VÌ sao không quân Đức của Hitler không có phi đội máy bay ném bom chiến lược?

CHLB Đức – Trong Thế chiến II, khi Anh và Mỹ dồn dập rải bom xuống các trung tâm công nghiệp, giao thông và đô thị của phe Trục, Không quân Đức lại không sở hữu một hạm đội máy bay ném bom chiến lược tương đương. Sự thiếu vắng này không chỉ là một chi tiết kỹ thuật, mà là dấu ấn của cả một cách nghĩ sai lầm về chiến tranh hiện đại – và góp phần định đoạt thất bại của Đệ tam Đế chế.​

Từ di sản Weimar đến học thuyết “đánh nhanh thắng nhanh”

Ngay từ thời Cộng hòa Weimar, tư duy quân sự Đức đã ưu tiên lục quân và trận chiến trên bộ, coi không quân chủ yếu là công cụ yểm trợ trực tiếp cho binh sĩ dưới mặt đất.​

Trong bối cảnh bị hạn chế bởi Hiệp ước Versailles, các nhà hoạch định Đức tập trung vào việc tái xây dựng sức mạnh lục quân bí mật, trong đó không quân được thiết kế phục vụ cho chiến thuật chứ không phải chiến lược dài hơi.​

Khi Hitler lên nắm quyền, học thuyết chiến tranh chớp nhoáng (Blitzkrieg) trở thành kim chỉ nam: dùng thiết giáp, pháo binh, bộ binh cơ giới cùng không quân yểm trợ tấn công nhanh, đánh gục đối phương trước khi họ kịp huy động toàn bộ tiềm lực.
Trong mô hình đó, máy bay ném bom tầm trung, tốc độ khá, mang tải trọng vừa phải để đánh vào trận tuyến, cầu, đường, sân bay – chứ không phải máy bay ném bom hạng nặng bay xa, cất cánh từ đất Đức và đánh sâu vào hậu phương đối phương – mới là ưu tiên.

Sai lầm khi đánh giá thấp chiến tranh công nghiệp

Giữa thập niên 1930, trong khi Anh và Mỹ bắt đầu phát triển các máy bay ném bom hạng nặng bốn động cơ – như Lancaster hay B-17, B-24 – với tầm bay xa, tải trọng lớn, thì Luftwaffe vẫn kiên định quan điểm: chiến tranh sẽ được quyết định chủ yếu ở tiền tuyến châu Âu lục địa. Giới lãnh đạo Đức tin rằng nếu đánh nhanh thắng nhanh ở Ba Lan, Pháp, rồi buộc Anh đàm phán, sẽ không cần tới một chiến dịch không kích chiến lược kéo dài, tiêu tốn khổng lồ về công nghiệp và nhiên liệu.​ Khi chiến tranh chuyển sang cuộc đấu sức sản xuất – với các nhà máy ở Anh, Mỹ tăng tốc không ngừng – thì “lỗ hổng” về lực lượng ném bom chiến lược của Đức ngày càng bộc lộ rõ.

Tham vọng đế chế, giới hạn công nghiệp

Đức Quốc xã đặt tham vọng thống trị châu Âu nhưng lại thiếu những quyết định đầu tư dài hạn tương xứng vào hạ tầng công nghiệp hàng không. Một hạm đội máy bay ném bom chiến lược cần không chỉ khung thân và động cơ lớn, mà còn cả hệ sinh thái: sân bay dài, mạng lưới bảo dưỡng chuyên biệt, dự trữ nhiên liệu và vật tư, đội ngũ phi công được huấn luyện chuyên sâu trong nhiệm vụ bay đường dài ban đêm.

Trong thực tế, nền kinh tế Đức luôn trong tình trạng căng kéo giữa nhiều ưu tiên: tái vũ trang lục quân, đóng tàu ngầm, sản xuất xe tăng, pháo binh, cùng lúc bị hạn chế về nguyên liệu chiến lược như dầu mỏ, nhôm, cao su. Việc dồn lực cho một chương trình “siêu pháo đài bay” quy mô như của Mỹ – với hàng nghìn chiếc B-17, B-24, rồi B-29 – là điều vượt quá khả năng công nghiệp và tài chính của Berlin, nhất là trong mô hình nhà nước độc tài, nơi các dự án được quyết định nhiều bởi ý thích cá nhân hơn là tính toán cân bằng nguồn lực.

Hậu quả trên chiến trường: từ bầu trời Anh đến nước Đức

Trong chiến dịch không kích Anh năm 1940 (Trận chiến nước Anh), Luftwaffe đã cố gắng dùng lực lượng ném bom tầm trung để gây áp lực lên đảo quốc này, chuyển từ đánh mục tiêu quân sự sang oanh kích thành phố. Nhưng hạn chế về tầm bay, tải trọng, khả năng tự vệ và điều kiện bay đêm khiến các máy bay này không thể “bẻ gãy” xương sống công nghiệp và tinh thần kháng chiến của người Anh như kỳ vọng.

Khi Mỹ và Anh bắt đầu chiến dịch ném bom chiến lược vào lãnh thổ Đức, tình thế đảo ngược hoàn toàn: các thành phố công nghiệp, cầu cảng, nhà máy tổng hợp nhiên liệu và mạng lưới đường sắt của Đức trở thành mục tiêu thường xuyên của hàng nghìn máy bay ném bom hạng nặng. Luftwaffe bị buộc vào thế phòng ngự, dùng những phi đội chiến đấu cơ ngày càng hao mòn để cản phá, trong khi bản thân họ không có công cụ tương đương để đáp trả lên hạ tầng công nghiệp đối phương.

Giá trị nhìn lại: bài học cho thời đại không chiến hiện đại

Sự thiếu vắng một lực lượng ném bom chiến lược không chỉ là câu chuyện riêng của Đức Quốc xã mà là bài học về cách một cường quốc đánh giá – và đánh giá sai – bản chất của chiến tranh công nghiệp hiện đại.

Ngày nay, công nghệ tên lửa hành trình, máy bay tàng hình, vũ khí chính xác cao và không gian mạng đã thay thế phần lớn vai trò của những “pháo đài bay” cổ điển, nhưng câu hỏi cốt lõi vẫn còn: quốc gia nào không chuẩn bị được năng lực tác chiến ở tầm chiến lược – cả tấn công lẫn phòng thủ – sẽ luôn bị động trước những cuộc xung đột kéo dài.