Hãng bay châu Âu muốn lùi mục tiêu nhiên liệu xanh của EU

Châu Âu – Các hãng hàng không lớn nhất châu Âu đang vận động để nới lỏng, thậm chí trì hoãn những yêu cầu bắt buộc của Liên minh châu Âu (EU) liên quan đến nhiên liệu hàng không bền vững tổng hợp (SAF), trong bối cảnh chi phí quá cao và nguồn cung còn rất hạn chế.​

Hiệp hội Airlines for Europe (A4E) – đại diện cho các hãng lớn như International Airlines Group (chủ sở hữu British Airways), Air France-KLM, Lufthansa, Ryanair và EasyJet – dự kiến sẽ chính thức kêu gọi EU lùi thời hạn áp dụng các quy định ràng buộc về tỷ lệ nhiên liệu tổng hợp eSAF trong thời gian tới. Theo A4E, mục tiêu tăng nhanh tỷ lệ eSAF trong vài thập niên tới đang đặt ra sức ép lớn đối với một ngành vốn đã chịu ảnh hưởng nặng nề bởi biến động chi phí vận hành và nhu cầu thị trường.​

Trong chiến lược khử carbon cho ngành hàng không, EU coi nhiên liệu tổng hợp (e-fuels) là một trong những giải pháp chủ lực giúp cắt giảm khí thải nhà kính. Gói chính sách “Fit for 55” của Ủy ban châu Âu đặt mục tiêu buộc các hãng bay tăng dần tỷ lệ nhiên liệu hàng không bền vững (SAF), trong đó có eSAF, tại tất cả các sân bay thuộc EU. Theo đề xuất hiện hành, eSAF sẽ phải chiếm 0,7% tổng lượng nhiên liệu tiêu thụ tại các sân bay EU vào năm 2030, tăng lên 5% vào năm 2035 và vọt lên 35% vào năm 2050.​

Tuy nhiên, các hãng hàng không châu Âu cho rằng thực tế thị trường chưa sẵn sàng cho những bước nhảy lớn như vậy. Theo nguồn tin của Reuters, các hãng dự kiến sẽ kêu gọi EU ít nhất lùi mốc bắt buộc đầu tiên đối với eSAF, hiện đặt vào năm 2030. Bên cạnh đó, trong nội bộ ngành cũng đã xuất hiện thảo luận về khả năng đề nghị EU gỡ bỏ hoàn toàn nghĩa vụ phải đạt các tỷ lệ tối thiểu của eSAF, thay vào đó là cơ chế linh hoạt hơn, dựa trên tín chỉ hoặc khuyến khích tài chính.​

Lập luận chính của các hãng bay là nguồn cung eSAF gần như chưa đủ để đáp ứng nhu cầu nếu quy định bắt buộc sớm có hiệu lực. Các nhà cung cấp đang trong giai đoạn đầu tư và xây dựng công suất, song chưa bên nào có thể cam kết lượng sản xuất đủ lớn trong khung thời gian mà EU yêu cầu. Với mức chi phí hiện tại, việc triển khai eSAF ở quy mô rộng trước năm 2030 bị cho là thiếu thực tế, đặc biệt trong bối cảnh giá vé hành khách khó tăng mạnh để bù đắp chi phí nhiên liệu.​

Khác với nhiều loại SAF khác được sản xuất từ dầu ăn đã qua sử dụng, sinh khối hay chất thải tái chế, eSAF – hay còn gọi là nhiên liệu Power-to-Liquid (PtL) – sử dụng nguồn năng lượng tái tạo không dựa trên sinh khối, như điện gió và điện mặt trời. Điện tái tạo và nước được đưa vào thiết bị điện phân để tạo ra hydro, sau đó hydro được kết hợp với CO₂ để tạo thành khí tổng hợp (syngas), rồi tiếp tục được xử lý thành nhiên liệu hàng không. Quy trình này đòi hỏi công nghệ cao, nguồn điện sạch dồi dào và vốn đầu tư lớn, khiến chi phí sản xuất nhiên liệu đội lên đáng kể.​

Tập đoàn năng lượng BP của Anh nhận định thẳng thắn rằng “điểm nghẽn” lớn nhất của eSAF hiện nay là chi phí. Theo phân tích của BP, eSAF vẫn đang ở giai đoạn phát triển ban đầu, với chi phí sản xuất và mua vào cao hơn rất nhiều so với nhiên liệu phản lực truyền thống. Giá eSAF hiện có thể đắt gấp tám lần nhiên liệu máy bay thông thường, đồng thời cao hơn khoảng 2-3 lần so với các loại SAF được sản xuất từ HEFA (dầu ăn, mỡ thải đã qua xử lý) hoặc rác thải rắn đô thị (MSW). Với mức chênh lệch như vậy, nếu không có hỗ trợ mạnh mẽ về tài chính hoặc cơ chế chia sẻ chi phí, các hãng hàng không khó có thể tự gánh nổi việc chuyển đổi.​​

Dù vậy, các mục tiêu trung hòa carbon dài hạn của EU vẫn giữ nguyên, và áp lực chuyển đổi sang các loại nhiên liệu sạch hơn với ngành hàng không là không thể đảo ngược. Cuộc tranh luận xoay quanh eSAF vì thế phản ánh rõ thách thức cân bằng giữa tham vọng khí hậu và khả năng chịu đựng của doanh nghiệp lẫn hành khách. Trong thời gian tới, EU và các hãng bay sẽ phải tìm ra một lộ trình dung hòa hơn, vừa duy trì đà giảm phát thải, vừa không đẩy chi phí hàng không lên mức vượt quá sức chịu đựng của thị trường.