G7 lùi lịch thượng đỉnh: Khi “yếu tố Trump” chi phối bàn cờ đa phương​

World – Quyết định lùi thời điểm tổ chức Hội nghị thượng đỉnh G7 thêm một ngày, từ 14-16/6 sang 15-17/6, tưởng như chỉ là điều chỉnh kỹ thuật nhưng lại phơi bày mức độ thích ứng của các cường quốc với lịch trình cá nhân của Tổng thống Mỹ Donald Trump. Với việc toàn bộ lãnh đạo G7 cùng thống nhất cần có sự hiện diện trực tiếp của ông Trump, quyền lực của Mỹ trong cấu trúc G7 một lần nữa được khẳng định không chỉ qua sức mạnh kinh tế – quân sự, mà còn qua “lịch cá nhân” của nguyên thủ.​

Theo một quan chức cấp cao Mỹ, Pháp – nước đang giữ vai trò chủ nhà – đã chủ động dời lịch sau các cuộc tham vấn với tất cả đối tác G7, với kết luận chung rằng hội nghị không thể thiếu sự tham gia trực tiếp của Tổng thống Mỹ. Văn phòng Tổng thống Emmanuel Macron cũng xác nhận đây là kết quả của quá trình trao đổi đồng thuận, cho thấy Paris chấp nhận linh hoạt để tránh rủi ro một hội nghị vắng bóng nhân vật trung tâm của nhiều hồ sơ quốc tế then chốt.​

Việc điều chỉnh lịch lại trùng với thời điểm 14/6 – sinh nhật lần thứ 80 của ông Trump, kèm theo thông tin nhà lãnh đạo Mỹ dự kiến tổ chức một sự kiện võ thuật tổng hợp (MMA) ngay tại Nhà Trắng, càng làm đậm thêm hình ảnh một tổng thống đưa phong cách cá nhân rất đặc thù vào không gian chính trị – ngoại giao. Khi lịch G7 phải “né” cả kế hoạch sinh nhật và một sự kiện giải trí, giới quan sát có thêm chất liệu để đặt câu hỏi: ranh giới giữa ngoại giao quyền lực cứng và ngoại giao mang màu sắc trình diễn đang dịch chuyển đến đâu.​

Ở một tầng sâu hơn, “yếu tố Trump” trong câu chuyện lịch trình cho thấy cán cân quyền lực trong G7 vẫn nghiêng nặng về Washington, bất chấp những nỗ lực của châu Âu thúc đẩy “tự chủ chiến lược”. Khi các đồng minh ở châu Âu và châu Á đều ưu tiên sự hiện diện của Tổng thống Mỹ, G7 khó tránh khỏi hình ảnh một diễn đàn mà nhiều chương trình nghị sự then chốt vẫn xoay quanh tâm điểm là Nhà Trắng.​

Tuy nhiên, sự điều chỉnh này cũng phản ánh tính toán thực dụng của các nước G7: trong bối cảnh xung đột, cạnh tranh chiến lược và bất trắc kinh tế chồng chéo, không nước nào muốn các quyết định chung bị suy yếu chỉ vì thiếu người đứng đầu nền kinh tế lớn nhất thế giới. Một hội nghị đầy đủ đủ mặt lãnh đạo, dù phải đổi ngày, vẫn được đánh giá là “cái giá chấp nhận được” so với nguy cơ thông điệp G7 mất sức nặng nếu Tổng thống Mỹ vắng mặt.​

Song song câu chuyện lịch thượng đỉnh, một trục nghị sự khác của G7 cũng đang hình thành rõ nét: xây dựng mặt trận chung về khoáng sản chiến lược, nơi Mỹ cố gắng lôi kéo thêm các đối tác ngoài khối. Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent xác nhận Australia và một số quốc gia khác sẽ tham dự cuộc họp các Bộ trưởng Tài chính G7 tại Washington ngày 12/1 tới, với trọng tâm là hợp tác về khoáng sản quan trọng.​

Theo ông Bessent, ý tưởng tổ chức một cuộc họp riêng về khoáng sản chiến lược đã được Washington thúc đẩy từ Hội nghị thượng đỉnh G7 mùa Hè năm ngoái, sau đó được cụ thể hóa bằng một cuộc họp trực tuyến vào tháng 12. Lần này, việc mời thêm Australia – và cả Ấn Độ, dù New Delhi chưa xác nhận tham dự – cho thấy G7 muốn biến “câu lạc bộ 7 nước” thành hạt nhân của một mạng lưới rộng hơn trong cuộc cạnh tranh tài nguyên với Trung Quốc.​

Nền tảng của nỗ lực này là thực tế khó đảo ngược: Trung Quốc hiện tinh chế từ 47% đến 87% các loại khoáng sản then chốt như đồng, lithium, coban, than chì và đất hiếm trên thị trường toàn cầu. Đây đều là nguyên liệu đầu vào không thể thiếu cho công nghệ quốc phòng, chất bán dẫn, thiết bị năng lượng tái tạo, pin và nhiều quy trình tinh chế công nghiệp hiện đại khác.​

Đối với G7, việc phụ thuộc sâu vào chuỗi cung ứng khoáng sản do Trung Quốc chi phối đồng nghĩa với việc để lộ một “gót chân Achilles” chiến lược trong cả chuyển đổi năng lượng lẫn cạnh tranh công nghệ cao. Những biện pháp kiểm soát xuất khẩu đất hiếm và khoáng sản quan trọng mà Bắc Kinh triển khai những năm gần đây được xem như lời nhắc nhở rằng rủi ro bị “siết nguồn” luôn hiện hữu nếu căng thẳng leo thang.​

Chính vì vậy, hợp tác khoáng sản trong khuôn khổ G7 và mở rộng sang các đối tác như Australia, Ấn Độ đang được thiết kế theo hướng đa mục tiêu: vừa đa dạng hóa nguồn cung, vừa kết nối năng lực tài chính – công nghệ – địa chất của nhiều khu vực. Việc cuộc họp diễn ra dưới định dạng Bộ trưởng Tài chính, chứ không phải Bộ trưởng Năng lượng hay Tài nguyên, cũng cho thấy G7 coi đây là một bài toán cấu trúc lại đầu tư, chuỗi giá trị và cơ chế thị trường nhiều hơn là câu chuyện thuần kỹ thuật khai khoáng.​

Nhìn rộng ra, G7 đang phải xử lý hai bài toán song hành: vừa đảm bảo tính thống nhất và sức mạnh biểu tượng của một diễn đàn lãnh đạo cấp cao, vừa chứng minh khả năng hành động thực chất trong những lĩnh vực chiến lược như khoáng sản và công nghệ. Cả việc dời lịch vì Tổng thống Trump lẫn nỗ lực thiết lập mặt trận khoáng sản cho thấy diễn đàn này vẫn vận hành theo logic rất cũ – quyền lực Mỹ là trọng tâm – nhưng lại buộc phải đối diện những thách thức rất mới đến từ cấu trúc kinh tế – công nghệ của thế kỷ 21.​

Trong bối cảnh đó, hội nghị thượng đỉnh G7 sắp tới, với lịch trình đã được điều chỉnh, sẽ không chỉ là nơi các nhà lãnh đạo chụp chung một bức ảnh và ra một bản tuyên bố. Đó còn là phép thử xem các nước công nghiệp phát triển hàng đầu thế giới có thực sự chuyển được những cuộc họp kín về khoáng sản, năng lượng và chuỗi cung ứng thành các cam kết đầu tư, liên kết và chia sẻ rủi ro cụ thể hay không, thay vì chỉ tiếp tục điều chỉnh lịch trình để thích ứng với một cá nhân dù có nhiều ảnh hưởng đến đâu.​