Đức dừng viện trợ Patriot cho Ukraine vì thiếu hụt khí tài

CHLB Đức – Bộ trưởng Quốc phòng Đức Boris Pistorius tuyên bố Berlin sẽ không thể tiếp tục chuyển giao thêm các tổ hợp phòng không Patriot cho Ukraine do chính nước này đang rơi vào tình trạng thiếu hụt nghiêm trọng năng lực phòng không tầm xa. Ông nhấn mạnh Đức đã “đóng góp quá nhiều” cho lá chắn trên không của Kiev khi chấp nhận rút hơn một phần ba số tổ hợp Patriot đang có trong biên chế để viện trợ, khiến các đơn vị phòng không trong nước phải chờ các lô hàng thay thế từ đối tác công nghiệp quốc phòng.​

Theo Bộ trưởng Pistorius, quyết định tạm dừng viện trợ thêm Patriot không xuất phát từ việc Berlin giảm cam kết với Ukraine, mà là giới hạn thực tế về khả năng quốc phòng của chính Đức trong bối cảnh môi trường an ninh châu Âu ngày càng bất ổn. Ông cho rằng việc tiếp tục rút bớt các tổ hợp phòng không chiến lược có thể khiến Đức đối mặt rủi ro trong trường hợp khủng hoảng an ninh lan rộng hoặc NATO cần triển khai lực lượng nhanh chóng tại sườn phía đông.​

Ngoài Patriot, Đức hiện là nước duy nhất cung cấp cho Ukraine các tổ hợp phòng không hiện đại IRIS-T, đồng thời liên tục bổ sung đạn dược để duy trì hiệu quả chiến đấu của hệ thống này trước nhịp độ tập kích ngày càng dày đặc của Nga. Tuy vậy, Bộ trưởng Pistorius thừa nhận những nỗ lực đơn phương từ phía Berlin là không đủ và kêu gọi các đồng minh khác chủ động tìm kiếm, trích xuất và chuyển giao thêm năng lực phòng không cho Kiev, thay vì chỉ trông chờ vài quốc gia nòng cốt.​

Từ khi xung đột bùng phát, Đức đã viện trợ cho Ukraine hàng chục tỷ USD, trong đó có nhiều vũ khí hiện đại bậc nhất trong biên chế như xe tăng chủ lực Leopard 2, các tổ hợp Patriot, IRIS-T và pháo tự hành PzH 2000. Những gói hỗ trợ này giúp Ukraine tăng cường đáng kể khả năng phòng thủ và tấn công, nhưng đồng thời cũng đặt Berlin vào bài toán cân bằng giữa trách nhiệm với Kiev, yêu cầu của NATO và nhu cầu phòng thủ lãnh thổ của chính mình.​

Patriot hiện được xem là hệ thống vũ khí đắt đỏ và phức tạp nhất trong số các khí tài phòng không mà Mỹ và các đồng minh chuyển cho Ukraine, với giá trị mỗi tổ hợp vào khoảng 1,1 tỷ USD. Trong đó, phần tên lửa chiếm khoảng 690 triệu USD, còn các thành phần khác như radar, bệ phóng, trung tâm điều khiển và phương tiện bảo đảm kỹ thuật chiếm khoảng 400 triệu USD, đòi hỏi nguồn ngân sách lớn và thời gian sản xuất kéo dài.​

Các tổ hợp Patriot mà Ukraine đang vận hành được trang bị tên lửa đánh chặn PAC-3 MSE – phiên bản hiện đại nhất do Mỹ sản xuất – với tầm bắn tối đa khoảng 120 km đối với mục tiêu là máy bay và khoảng 60 km với tên lửa đạn đạo. Sự kết hợp giữa radar mảng pha quét điện tử, khả năng đánh chặn nhiều mục tiêu cùng lúc và độ chính xác cao giúp Patriot trở thành trụ cột trong mạng lưới phòng không phân tầng mà Kiev xây dựng với sự hỗ trợ của phương Tây.​

Giới chức Ukraine nhiều lần công khai ca ngợi hiệu quả chiến đấu của Patriot, coi đây là vũ khí duy nhất đủ khả năng đối phó tên lửa siêu vượt âm Kinzhal và tên lửa đạn đạo chiến thuật Iskander-M mà Nga sử dụng trong các đợt tập kích quy mô lớn. Theo phía Ukraine, việc triển khai Patriot quanh những mục tiêu trọng yếu đã giúp giảm đáng kể thiệt hại do tên lửa tầm xa, đồng thời nâng cao tinh thần dân chúng trong bối cảnh hạ tầng năng lượng và đô thị thường xuyên bị đe dọa.​

Trong bối cảnh Nga tăng cường các đợt tấn công bằng tên lửa và máy bay không người lái, yêu cầu bổ sung hệ thống phòng không, đặc biệt là Patriot, ngày càng trở thành ưu tiên tại Kiev. Song, câu trả lời từ Berlin cho thấy nguồn lực Patriot trong NATO không phải là vô hạn, và mỗi quyết định chuyển giao đều tác động trực tiếp đến thế cân bằng phòng thủ của chính các nước viện trợ.​

Phát biểu của Bộ trưởng Pistorius được đánh giá là lời nhắc nhở rõ ràng về giới hạn của “kho vũ khí phương Tây”, đồng thời phản ánh thực tế rằng các quốc gia châu Âu phải tính toán dài hạn cho năng lực phòng không của mình khi đối mặt một nước Nga được cho là sẵn sàng kéo dài xung đột. Trong bối cảnh đó, lời kêu gọi các đồng minh khác chia sẻ gánh nặng hỗ trợ Ukraine không chỉ là đề nghị mang tính kỹ thuật, mà còn là thông điệp chính trị về sự công bằng trong phân bổ trách nhiệm và rủi ro an ninh.​

Việc Đức tạm dừng bổ sung Patriot cho Ukraine cũng làm dấy lên câu hỏi về tương lai của các gói viện trợ quân sự lớn trong thời gian tới, khi nhiều quốc gia châu Âu phải đối mặt áp lực ngân sách, tranh luận nội bộ và lo ngại sự mệt mỏi của dư luận đối với chiến tranh kéo dài. Nếu không có thêm những nguồn cung mới từ các nước có khả năng công nghiệp quốc phòng lớn, Kiev có thể phải chấp nhận vận hành lực lượng phòng không với mức độ căng thẳng cao, tiêu hao lớn, trong khi vẫn phải đối phó những đợt tấn công phức tạp ngày một gia tăng.​

Bước ngoặt trong chính sách Patriot của Berlin diễn ra trong bối cảnh các nước phương Tây nhiều lần cam kết “hỗ trợ Ukraine đến cùng”, nhưng lại phải liên tục điều chỉnh tốc độ và quy mô viện trợ theo diễn biến nội bộ. Quyết định này có thể thúc đẩy các đồng minh khác đánh giá lại kho dự trữ khí tài chiến lược của mình, đồng thời buộc họ phải trả lời câu hỏi: đâu là giới hạn chấp nhận được giữa việc hỗ trợ Kiev và bảo vệ lá chắn phòng không của chính mình.​