Chiến lược kết nối mới giữa EU và châu Phi

World – Liên minh châu Âu đang đẩy mạnh kết nối chiến lược với các đối tác châu Phi, xuất phát từ nhận thức rằng ổn định và phát triển bền vững của “lục địa đen” gắn chặt với an ninh và thịnh vượng lâu dài của châu Âu.

Trọng tâm trước mắt của EU là lĩnh vực an ninh, trong đó Tây Phi được coi là khu vực then chốt với nhiều nguy cơ nổi dậy vũ trang, khủng bố và tội phạm xuyên quốc gia. Tại Ghana, EU đã ký thỏa thuận đối tác an ninh – quốc phòng, đánh dấu bước tiến cụ thể trong việc nâng cao năng lực ứng phó của quốc gia này trước các mối đe dọa an ninh truyền thống và phi truyền thống. Theo đó, EU cam kết hỗ trợ trang thiết bị quân sự, từ thiết bị bay không người lái, phương tiện vận tải đến xe mô-tô phục vụ nhiệm vụ bảo đảm an ninh, đồng thời xây dựng khuôn khổ hợp tác toàn diện trên các mặt chống khủng bố, phòng ngừa xung đột, an ninh mạng, quản lý biên giới và bảo đảm an ninh hàng hải tại Vịnh Guinea.

Ghana hiện triển khai khoảng 30 dự án an ninh với sự hỗ trợ của EU, cho thấy mức độ gắn kết thực chất giữa hai bên. Từ năm 2023, tổng giá trị các gói hỗ trợ EU dành cho Ghana đã lên tới gần 57,9 triệu USD, bao gồm cả trang thiết bị và chương trình đào tạo lực lượng chức năng. Đây được xem là một trong những trụ cột chính trong nỗ lực của EU nhằm góp phần kiềm chế bất ổn, tạo vành đai an ninh vững chắc hơn ở sườn phía nam châu Âu.

Nigeria cũng nổi lên như đối tác chiến lược hàng đầu trong cách tiếp cận mới của EU đối với Tây Phi. Hai bên liên tục tái khẳng định cam kết tăng cường quan hệ, trong đó EU nhấn mạnh vị trí trung tâm của Nigeria đối với ổn định và phát triển khu vực. Với quy mô kinh tế hàng đầu châu lục và vai trò dẫn dắt trong Cộng đồng Kinh tế các quốc gia Tây Phi (ECOWAS), Nigeria được EU coi là điểm tựa quan trọng để thúc đẩy các cơ chế hòa bình, đối phó xung đột và củng cố trật tự khu vực.

Ở một mặt trận khác, EU tiếp tục thể hiện vai trò là nhà tài trợ nhân đạo lớn tại khu vực Hồ lớn châu Phi. Ngân sách viện trợ nhân đạo dành cho khu vực này trong năm 2025 lên tới 129,5 triệu euro, phản ánh mối quan tâm ngày càng sâu của châu Âu trước các cuộc khủng hoảng kéo dài. Tại miền đông CHDC Congo, nơi xung đột vũ trang leo thang khiến hàng triệu người phải rời bỏ nhà cửa, EU quyết định huy động riêng 81,2 triệu euro để hỗ trợ các cộng đồng chịu ảnh hưởng nặng nề nhất.

Nguồn lực này ưu tiên những nhóm dân cư dễ bị tổn thương và những khu vực bị tàn phá bởi bạo lực, di cư và khủng hoảng nhân đạo trên diện rộng. Bên cạnh hỗ trợ bên trong CHDC Congo, một phần viện trợ cũng được phân bổ cho người tị nạn Congo tại các nước láng giềng, đồng thời triển khai các chương trình cứu trợ ở Burundi, Rwanda và Tanzania. Cách tiếp cận này cho thấy EU không chỉ xử lý hệ quả tức thời của xung đột mà còn tìm cách giảm sức ép lan tỏa lên toàn khu vực.

Song song với hợp tác an ninh và nhân đạo, EU đẩy mạnh kết nối kinh tế – công nghệ với châu Phi, coi đây là nhánh quan trọng của chiến lược phát triển bền vững. Ngân hàng Đầu tư châu Âu (EIB) cam kết rót 40 triệu euro vào một quỹ công nghệ tập trung cho “lục địa đen”, ưu tiên các mô hình kinh doanh dựa trên công nghệ và dịch vụ di động như thanh toán số, y tế, giao thông và giáo dục. Những lĩnh vực này được đánh giá là động lực cho tăng trưởng bao trùm, góp phần cải thiện chất lượng cuộc sống đồng thời tạo hệ sinh thái thuận lợi cho đổi mới sáng tạo bản địa.

Nguồn vốn của EU sẽ hướng tới các thị trường được coi là trung tâm công nghệ của châu Phi như Nigeria, Kenya, Maroc, Nam Phi, đồng thời mở rộng sang những thị trường mới nổi như Ghana, Bờ Biển Ngà, Cameroon, CHDC Congo, Tunisia, Tanzania và Uganda. Sáng kiến này gắn với chương trình Cửa ngõ Toàn cầu (Global Gateway) của EU, nhấn mạnh mục tiêu phát triển hạ tầng bền vững, thúc đẩy chuyển đổi số và tạo thêm việc làm cho lực lượng dân số trẻ đang tăng nhanh trên khắp châu Phi.

Cách tiếp cận này đòi hỏi chuyển dịch từ tư duy hỗ trợ một chiều sang hợp tác cùng phát triển, từ cứu trợ ngắn hạn sang đầu tư vào năng lực nội sinh và hạ tầng dài hạn. Trên nền tảng các sáng kiến về an ninh, nhân đạo và công nghệ hiện nay, EU kỳ vọng có thể cùng châu Phi kiến tạo một không gian ổn định và thịnh vượng hơn ở cả hai bờ Địa Trung Hải, hướng tới lợi ích bền vững cho cả hai châu lục.