Nông dân Đức chặn đường cao tốc phản đối hiệp định Mercosur

CHLB Đức – Hàng loạt tuyến đường cao tốc tại miền Trung nước Đức và vùng phụ cận những ngày đầu năm 2026 không còn chỉ là không gian giao thông, mà trở thành “diễn đàn” để nông dân gửi thông điệp chính trị về tương lai nông nghiệp châu Âu. Tại các bang Saxony, Saxony-Anhalt, Thuringia và nhiều khu vực khác, nông dân điều khiển máy kéo, xe tải và thậm chí mang cả mô hình máy kéo, xe đạp trẻ em dạng “trettraktor” ra đường để bày tỏ sự phản đối trước hiệp định thương mại tự do giữa EU và khối Mercosur đang được thúc đẩy.​

Không giống các cuộc biểu tình thuần túy phản đối giá cả hay trợ cấp, lần này tâm điểm tranh luận nằm ở câu hỏi: một hiệp định thương mại “mở cửa” tới 700 triệu dân có đang đặt nông dân châu Âu vào thế bất lợi ngay trên sân nhà, khi phải cạnh tranh với sản phẩm giá rẻ nhưng tiêu chuẩn sản xuất và môi trường thấp hơn. Các lối lên đường cao tốc A4 gần Schmölln ở bang Thuringia bị phong tỏa bằng máy kéo từ sáng sớm, buộc chính quyền địa phương phải thông báo cho lái xe sử dụng các nút giao khác như Meerane và Ronneburg để tránh ùn tắc.​

Trên tuyến A9 qua bang Saxony-Anhalt, nông dân tập trung tại các điểm lên đường cao tốc ở Coswig, Vockerode, Dessau-Ost và Dessau-Süd, tuy quy mô người tham gia chỉ ở mức vài chục người nhưng tính biểu tượng rất rõ rệt: họ chọn đúng mạch máu giao thông để đưa câu chuyện Mercosur ra khỏi các phòng họp kỹ thuật ở Brussels và đặt vào đời sống thường nhật của người dân. Cùng thời điểm, ở Brandenburg, nông dân cũng chặn các lối lên A10 và A24, trong khi tại Pháp, các tuyến đường dẫn vào Paris bị máy kéo phong tỏa, cho thấy đây không còn là hiện tượng riêng của Đức mà là làn sóng phản ứng rộng hơn trước cách EU định hình thương mại nông sản với Nam Mỹ.​

Tại Dresden, trước Nhà thờ Frauenkirche, lựa chọn của nông dân lại mang tính “mềm” hơn: họ dùng các mẫu máy kéo đạp chân thay vì xe cỡ lớn để tránh làm tê liệt giao thông trong trung tâm thành phố. Thông qua hiệp hội “Land schafft Verbindun” nông dân khẳng định họ không bác bỏ hoàn toàn Mercosur, nhưng yêu cầu đàm phán lại trên cơ sở “ưu tiên sản phẩm địa phương” và bảo vệ thị trường nội địa trước làn sóng hàng nhập khẩu giá rẻ.​

Theo người phát ngôn Robert Erdmann, cốt lõi bức xúc nằm ở chỗ hàng nông sản Nam Mỹ có thể được sản xuất dưới các chuẩn mực lỏng lẻo hơn về môi trường và an toàn thực phẩm, trong khi nông dân EU phải gánh chi phí cao để tuân thủ quy định ngày càng chặt chẽ. Ông nêu ví dụ về thịt bò Argentina có thể được nuôi, giết mổ với những tiêu chuẩn khác biệt, trong khi một số loại thuốc trừ sâu vẫn sử dụng ở Nam Mỹ đã bị cấm tại châu Âu từ 20 năm qua – điều mà nông dân coi là minh chứng cho “sân chơi không phẳng”.​

Ở cấp chính trị bang, Bộ trưởng Nông nghiệp Saxony Georg-Ludwig von Breitenbuch công khai bày tỏ sự đồng cảm với “cơn giận dữ” của nông dân và yêu cầu đàm phán lại hiệp định theo hướng áp cùng một tiêu chuẩn sản xuất với cả hàng nhập lẫn hàng sản xuất trong EU. Ông cảnh báo nếu không làm vậy, nông nghiệp bản địa sẽ “bị cuốn vào gầm xe” trong cuộc cạnh tranh khốc liệt về giá, bởi nông dân Đức không thể cùng lúc vừa chịu chi phí cao hơn, vừa phải bán hàng với giá thấp hơn để cạnh tranh với sản phẩm nhập khẩu.​

Từ góc nhìn Brussels, một phần giới chính trị xanh trong Nghị viện châu Âu cũng không đứng ngoài làn sóng phản đối. Nữ nghị sĩ đảng Xanh Anna Cavazzini thừa nhận thỏa thuận Mercosur có thể đem lại cú sốc không nhỏ cho nông dân châu Âu khi lượng thịt bò từ Brazil và các nước Nam Mỹ khác tràn vào, đồng thời cảnh báo tác động tiêu cực tới môi trường do nguy cơ đẩy nhanh quá trình phá rừng Amazon nhằm mở rộng đất chăn nuôi. Theo bà, hiệp định “không tốt” ở dạng hiện tại và cần được “cập nhật”, và đa số nghị sĩ Xanh nhiều khả năng sẽ không bỏ phiếu ủng hộ văn bản như đang được trình.​

Về bản chất, Mercosur được thiết kế như bước đi lớn của EU trong chiến lược đa dạng hóa thương mại: dỡ bỏ thuế với khoảng 91% hàng hóa trao đổi giữa EU và các nước Mercosur, tạo nên một không gian thương mại tự do lớn nhất thế giới xét về dân số. EU kỳ vọng đẩy mạnh xuất khẩu ô tô, hóa chất và hàng công nghiệp, đổi lại là nhập khẩu nông sản và nguyên liệu thô từ Argentina, Brazil, Paraguay, Uruguay và Bolivia, kèm các hạn ngạch thuế quan với những mặt hàng nhạy cảm như thịt bò hay thịt gà.​

Tuy nhiên, trên thực tế, nông dân châu Âu đang đặt câu hỏi: lợi ích xuất khẩu dành cho ngành công nghiệp liệu có xứng đáng với rủi ro mà nông nghiệp phải gánh chịu. Nếu thị trường mở rộng nhưng không kèm cơ chế đảm bảo công bằng về tiêu chuẩn môi trường, lao động và an toàn thực phẩm, người chịu thiệt đầu tiên sẽ là những hộ sản xuất nhỏ, vốn khó cạnh tranh về quy mô, trong khi vẫn phải đầu tư lớn để đáp ứng quy định của EU.​

Góc độ môi trường khiến tranh luận thêm gay gắt: việc tăng nhập khẩu thịt và nông sản từ những vùng có nguy cơ phá rừng cao bị nhiều chuyên gia coi là đi ngược lại cam kết khí hậu và bảo vệ rừng của chính EU. Khi đó, nông dân châu Âu cảm thấy họ vừa bị ràng buộc bởi hàng loạt quy định xanh, vừa phải chứng kiến thị trường mở rộng cho sản phẩm đến từ nơi mà những ràng buộc tương tự chưa được áp dụng, hoặc áp dụng lỏng lẻo hơn nhiều.​

Các cuộc phong tỏa đường cao tốc, việc đưa máy kéo đến trước những biểu tượng như Nhà thờ Frauenkirche ở Dresden hay đường vào Paris cho thấy nông dân không chỉ muốn được lắng nghe, mà muốn đặt Mercosur lên “bàn công luận”. Họ buộc giới hoạch định chính sách phải trả lời công khai cho câu hỏi: trong chiến lược hội nhập thương mại mới, vị trí của nông nghiệp nội khối là trụ cột cần bảo vệ hay chỉ là “con tốt” trên bàn cờ đàm phán.​

Với cường độ biểu tình lan rộng từ Đức sang Pháp và nhiều nước châu Âu khác, hiệp định Mercosur đang trở thành bài kiểm tra về khả năng cân bằng giữa tham vọng thương mại, bảo vệ môi trường và công bằng xã hội của EU. Những gì diễn ra trên các tuyến A4, A9 hay đường vào Paris cho thấy nếu câu trả lời không thuyết phục, làn sóng phản đối từ cánh đồng rất có thể sẽ còn tiếp tục dâng cao.​