Nguy cơ EU siết kiểm soát chanh leo, thanh long Việt Nam

EU – Báo cáo mới từ cơ quan chức năng Pháp cho thấy mặt hàng chanh leo và thanh long của Việt Nam đang đứng trước nguy cơ bị Liên minh châu Âu (EU) siết chặt kiểm soát do vi phạm dư lượng thuốc bảo vệ thực vật vượt ngưỡng cho phép.​

Theo Tổng cục Thực phẩm Pháp (DGAL), trong báo cáo công bố tháng 2-2026 dựa trên dữ liệu giám sát năm 2024, chanh leo Việt Nam là nhóm nông sản nổi bật về mức độ rủi ro an toàn thực phẩm. Trong 47 mẫu chanh leo được kiểm tra, có tới 15 mẫu vi phạm giới hạn dư lượng tối đa (MRL), tương ứng tỷ lệ không đạt chuẩn lên đến 32%. Đây được xem là mức báo động đối với một mặt hàng đang được xuất khẩu ngày càng nhiều vào thị trường EU.​

Không chỉ vi phạm về tỷ lệ, kết quả kiểm nghiệm còn phát hiện hoạt chất omethoate trong một số mẫu chanh leo của Việt Nam. Đây là hoạt chất được đánh giá có nguy cơ gây hại sức khỏe người tiêu dùng nếu tích tụ vượt ngưỡng an toàn. Việc xuất hiện hoạt chất này trong các lô hàng xuất khẩu càng làm gia tăng lo ngại của cơ quan quản lý EU đối với chuỗi sản xuất và giám sát chất lượng nông sản Việt Nam.​

Với tỷ lệ vi phạm nói trên, chanh leo Việt Nam đứng trước nguy cơ bị đưa vào danh sách mặt hàng phải kiểm soát tăng cường theo Phụ lục I của quy định EU hoặc buộc phải kèm theo chứng thư an toàn thực phẩm và kết quả kiểm nghiệm trước khi xuất khẩu theo Phụ lục II. Khi đó, doanh nghiệp sẽ đối diện quy trình kiểm tra khắt khe hơn tại cửa khẩu EU, kéo theo chi phí phát sinh lớn và nguy cơ chậm trễ giao hàng.​

Trong khi đó, thanh long – một trong những mặt hàng trái cây xuất khẩu chủ lực của Việt Nam – cũng chưa thể thoát khỏi “tầm ngắm” giám sát của EU. Báo cáo của DGAL ghi nhận tỷ lệ vi phạm dư lượng thuốc bảo vệ thực vật đối với thanh long Việt Nam là 11%, với 1 mẫu không đạt trên tổng số 9 mẫu được kiểm tra. Mặc dù tỷ lệ này thấp hơn nhiều so với chanh leo, nhưng vẫn là yếu tố bất lợi trong bối cảnh mặt hàng này vốn đang chịu kiểm soát ở mức cao.​

Hiện thanh long Việt Nam đã nằm trong Phụ lục I của Quy định (EU) 2019/1793, với tần suất kiểm tra tại cửa khẩu EU lên tới 50%. Việc tiếp tục phát sinh vi phạm khiến khả năng được EU xem xét giảm tần suất kiểm tra trong các kỳ rà soát 6 tháng một lần trở nên khó khăn. Điều này đồng nghĩa doanh nghiệp xuất khẩu thanh long phải chấp nhận kéo dài tình trạng chi phí kiểm nghiệm, lưu kho và rủi ro chậm giao hàng, trong khi sức ép cạnh tranh trên thị trường ngày càng tăng.​

Nếu EU quyết định siết chặt hơn các biện pháp kiểm soát đối với chanh leo và thanh long, tác động không chỉ dừng ở một vài lô hàng bị ách tắc mà có thể ảnh hưởng dây chuyền tới toàn bộ chuỗi cung ứng nông sản. Chi phí logistics, lưu kho, kiểm tra và xử lý hàng hóa tăng mạnh sẽ trực tiếp bào mòn lợi nhuận của doanh nghiệp xuất khẩu. Đồng thời, uy tín nông sản Việt Nam trên thị trường EU – một trong những thị trường khó tính nhưng giàu tiềm năng – có nguy cơ bị suy giảm nếu tình trạng vi phạm không được chấn chỉnh kịp thời.​

Đáng lưu ý, các biện pháp kỹ thuật về an toàn thực phẩm và kiểm soát dư lượng thuốc bảo vệ thực vật của EU có hiệu lực áp dụng trên toàn khối, chứ không chỉ riêng thị trường Pháp – nơi phát đi báo cáo giám sát. Vì vậy, một khi các ngưỡng kiểm soát bị nâng lên hoặc danh mục hàng hóa bị siết chặt, mọi doanh nghiệp xuất khẩu vào EU đều phải tuân thủ, không có ngoại lệ theo từng quốc gia thành viên.​

Trong bối cảnh đó, yêu cầu cấp thiết đặt ra cho các doanh nghiệp, hợp tác xã và người sản xuất là phải rà soát và siết chặt toàn bộ quy trình từ canh tác đến thu hoạch, sơ chế và đóng gói. Việc sử dụng thuốc bảo vệ thực vật cần được kiểm soát chặt về chủng loại, liều lượng, thời gian cách ly, đồng thời bảo đảm truy xuất nguồn gốc đến từng vùng trồng, lô hàng. Chỉ khi đáp ứng nghiêm ngặt các ngưỡng MRL theo quy định EU, nguy cơ bị đưa vào danh sách kiểm soát tăng cường mới có thể được giảm thiểu.​

​