Chiến lược chống béo phì: lời kêu gọi khẩn cấp từ giới khoa học Đức

CHLB Đức – Viện Hàn lâm Khoa học Quốc gia Đức Leopoldina vừa lên tiếng kêu gọi xây dựng một chiến lược toàn diện nhằm đối phó với tình trạng béo phì đang gia tăng nhanh trong xã hội Đức, coi đây là một trong những thách thức sức khỏe cộng đồng nghiêm trọng nhất hiện nay.​

Theo các nhà khoa học của Leopoldina, tỉ lệ người trưởng thành và trẻ em thừa cân, béo phì tại Đức đã ở mức đáng lo ngại trong nhiều năm qua, kéo theo gánh nặng lớn cho hệ thống y tế và nền kinh tế. Béo phì không chỉ làm tăng nguy cơ mắc các bệnh tim mạch, tiểu đường type 2, ung thư mà còn liên quan đến các rối loạn tâm lý, trầm cảm và suy giảm chất lượng cuộc sống.​

Leopoldina nhấn mạnh rằng béo phì không thể tiếp tục bị xem là vấn đề cá nhân hay chỉ là hệ quả của “thiếu ý chí” trong ăn uống và vận động. Thay vào đó, các chuyên gia đề nghị nhìn nhận béo phì như một bệnh mạn tính chịu tác động đồng thời của môi trường sống, điều kiện kinh tế – xã hội, hệ thống thực phẩm, yếu tố tâm lý và di truyền.​

Từ góc độ này, Viện kêu gọi chính quyền liên bang và các bang xây dựng một chiến lược quốc gia có tính liên ngành, kết nối y tế, giáo dục, quy hoạch đô thị, chính sách xã hội và truyền thông đại chúng. Trọng tâm của chiến lược phải là tạo ra những điều kiện sống giúp lựa chọn lành mạnh trở thành lựa chọn dễ dàng, chứ không đặt gánh nặng lên từng cá nhân đơn lẻ.​

Các nhà khoa học đề xuất siết chặt quy định liên quan đến quảng cáo thực phẩm giàu đường, chất béo bão hòa và muối, đặc biệt là những sản phẩm nhắm tới trẻ em. Cùng với đó là xem xét lại chính sách giá và thuế, khuyến khích sản xuất, phân phối và tiêu dùng thực phẩm lành mạnh như rau, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt.​

Trong lĩnh vực giáo dục, Leopoldina cho rằng trường học cần trở thành một trụ cột của phòng chống béo phì. Điều này không chỉ dừng ở việc đưa thêm giờ thể dục hay dinh dưỡng vào chương trình học, mà còn bao gồm việc cải thiện bữa ăn học đường, khuyến khích hoạt động thể chất trong ngày học và giáo dục kỹ năng sống lành mạnh từ sớm.​

Chiến lược mà Viện kêu gọi cũng hướng đến việc hỗ trợ tốt hơn cho những người đã sống chung với béo phì. Hệ thống y tế, theo đó, cần đảm bảo tiếp cận điều trị dựa trên bằng chứng khoa học, từ tư vấn dinh dưỡng, liệu pháp tâm lý, can thiệp lối sống cho đến các phương pháp y khoa chuyên sâu hơn khi cần thiết.​

Leopoldina cảnh báo rằng nếu không có hành động quyết liệt, chi phí y tế trực tiếp và gián tiếp do béo phì gây ra sẽ tiếp tục leo thang trong những năm tới. Những chi phí này không chỉ thể hiện qua con số chi cho điều trị bệnh mà còn ở năng suất lao động suy giảm, ngày công bị mất và các hệ lụy xã hội khác.​

Bên cạnh khía cạnh kinh tế, báo cáo của Viện cũng nhấn mạnh đến tác động xã hội và tâm lý của béo phì, trong đó có kỳ thị và phân biệt đối xử với người thừa cân. Các chuyên gia kêu gọi truyền thông và công chúng thay đổi cách tiếp cận, giảm bớt định kiến, tránh gán trách nhiệm đạo đức cho cá nhân và hướng đến một thái độ tôn trọng, dựa trên hiểu biết khoa học.​

Leopoldina cho rằng kinh nghiệm từ các quốc gia khác cho thấy, những chiến lược quốc gia được xây dựng tốt có thể làm chậm, thậm chí đảo ngược xu hướng béo phì nếu được triển khai một cách nhất quán và lâu dài. Tuy nhiên, bất kỳ chiến lược nào cũng cần được thiết kế phù hợp với bối cảnh xã hội, văn hóa và hệ thống y tế của từng nước, thay vì “sao chép” máy móc.​

Trong bối cảnh Đức đang phải đối mặt đồng thời với nhiều thách thức y tế khác như già hóa dân số và thiếu hụt nhân lực y tế, việc ưu tiên phòng chống béo phì có thể góp phần giảm tải hệ thống trong trung và dài hạn. Viện nhấn mạnh rằng đầu tư cho phòng ngừa và can thiệp sớm luôn hiệu quả hơn nhiều so với chỉ tập trung vào điều trị hậu quả.​

Kêu gọi của Leopoldina là lời nhắc mạnh mẽ rằng béo phì đã trở thành một vấn đề cấu trúc của xã hội hiện đại, gắn liền với môi trường sống, văn hóa tiêu dùng và bất bình đẳng xã hội. Việc tiếp cận vấn đề này một cách nghiêm túc, dựa trên khoa học và với tầm nhìn dài hạn được xem là điều kiện tiên quyết nếu Đức muốn giảm bớt gánh nặng bệnh tật và chi phí y tế trong tương lai.​

Theo Viện, một chiến lược quốc gia chỉ có thể thành công khi có sự phối hợp chặt chẽ giữa chính phủ, giới khoa học, ngành y tế, trường học, doanh nghiệp và từng cá nhân. Mọi biện pháp – từ thay đổi chính sách, cải thiện môi trường sống, điều chỉnh sản phẩm đến giáo dục cộng đồng – cần được triển khai đồng bộ, có giám sát và đánh giá rõ ràng.​

Lời kêu gọi từ Leopoldina, được nêu trong bối cảnh các bản tin thời sự quốc gia, hướng tới việc đặt béo phì lên vị trí ưu tiên trong chương trình nghị sự chính sách y tế của Đức trong những năm tới. Viện kỳ vọng sự đồng thuận rộng rãi trong xã hội sẽ tạo động lực để các quyết định chính trị cụ thể sớm được đưa ra, từ đó hình thành một chiến lược chống béo phì hiệu quả, bền vững và nhân văn hơn.