Áp lực “xanh hóa” hàng hóa vào thị trường EU

EU – “Tiêu dùng xanh” tại châu Âu đang bước sang giai đoạn mới, không còn là khẩu hiệu CSR mà trở thành hệ thống quy định pháp lý chặt chẽ, buộc doanh nghiệp xuất khẩu phải tái cấu trúc toàn bộ cách sản xuất, kinh doanh theo hướng minh bạch và bền vững hơn nếu muốn giữ chỗ trên thị trường EU.​

Trụ cột đầu tiên là Quy định thiết kế sinh thái (ESPR), được European Commission đánh giá là sẽ làm thay đổi sâu sắc ngành dệt may và da giày. Từ ngày 19-7-2026, các doanh nghiệp lớn tại EU sẽ bị cấm tiêu hủy hàng tồn kho chưa bán và đồng thời phải thực hiện Trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất (EPR), tức là đóng phí cho khâu thu gom, xử lý rác thải dệt may. Điều này khiến mô hình thời trang nhanh, vốn dựa vào sản xuất ồ ạt, vòng đời sản phẩm ngắn và chi phí thấp, dần mất lợi thế, trong khi các mô hình bán lại, đồ second-hand hay thu hồi sản phẩm cũ sẽ trở thành một phần bắt buộc của chuỗi vận hành. Mỗi năm, ước tính 4-9% hàng dệt may tồn kho ở châu Âu bị tiêu hủy, gây phát thải khoảng 5,6 triệu tấn CO2, nên các biện pháp mới được kỳ vọng sẽ thúc đẩy kinh tế tuần hoàn và giảm lãng phí.​​

Một thay đổi mang tính hệ thống khác là việc triển khai Hộ chiếu sản phẩm số (DPP) nhằm bảo đảm truy xuất bắt buộc trên toàn chuỗi giá trị. Mỗi sản phẩm sẽ phải kèm theo bộ dữ liệu số hóa về nguồn gốc nguyên liệu, hóa chất sử dụng, mức phát thải và vòng đời sản phẩm; với ngành dệt may, các yêu cầu về DPP dự kiến áp dụng từ giai đoạn 2026-2027. Khi đó, câu chuyện “xanh” không còn nằm ở báo cáo bền vững của doanh nghiệp mà gắn trực tiếp với từng đơn vị hàng hóa đến tay người tiêu dùng.​

Ở lĩnh vực gỗ và nội thất, Quy định chống suy thoái rừng của EU (EUDR) tạo thêm tầng kiểm soát mới với yêu cầu truy xuất nguồn gốc nghiêm ngặt. Từ ngày 30-12-2026, doanh nghiệp vừa và lớn phải bảo đảm mỗi lô hàng chứng minh được tọa độ địa lý vùng trồng và không liên quan đến hoạt động phá rừng sau mốc thời gian mà EU quy định; đến 30-6-2027, doanh nghiệp siêu nhỏ và nhỏ cũng phải tuân thủ. Hệ thống siêu thị và nhà phân phối trở thành “trạm gác” pháp lý, buộc phải kiểm soát chặt đầu vào để tránh rủi ro, kéo theo cả chuỗi cung ứng phải tái cơ cấu theo hướng minh bạch hơn ngay từ khâu nguyên liệu.​

Ngành thực phẩm, nhất là thủy sản, đối mặt áp lực không kém khi Quy định bao bì và rác thải bao bì (PPWR) có hiệu lực từ ngày 12-8-2026. Quy định này buộc doanh nghiệp tối ưu hóa thiết kế bao bì, giảm tỷ lệ nhựa, tăng khả năng tái chế hoặc tái sử dụng, đồng thời đáp ứng các chuẩn mực về an toàn và thông tin minh bạch. Các hệ thống bán lẻ và chuỗi siêu thị châu Âu vì thế sẽ siết điều kiện đối với sản phẩm thủy sản nhập khẩu: không chỉ yêu cầu đạt các chứng nhận sinh thái như ASC/MSC mà còn đòi hỏi tuân thủ tuyệt đối những quy định mới về bao bì.​

Tất cả các quy định nói trên là bước cụ thể hóa Chiến lược thỏa thuận xanh châu Âu (European Green Deal), trong đó EU đặt mục tiêu cắt giảm ít nhất 50% lượng phát thải vào năm 2030, hướng tới mức 55%, qua đó tạo nền tảng để đạt phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050 theo Luật Khí hậu châu Âu. Tuy vậy, một số chuyên gia do Sustainability Online dẫn lại từ GlobalData cảnh báo nguy cơ chi phí tăng sẽ bị chuyển sang người tiêu dùng dưới dạng giá bán cao hơn.