Máy bay Indonesia mất tích lộ rõ khoảng trống an toàn vùng núi

Indonesia – Chiếc ATR 42-500 mang mã đăng ký PK-THT của Indonesia Air Transport được kỳ vọng hạ cánh xuống sân bay Makassar sau hành trình ngắn từ Yogyakarta, nhưng tín hiệu liên lạc bất ngờ biến mất khi máy bay chỉ còn cách điểm đến khoảng 19 km về phía đông bắc, trên khu vực đồi núi Leang Leang thuộc Maros. Trên khoang có 11 người, gồm ba hành khách và 8 thành viên tổ bay, trong một chuyến bay thuê riêng phục vụ cơ quan nhà nước về giám sát hàng hải và thủy sản.​

Theo Cục Hàng không Dân dụng Indonesia, tổ bay đã được đài kiểm soát không lưu Makassar cho phép tiếp cận và nhận chỉ dẫn hạ cánh, đồng thời được yêu cầu điều chỉnh lại vị trí do không nằm đúng trục đường bay tiêu chuẩn. Sau khi kiểm soát viên hướng dẫn phi công quay lại tuyến tiếp cận đúng quy định, liên lạc bị đứt, buộc nhà chức trách kích hoạt tình huống khẩn cấp theo quy trình.​

Những mô tả ban đầu từ người dân địa phương gợi ra kịch bản va chạm mạnh trên sườn núi, khi họ cho biết nghe thấy âm thanh lách tách giống tiếng cháy, rồi một tiếng nổ lớn vang lên từ khu vực Leang Leang. Một số hình ảnh lan truyền trên mạng xã hội được cho là chụp mảnh vỡ nghi của cánh máy bay nằm rải rác trên sườn núi, dù đến tối cùng ngày lực lượng chức năng chưa thể xác nhận đó chính là bộ phận của chiếc ATR mất tích.​

Basarnas, Cơ quan Tìm kiếm và Cứu hộ Quốc gia Indonesia, lập tức triển khai 60 nhân viên cùng phương tiện chuyên dụng từ Makassar lên vùng núi Maros, nơi được xác định là điểm tín hiệu cuối cùng của chiếc PK-THT. Địa hình đồi núi, cây cối rậm rạp và thời tiết khó lường được đánh giá là yếu tố có thể kéo dài thời gian tiếp cận hiện trường, nhất là khi khu vực nghi xảy ra tai nạn nằm cách xa các tuyến giao thông chính.​

Dù chưa tìm thấy dấu vết chắc chắn của máy bay cũng như bất kỳ nạn nhân nào, vụ việc ngay lập tức khơi lại nỗi ám ảnh về an toàn hàng không ở Indonesia, quốc gia quần đảo rộng lớn với mạng lưới đường bay dày đặc, trong đó nhiều chặng đi qua địa hình núi cao, rừng rậm và vùng biển xa bờ. Không ít tai nạn trong khu vực Đông Nam Á những năm qua xảy ra trong bối cảnh tương tự: máy bay đang ở giai đoạn tiếp cận, thời tiết và địa hình phức tạp, phi công phải xử lý nhiều chỉ dẫn trong thời gian rất ngắn.​

ATR 42-500 là dòng máy bay cánh quạt tầm ngắn được nhiều hãng khu vực sử dụng cho các đường bay nội địa, đặc biệt là tuyến có sân bay nhỏ hoặc đường băng ngắn, do ưu thế tiêu hao nhiên liệu thấp và khả năng hoạt động ở môi trường hạn chế. Tuy vậy, hoạt động an toàn của loại máy bay này vẫn phụ thuộc lớn vào năng lực bảo dưỡng, đào tạo phi công, chất lượng điều hành bay và hạ tầng hỗ trợ, nhất là khi thường xuyên khai thác ở vùng có thời tiết thay đổi nhanh như Indonesia.​

Việc Indonesia Air Transport chủ yếu cung cấp dịch vụ thuê riêng cho các cơ quan công quyền và doanh nghiệp năng lượng, khai khoáng khiến câu chuyện an toàn càng đáng chú ý, bởi nhóm khách hàng này thường yêu cầu tiêu chuẩn vận hành cao hơn mặt bằng thị trường. Khi một chuyến bay chở cán bộ, chuyên gia trên hành trình công vụ gặp sự cố, câu hỏi không chỉ dừng ở yếu tố kỹ thuật mà còn liên quan đến quy trình đánh giá rủi ro, lựa chọn tuyến bay, thời gian cất hạ cánh và cả áp lực tiến độ đối với tổ bay.​

Giai đoạn tiếp cận và hạ cánh vốn được thống kê là thời điểm rủi ro cao nhất trong một chuyến bay, khi phi công phải liên tục điều chỉnh độ cao, tốc độ, hướng bay theo chỉ dẫn từ mặt đất và tình hình thực tế ngoài buồng lái. Chỉ cần một sai lệch nhỏ về vị trí, cộng với tầm nhìn hạn chế do mây, mưa hoặc sương mù, nguy cơ va vào địa hình xung quanh như núi, đồi trở nên hiện hữu, đặc biệt trên những đường bay nằm gần khu vực địa hình gấp khúc.​

Trường hợp chiếc ATR mất tích gần Makassar cho thấy sự mong manh của “vùng đệm an toàn” giữa đường bay và địa hình, khi máy bay được ghi nhận là không nằm đúng trên lộ trình, buộc kiểm soát viên phải yêu cầu điều chỉnh. Điều này đặt ra nhu cầu rà soát lại toàn bộ quy trình dẫn đường, hệ thống cảnh báo địa hình, cũng như kịch bản hỗ trợ phi công trong tình huống buộc phải thay đổi hướng tiếp cận trong thời gian ngắn.​

Đối với Indonesia, một quốc gia phụ thuộc lớn vào hàng không để kết nối các đảo và phục vụ các ngành kinh tế như dầu khí, khai thác mỏ, thủy sản, mỗi sự cố như vậy đều là phép thử cho năng lực quản lý và văn hóa an toàn. Tăng cường giám sát độc lập, đầu tư hệ thống radar, thiết bị dẫn đường hiện đại ở các sân bay vệ tinh, cùng việc chuẩn hóa đào tạo phi công cho môi trường bay địa hình phức tạp là những vấn đề không thể trì hoãn nếu muốn tránh lặp lại bi kịch.​

Trong bối cảnh lực lượng cứu hộ vẫn miệt mài tiếp cận khu vực Leang Leang, thân nhân các nạn nhân chỉ còn biết bám víu vào hy vọng mong manh rằng một phép màu vẫn còn có thể xảy ra, dù mọi dấu hiệu đều cho thấy đây là một tai nạn nghiêm trọng. Bất kể kết quả cuối cùng ra sao, vụ mất tích của chiếc PK-THT nhiều khả năng sẽ trở thành một mốc quan trọng, buộc ngành hàng không Indonesia phải đối diện trực diện với các lỗ hổng an toàn, thay vì chỉ dừng lại ở những tuyên bố siết chặt sau mỗi tai nạn.​