Hộ chiếu quyền lực: Tấm “giấy thông hành” của trật tự mới

World – Theo cập nhật mới nhất từ Chỉ số hộ chiếu Henley năm 2026, bản đồ tự do đi lại của thế giới tiếp tục dịch chuyển mạnh về phía châu Á, với Singapore giữ vững ngôi đầu, còn Nhật Bản và Hàn Quốc cùng chia sẻ vị trí thứ hai. Đằng sau những con số về số điểm đến miễn thị thực là câu chuyện sâu hơn về uy tín chính trị, sức ảnh hưởng ngoại giao và sự phân hóa ngày càng rõ trong trật tự toàn cầu.​

Cán cân dịch chuyển sang châu Á
Công dân Singapore hiện có thể nhập cảnh không cần thị thực tới 192 trong tổng số 227 quốc gia và vùng lãnh thổ được Henley theo dõi, mức cao nhất thế giới hiện nay. Nhật Bản và Hàn Quốc bám sát với 188 điểm đến miễn thị thực, tiếp tục khẳng định sức hút của những nền kinh tế ổn định, công nghệ cao và chính sách đối ngoại nhất quán. Ở nhóm kế tiếp, châu Âu vẫn hiện diện dày đặc khi Đan Mạch, Luxembourg, Tây Ban Nha, Thụy Điển và Thụy Sĩ cùng đứng hạng 3 với 186 điểm đến miễn thị thực, trong khi Áo, Bỉ, Phần Lan, Pháp, Đức, Hy Lạp, Ireland, Italy, Hà Lan và Na Uy chia nhau vị trí thứ 4 với 185 điểm.​

Nhóm hạng 5 ghi nhận sự góp mặt của Hungary, Bồ Đào Nha, Slovakia, Slovenia và Các Tiểu vương quốc Arab thống nhất (UAE), cùng đạt 184 điểm đến miễn thị thực. Đáng chú ý, sự chen chân của UAE – một quốc gia vùng Vịnh – vào nhóm này cho thấy các trung tâm quyền lực về khả năng di chuyển không còn là “sân chơi riêng” của phương Tây.​

UAE: minh chứng cho “ngoại giao thị thực”
Trong lịch sử 20 năm của Chỉ số hộ chiếu Henley, UAE là trường hợp thăng hạng ngoạn mục nhất khi bổ sung thêm 149 điểm đến miễn thị thực kể từ năm 2006 và tăng tới 57 bậc trên bảng xếp hạng. Báo cáo cho rằng kết quả này là thành quả của chiến lược ngoại giao kiên trì, song hành cùng các chính sách nới lỏng thị thực mang tính hai chiều, góp phần biến UAE thành trung tâm trung chuyển và điểm đến đầu tư, du lịch lớn của khu vực.​

Điều đó cho thấy “sức mạnh hộ chiếu” không chỉ là sản phẩm tất yếu của quy mô kinh tế hay tiềm lực quân sự, mà còn là kết quả của lựa chọn chính sách và cách một quốc gia định vị mình trong mạng lưới kết nối toàn cầu. Khả năng đàm phán hiệp định miễn thị thực, duy trì quan hệ ổn định với nhiều đối tác và xây dựng hình ảnh an toàn, cởi mở đang trở thành tài sản chiến lược, có thể đo đếm bằng chính số lượng con dấu mà công dân mang về mỗi chuyến đi.​

Mỹ, Anh và câu chuyện suy giảm “quyền lực mềm di chuyển”
Nếu như top đầu phản ánh xu hướng nổi lên của các trung tâm ổn định mới thì nhóm các nền dân chủ phương Tây truyền thống lại chứng kiến sự đi xuống tương đối. Anh hiện đứng ở nhóm hạng 7 cùng Australia, Latvia và Liechtenstein với 182 điểm đến miễn thị thực, giảm tới 8 điểm chỉ trong vòng 12 tháng. Mỹ dù trở lại top 10 với 179 điểm sau khi tụt xuống ngoài nhóm này vào cuối năm 2025, nhưng thực tế có tới 37 quốc gia xếp trên Mỹ, nhiều hơn một so với cuối năm trước.​

Trong hai thập kỷ, Mỹ rơi từ hạng 4 xuống hạng 10, mức tụt hạng chỉ kém Venezuela và Vanuatu nếu xét về độ suy giảm tương đối. Theo đánh giá trong báo cáo, sự suy giảm quyền tự do đi lại của Mỹ và Anh không đơn thuần là chuyện kỹ thuật thị thực, mà phản ánh những căng thẳng xuyên Đại Tây Dương và bất ổn nội bộ khiến hình ảnh, mức độ tin cậy và sức hấp dẫn của các hộ chiếu này ít nhiều bị “chiết khấu”.​

Khoảng cách di chuyển và bất bình đẳng cơ hội
Ở đáy bảng xếp hạng, Afghanistan tiếp tục đứng cuối (hạng 101) với chỉ 24 điểm đến miễn thị thực, sau Afghanistan là Syria (26 điểm) và Iraq (29 điểm). Như vậy, khoảng cách giữa hộ chiếu mạnh nhất (Singapore) và yếu nhất (Afghanistan) lên tới 168 điểm đến, tương đương chênh lệch gần như trọn vẹn một bản đồ thế giới.​

Chủ tịch Henley & Partners, Christian H. Kaelin, nhấn mạnh rằng khả năng di chuyển toàn cầu dù đã mở rộng rất mạnh trong 20 năm qua, nhưng lợi ích không phân bổ đều, với ưu thế ngày càng nghiêng về các quốc gia giàu có, ổn định và có vị thế ngoại giao cao. Trong bối cảnh hộ chiếu ngày càng trở thành “tài sản” định hình cơ hội kinh tế, an ninh và khả năng tham gia vào các dòng chảy toàn cầu, nơi sinh ra và quốc tịch đang quyết định nhiều hơn đến điểm xuất phát của mỗi cá nhân.​

Xu hướng song tịch và “hộ chiếu như một chiến lược”
Henley & Partners cho biết trong năm 2025, công ty đã làm việc với khách hàng đến từ 91 quốc tịch khác nhau, trong đó người Mỹ chiếm khoảng 30% hoạt động kinh doanh. Điều này cho thấy ngay cả ở những quốc gia vốn sở hữu hộ chiếu mạnh, xu hướng tìm kiếm thêm quốc tịch thứ hai hoặc thứ ba vẫn gia tăng, như một cách phân tán rủi ro chính trị, thuế khóa và mở rộng quyền tự do đi lại.​

Tuy nhiên, không phải tất cả quốc gia đều khuyến khích xu hướng đó. Nhiều nước châu Âu thời gian gần đây đã siết điều kiện nhập quốc tịch theo huyết thống, đồng thời rà soát, thu hẹp hoặc chấm dứt các chương trình “hộ chiếu vàng” đổi quốc tịch lấy đầu tư, vốn từng thu hút lượng lớn nhà đầu tư nước ngoài. Tại Mỹ, Thượng nghị sĩ bang Ohio Bernie Moreno thậm chí đề xuất “Đạo luật quốc tịch độc quyền” nhằm cấm công dân sở hữu song tịch, cho thấy tranh luận gay gắt về ranh giới giữa chủ quyền, lòng trung thành và nhu cầu dịch chuyển toàn cầu.​

Một bảng xếp hạng, nhiều thông điệp
Chỉ số Henley chỉ là một trong nhiều bảng xếp hạng hộ chiếu do các tổ chức tài chính và tư vấn xây dựng, nhưng lại được theo dõi sát vì dựa trên dữ liệu của Hiệp hội Vận tải hàng không quốc tế (IATA) và cập nhật thường xuyên theo quý. Danh sách top 10 năm 2026 phản ánh rõ ba xu hướng: châu Á vươn lên vị trí trung tâm, châu Âu giữ vai trò trụ cột ổn định, trong khi các cường quốc truyền thống như Mỹ và Anh phải làm quen với vị thế bị “san bằng” trong cuộc cạnh tranh quyền lực hộ chiếu.​

Trong bối cảnh dịch chuyển, đầu tư và học tập xuyên biên giới ngày càng phổ biến, sức mạnh hộ chiếu không còn là thông tin chỉ dành cho giới chuyên môn. Với các chính phủ, đây là thước đo về sức khỏe ngoại giao và mức độ hội nhập; với người dân, nó định hình trực tiếp chi phí, thủ tục và cả cơ hội cho mỗi hành trình vượt ra khỏi đường biên giới quốc gia. Và trên bản đồ mới ấy, mỗi con dấu miễn thị thực không chỉ là một cửa khẩu mở ra cho du khách, mà còn là biểu hiện cô đọng của thế cân bằng quyền lực đang thay đổi từng năm.​