Châu Âu hé lộ khuôn khổ đảm bảo an ninh mới cho Ukraine

Châu Âu – Sau hai ngày làm việc căng thẳng tại Berlin, các nhà lãnh đạo châu Âu đã thống nhất một bản phác thảo được đánh giá là chi tiết nhất từ trước đến nay về những đảm bảo an ninh dành cho Ukraine trong kịch bản xung đột với Liên bang Nga có thể bùng phát trở lại trong tương lai. Văn kiện này đặt mục tiêu vừa ngăn chặn nguy cơ leo thang quân sự, vừa tạo nền tảng cho một giải pháp hòa bình lâu dài sau hơn một thập kỷ xung đột.

Theo kênh Euronews, Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky đánh giá cao những tiến triển đạt được trong các cuộc thảo luận tại Berlin với các nhà đàm phán Mỹ và lãnh đạo châu Âu, nhất là về cấu trúc các bảo đảm an ninh trong giai đoạn hậu xung đột. Ông cho biết các cuộc tiếp xúc ngoại giao diễn ra dày đặc, với ngày làm việc thứ hai ở Berlin tập trung vào vai trò trung gian của Mỹ và sự tham gia trực tiếp hơn của châu Âu trên thực địa.

Trong tuyên bố chung công bố tối 15/12, các lãnh đạo châu Âu cam kết sẽ hỗ trợ Ukraine, kể cả bằng biện pháp quân sự, nếu Kiev đối mặt với một cuộc tấn công mới từ phía Nga trong tương lai. Danh mục hỗ trợ được liệt kê bao gồm sử dụng lực lượng vũ trang, chia sẻ tình báo, hỗ trợ hậu cần, cũng như các hành động kinh tế và ngoại giao nhằm tạo sức răn đe tổng thể.

Trọng tâm của tài liệu là những bảo đảm “bền vững và đáng kể” cho lực lượng vũ trang Ukraine, với quy mô khoảng 800.000 binh sĩ trong thời bình, đi kèm một chương trình huấn luyện, tái trang bị và hỗ trợ dài hạn do châu Âu dẫn dắt. Bên cạnh đó, một “lực lượng đa quốc gia” đặt trong khuôn khổ “Liên minh Tự nguyện” do Pháp và Anh chủ trì được đề xuất triển khai tại lãnh thổ Ukraine, nhằm hỗ trợ quân đội nước này trên nhiều phương diện.

Bản phác thảo cũng tính đến vai trò then chốt của Mỹ thông qua một cơ chế giám sát và xác minh lệnh ngừng bắn do Washington dẫn dắt, được kỳ vọng sẽ giúp bảo đảm tính minh bạch và khả năng thực thi của bất kỳ thỏa thuận hòa bình nào trong tương lai. Ngoài ra, các nước châu Âu nhất trí về một “cam kết có giá trị pháp lý ràng buộc” cho phép mỗi quốc gia tự lựa chọn hình thức hỗ trợ nếu Ukraine một lần nữa bị tấn công, từ hỗ trợ quân sự đến các biện pháp kinh tế.

Khía cạnh kinh tế và tái thiết cũng được nhấn mạnh, với kế hoạch đầu tư cho phục hồi hạ tầng và kinh tế Ukraine, song song với việc tiếp tục phong tỏa chặt chẽ tài sản của Ngân hàng Trung ương Nga. Tại Brussels, các nước EU chuẩn bị thảo luận phương án vay bồi thường không lãi suất dựa trên tài sản Nga bị phong tỏa để đáp ứng nhu cầu ngân sách và quốc phòng của Ukraine giai đoạn 2026-2027, dù còn vấp phải phản đối từ Bỉ và một số quốc gia khác.

Tuyên bố chung mang chữ ký của loạt lãnh đạo chủ chốt: Thủ tướng Đức Friedrich Merz, Thủ tướng Đan Mạch Mette Frederiksen, Tổng thống Pháp Emmanuel Macron, Thủ tướng Italy Giorgia Meloni, Thủ tướng Hà Lan Dick Schoof, Thủ tướng Na Uy Jonas Gahr Stre, Thủ tướng Ba Lan Donald Tusk, Thủ tướng Thụy Điển Ulf Kristersson và Thủ tướng Anh Keir Starmer. Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen và Chủ tịch Hội đồng châu Âu António Costa cũng ký vào văn kiện, đồng thời để ngỏ khả năng các quốc gia khác tham gia.

Về vấn đề lãnh thổ, đây vẫn là điểm nghẽn lớn nhất trong đàm phán khi khoảng cách lập trường giữa Kiev và Moskva còn rất xa, theo lời Tổng thống Zelensky. Các lãnh đạo châu Âu nhấn mạnh mọi quyết định liên quan đến lãnh thổ phải do người dân Ukraine tự quyết “khi các bảo đảm an ninh vững chắc đã được thiết lập”, đồng thời sẵn sàng ủng hộ nếu Kiev tổ chức trưng cầu dân ý.

Nguyên tắc “biên giới quốc tế không được thay đổi bằng vũ lực” được nhắc lại như một thông điệp gửi tới Moskva, đi kèm lời kêu gọi Nga thể hiện thiện chí bằng cách chấp nhận kế hoạch hòa bình do Mỹ thúc đẩy và tiến tới ngừng bắn. Tuy vậy, văn kiện không đưa ra mốc thời gian cụ thể cho việc Ukraine gia nhập Liên minh châu Âu, dù trước đó có thông tin về khả năng mốc 1/2027, khi Brussels khẳng định tiến trình này vẫn phải dựa trên tiêu chí “đánh giá theo năng lực” từng nước ứng viên.

Một nguồn tin am hiểu đàm phán ở Berlin đánh giá vai trò “trụ cột” của Mỹ là không thể thay thế, nhất là về năng lực tình báo và hỗ trợ trên không mà châu Âu hiện chưa thể sánh ngang. Trong khuôn khổ “Liên minh Tự nguyện”, quân đội Ukraine được xác định là lực lượng trung tâm, trong khi các nước tham gia sẽ tự lựa chọn lĩnh vực hỗ trợ, từ bộ, biển, không, không gian mạng đến không gian vũ trụ.

Tuyên bố cũng khẳng định mọi thỏa thuận tương lai phải bảo vệ an ninh lâu dài và sự thống nhất của không gian Euro-Atlantic, đồng thời giữ vững vai trò răn đe của NATO. Bất kỳ yếu tố nào tác động tới EU và NATO đều sẽ được thảo luận và điều phối trong nội bộ hai tổ chức này, nhằm tránh nguy cơ chồng chéo hay xung đột chiến lược khi xây dựng khuôn khổ bảo đảm an ninh mới cho Ukraine.

Trong phát biểu ngày 15/12, Thủ tướng Đức Merz thừa nhận những lo ngại của một số quốc gia về việc sử dụng tài sản Nga bị phong tỏa, song khẳng định ông không chia sẻ các lo lắng đó và kêu gọi Bỉ cùng các nước còn do dự “đi theo hướng đúng đắn”. Theo ông, việc tiếp tục hỗ trợ Ukraine, cả về an ninh lẫn tài chính, là điều “cần thiết” nếu châu Âu muốn chấm dứt vòng xoáy bạo lực và bảo vệ trật tự an ninh của chính mình.