hiện nay đã nghiêm ngặt hơn rất nhiều so với trước đây, đồng thời cho rằng việc khởi động lại các lò phản ứng đã qua nâng cấp là cần thiết để bảo đảm nguồn cung ổn định, đặc biệt trong những giai đoạn thời tiết khắc nghiệt.​

Dẫu vậy, sự cố tại lò phản ứng số 6 lần này cho thấy con đường khôi phục điện hạt nhân tại Nhật Bản sẽ không hề bằng phẳng. Mỗi tín hiệu báo động kỹ thuật, dù chưa gây hậu quả thực tế, đều dễ dàng làm bùng lên tranh luận về mức độ an toàn, tính minh bạch trong công tác vận hành và niềm tin của công chúng đối với Tepco sau những gì đã xảy ra tại Fukushima.​

Trong ngắn hạn, Tepco khẳng định lò phản ứng số 6 tại Kashiwazaki-Kariwa sẽ chỉ được xem xét khởi động lại sau khi hoàn tất điều tra nguyên nhân và đề xuất giải pháp khắc phục được cơ quan quản lý phê duyệt. Điều này đồng nghĩa nguồn điện bổ sung mà lò phản ứng này dự kiến mang lại cho khu vực thủ đô Tokyo sẽ tiếp tục bị trì hoãn, buộc hệ thống điện Nhật Bản phải tiếp tục dựa vào các nhà máy nhiệt điện và những lò phản ứng đã tái vận hành ở nơi khác để đáp ứng nhu cầu.​