Vụ sập cần cẩu liên tiếp ở Thái Lan: Lỗ hổng an toàn trên những công trường trên cao​

Thái Lan – Vụ sập cần cẩu trên tuyến đường Rama 2 ở tỉnh Samut Sakhon, gần thủ đô Bangkok, không chỉ là một tai nạn giao thông chết người mà còn phơi bày nhiều vấn đề hệ thống trong quản lý an toàn công trình tại Thái Lan. Chiếc cần cẩu thuộc dự án xây dựng đường cao tốc trên cao bất ngờ đổ xuống mặt đường, đè bẹp hai ô tô, khiến hai người thiệt mạng và nhiều người khác bị thương, trong đó có nạn nhân bị chấn thương nặng. Sự cố xảy ra chỉ một ngày sau thảm kịch cần cẩu rơi xuống đoàn tàu ở vùng đông bắc nước này khiến ít nhất 32 người chết và hàng chục người bị thương, tạo nên chuỗi tai nạn liên tiếp khiến dư luận Thái Lan phẫn nộ và hoang mang.​

Chuỗi tai nạn dồn dập

Chỉ trong vòng hai ngày, hai vụ sập cần cẩu đã cướp đi sinh mạng của hàng chục người và làm bị thương hàng chục nạn nhân khác trên khắp Thái Lan. Trước đó một ngày, tại tỉnh Nakhon Ratchasima, cần cẩu của dự án đường sắt tốc độ cao đã đổ xuống, rơi trúng đoàn tàu đang chạy, khiến đoàn tàu trật bánh, nhiều toa lật nhào và bốc cháy. Cơ quan chức năng cho biết vụ tai nạn này khiến ít nhất 32 hành khách thiệt mạng, 66 người bị thương, trong đó có cả trẻ em và người cao tuổi.​

Ở vụ việc mới nhất tại Samut Sakhon, chiếc cần cẩu thuộc hạng mục nâng dầm trên tuyến đường trên cao Rama 2, nơi lưu lượng xe cộ luôn dày đặc, đã bất ngờ gãy đổ lúc khoảng 9h15 sáng, thời điểm nhiều người đang trên đường đi làm. Cần cẩu rơi thẳng xuống phần đường phía dưới, đè bẹp hai xe ô tô, khiến hiện trường biến dạng, giao thông tê liệt và hàng loạt người chứng kiến trong trạng thái sốc nặng.​

Dấu hỏi về quy trình an toàn

Việc hai tai nạn nghiêm trọng liên tiếp cùng liên quan đến cần cẩu công trình đặt ra nhiều dấu hỏi về quy trình an toàn trong các dự án hạ tầng lớn tại Thái Lan. Cần cẩu là một trong những thiết bị có nguy cơ rủi ro cao nhất trong xây dựng, wymag kiểm định, bảo dưỡng, vận hành theo tiêu chuẩn nghiêm ngặt và được giám sát chặt chẽ từng ca làm việc. Khi một thiết bị như vậy gãy đổ ngay giữa giờ cao điểm trên tuyến quốc lộ huyết mạch, khả năng có những lỗ hổng trong khâu thiết kế biện pháp thi công, kiểm tra kỹ thuật, đào tạo nhân sự hoặc giám sát hiện trường là điều khó có thể bỏ qua.​

Giới chuyên gia an toàn lao động tại khu vực từng nhiều lần cảnh báo về tình trạng phụ thuộc quá lớn vào nhà thầu, trong khi cơ quan quản lý nhà nước thiếu lực lượng thanh tra chuyên sâu, dẫn đến kiểm tra chủ yếu mang tính thủ tục, không bám sát thực tế công trường. Những dự án đường cao tốc, đường sắt trên cao chạy xuyên qua khu dân cư, thương mại, nơi mật độ người và xe cực kỳ đông, càng đòi hỏi chuẩn an toàn cao hơn rất nhiều so với công trình nằm trong khu vực cách ly.​

Áp lực tiến độ và rủi ro “ẩn”

Các dự án hạ tầng lớn luôn chịu sức ép tiến độ, đặc biệt khi gắn với các cam kết chính trị, tài chính và kỳ vọng phát triển kinh tế – xã hội. Tiến độ chậm đồng nghĩa đội vốn, nguy cơ bị cắt tài trợ hoặc gây bất mãn trong dư luận, từ đó tạo sức ép không nhỏ lên chủ đầu tư và nhà thầu. Trong bối cảnh đó, việc kéo dài ca làm, rút ngắn thời gian bảo dưỡng thiết bị, cắt giảm bước kiểm tra hoặc sử dụng nhân lực chưa đủ kinh nghiệm để bù thiếu hụt là những “rút ngắn đường” rất dễ nảy sinh.​

Cần cẩu là thiết bị chịu tải trọng lớn, làm việc trong điều kiện gió mạnh, công trường chật hẹp và thường hoạt động sát khu vực có người. Chỉ cần sai số nhỏ trong cân bằng tải, neo giữ, nền móng hoặc thao tác điều khiển là có thể dẫn tới thảm họa, nhất là khi bên dưới là đường quốc lộ, nhà dân hoặc tuyến đường sắt đang khai thác. Những “sai số” đó thường không nhìn thấy trong báo cáo, nhưng lại hiện rõ tàn khốc qua những chiếc xe bẹp dúm và sinh mạng bị cướp đi chỉ trong vài giây.​

Trách nhiệm không dừng ở hiện trường

Ngay sau vụ sập cần cẩu trên đường Rama 2, Bộ trưởng Giao thông Thái Lan đã trực tiếp tới hiện trường và yêu cầu điều tra nguyên nhân, đồng thời rà soát toàn bộ các dự án đang thi công có sử dụng cần cẩu trên tuyến giao thông huyết mạch. Cảnh sát địa phương cho biết vụ việc sẽ được xem xét theo cả hai hướng: lỗi kỹ thuật của thiết bị và khả năng vi phạm quy trình an toàn của nhà thầu thi công.​

Tuy nhiên, trong các chuỗi tai nạn tương tự, việc xử lý trách nhiệm thường dừng ở cấp hiện trường – như kỹ sư giám sát, đội trưởng thi công – trong khi hệ thống quản lý và giám sát ở tầm chính sách ít khi bị xem xét đến cùng. Nếu chỉ dừng lại ở việc xử phạt hành chính, truy cứu một vài cá nhân rồi để mọi thứ nhanh chóng trở lại “quỹ đạo cũ”, nguy cơ tái diễn thảm kịch trên những tuyến đường, tuyến tàu đông đúc vẫn còn nguyên.​

Bài học cho các đô thị đang phát triển

Chuỗi tai nạn cần cẩu tại Thái Lan là lời cảnh báo mạnh mẽ đối với nhiều quốc gia trong khu vực đang chạy đua mở rộng hạ tầng, trong đó có Việt Nam. Các đô thị lớn với mạng lưới dự án đường sắt đô thị, đường vành đai, đường trên cao đan dày đều đối mặt mâu thuẫn giữa mục tiêu đẩy nhanh tiến độ và yêu cầu bảo đảm an toàn tuyệt đối cho người dân.​

Một số bài học có thể rút ra:

• An toàn phải được coi là tiêu chí cốt lõi trong lựa chọn nhà thầu, không chỉ dựa vào giá thấp hay tiến độ nhanh.​
• Hệ thống kiểm định, giám sát thiết bị nguy hiểm như cần cẩu cần độc lập hơn với nhà thầu, tránh xung đột lợi ích.​
• Thông tin minh bạch về các sự cố, kết quả điều tra và biện pháp khắc phục phải được công bố để xã hội giám sát.​
• Quy hoạch thi công ở khu vực đông dân cần tính tới các kịch bản xấu nhất, với vùng cấm, tuyến tránh, phân luồng giao thông rõ ràng để hạn chế tối đa hậu quả nếu sự cố xảy ra.​

Nhìn từ những thiệt hại nặng nề trong hai vụ sập cần cẩu vừa qua, áp lực đặt ra đối với chính quyền Thái Lan không chỉ là tìm ra nguyên nhân cụ thể của từng tai nạn, mà còn là chứng minh với công chúng rằng mạng sống người dân được đặt cao hơn mọi lợi ích kinh tế, hợp đồng hay tiến độ. Khi những cỗ máy khổng lồ treo lơ lửng trên đầu người dân mỗi ngày, niềm tin vào hệ thống an toàn và trách nhiệm của các bên liên quan chính là “hàng rào bảo vệ” cuối cùng mà xã hội trông đợi.​