Ngày biểu tình lạ lùng ở Connewitz

Sachsen – Leipzig-Connewitz, vốn được xem là “pháo đài” của cánh tả Đức, vừa chứng kiến một ngày biểu tình hiếm thấy: các nhóm cùng tự nhận là cánh tả xuống đường, nhưng đứng ở hai chiến tuyến đối lập, trong khi một lực lượng cực hữu lại có khả năng tìm được điểm chung chiến thuật với một bộ phận người biểu tình.​

Trung tâm xung đột: Palestine, Israel và sự đứt gãy trong cánh tả

Tâm điểm của ngày thứ Bảy này là hai cuộc tuần hành lớn gắn liền với xung đột Trung Đông. Một bên, liên minh quanh nhóm Handala Leipzig – bị cơ quan bảo vệ Hiến pháp Sachsen xếp vào diện cực đoan – kêu gọi biểu tình dưới khẩu hiệu “Antifa means: Free Palestine”, nhấn mạnh lập trường chống Israel và ủng hộ phong trào Palestine. Bên kia, cộng đồng cánh tả lâu năm tại Connewitz, vốn có truyền thống đứng về phía Israel và chống chủ nghĩa bài Do Thái, coi Handala là mối đe dọa đối với bản sắc chính trị của khu vực.​

Điều trớ trêu là cả hai đều dùng ngôn ngữ “chống phát xít” và “đấu tranh giải phóng”, nhưng lại quy kết lẫn nhau là phản bội tinh thần cánh tả. Sự phân cực này không diễn ra trong chân không: từ nhiều tháng nay, những tranh luận về chiến tranh Gaza đã kéo dài, khiến các trung tâm văn hóa, câu lạc bộ, không gian nghệ thuật tại Connewitz buộc phải chọn bên hoặc chịu áp lực tẩy chay.​

Connewitz – thí nghiệm thất bại của “thống nhất cánh tả”

Connewitz lâu nay được nhìn nhận như một “phòng thí nghiệm” của văn hóa phản kháng: các nhà hoạt động, nghệ sĩ, nhóm tự quản cùng xây dựng hình ảnh khu phố cấp tiến, chống phân biệt chủng tộc, chống cực hữu. Thế nhưng, ngày biểu tình này cho thấy thí nghiệm đó đang bước vào một khúc quanh nguy hiểm: những người từng đứng chung hàng ngũ chống lại cực hữu giờ quay sang dành năng lượng cho việc đấu tố nhau.​

Việc Handala công khai coi các địa chỉ quen thuộc trong giới cánh tả – như trung tâm văn hóa Conne Island hay văn phòng LinxxNet – là mục tiêu phản đối, không chỉ là tranh luận về Trung Đông, mà là cuộc chiến giành quyền định nghĩa “ai mới là cánh tả đúng nghĩa”. Chính ở điểm này, câu chuyện bỗng vượt khỏi phạm vi một khu phố Leipzig và chạm tới cuộc khủng hoảng chung của nhiều phong trào cánh tả châu Âu: ranh giới giữa đoàn kết quốc tế, chống chủ nghĩa thực dân và sự trượt dài vào ngôn ngữ cực đoan, bài Do Thái.​

Cảnh báo bạo lực và bài toán của cảnh sát

Trước ngày biểu tình, lực lượng an ninh đã chuẩn bị một chiến dịch lớn, với hơn 1.000 cảnh sát được triển khai, hỗ trợ từ lực lượng sẵn sàng chiến đấu, Cơ quan hình sự bang và các bang lân cận, cùng một trực thăng giám sát trên bầu trời. Ngay từ đầu tháng 1, cảnh sát đã cảnh báo về khả năng xảy ra bạo lực, khi trên mạng xuất hiện những lời kêu gọi “đối đầu” và “chứng minh sức mạnh đường phố”, đặc biệt từ những nhóm trẻ, tự nhận là “Migrantifa” – tức phong trào Antifa mang nền tảng nhập cư, thân Palestine.​

Với nhà chức trách, thách thức không chỉ nằm ở việc ngăn ngừa xung đột giữa hai khối cánh tả, mà còn ở nguy cơ các phần tử cực hữu “đục nước béo cò”. Một đảng cực hữu nhỏ ở Sachsen đã đăng ký một cuộc tập hợp riêng, và trong bối cảnh nhạy cảm này, chỉ cần một vài pha khiêu khích có chủ ý cũng đủ biến Connewitz thành tâm điểm bạo lực được khai thác chính trị trên toàn quốc.​

Khi cực hữu rình rập bên lề

Các nhóm cực hữu nhiều năm qua xem Connewitz như “lãnh địa đối phương” và tìm mọi cơ hội để chứng minh rằng cánh tả không kiểm soát được bạo lực của chính mình. Một ngày mà “trái đánh trái” ngay trên đường phố, với những khẩu hiệu nghịch chiều về Israel và Palestine, là cơ hội vàng để cực hữu tô đậm luận điệu rằng cánh tả là một thể thống nhất của hỗn loạn và cực đoan.​

Thoạt nhìn, khả năng một nhóm cực hữu “bắt tay” hay tỏ ra đồng cảm với một bộ phận cánh tả thân Palestine nghe có vẻ phi lý. Nhưng ở cấp độ chiến thuật, cả hai có thể cùng lợi dụng hình ảnh bạo lực, hỗn loạn để kích động nỗi sợ hoặc sự căm ghét trong các nhóm cử tri khác nhau: với cực hữu, đó là hình ảnh “khu phố đỏ mất kiểm soát”; với một số nhóm cực tả, đó là bằng chứng chính quyền đàn áp lập trường phản kháng đế quốc.​

Khủng hoảng bản sắc của Antifa Đức

Sự đối đầu ở Connewitz gợi mở một câu hỏi khó giải với phong trào Antifa tại Đức: trong kỷ nguyên các xung đột quốc tế chồng chéo và di cư gia tăng, phong trào sẽ định nghĩa lại kẻ thù và đồng minh như thế nào. Nếu trước đây, mục tiêu chung khá rõ – chống chủ nghĩa tân phát xít, chống bạo lực cực hữu – thì nay, xung đột Trung Đông đã phá vỡ trục đơn giản đó, đặt ra yêu cầu phải định vị lại giữa chống chủ nghĩa thực dân, chống phân biệt chủng tộc và chống bài Do Thái.​

Connewitz cho thấy điều gì xảy ra khi phong trào không tìm được mẫu số chung: những không gian vốn được xây dựng để bảo vệ nhóm yếu thế bỗng trở thành nơi treo băng rôn tấn công lẫn nhau. Sự chia rẽ ấy không chỉ làm suy yếu khả năng đối đầu với cực hữu, mà còn dễ dàng bị truyền thông chính thống và các lực lượng chính trị bảo thủ sử dụng như bằng chứng rằng “cánh tả đã đánh mất la bàn đạo đức”.​

Bài học cho một ngày biểu tình

Ngày biểu tình đặc biệt ở Leipzig-Connewitz vì thế không chỉ là câu chuyện an ninh trật tự hay một bản tin về giao thông bị phong tỏa. Nó phơi bày một cuộc khủng hoảng sâu hơn bên trong thế giới cánh tả Đức: khủng hoảng về ngôn ngữ, về ưu tiên chính trị và về khả năng duy trì đoàn kết trong khi vẫn giữ được các nguyên tắc chống phân biệt đối xử và chống bài Do Thái.​

Khi đường phố đã dọn dẹp, cảnh sát rút quân và bảng điện tử giao thông tắt cảnh báo, những câu hỏi đó sẽ còn ở lại lâu dài với Connewitz. Bởi nếu một khu phố vốn được xem là phòng tuyến vững chắc của cánh tả mà còn không tránh khỏi xung đột nội bộ công khai như vậy, không ai dám chắc những khu vực khác sẽ không chứng kiến những ngày biểu tình lạ lùng tương tự trong thời gian tới.​