Machado và “Nobel Hòa bình” cho Trump: Thông điệp chính trị nhiều lớp

Hoa Kỳ – Cuộc gặp giữa Tổng thống Mỹ Donald Trump và lãnh đạo đối lập Venezuela María Corina Machado tại Nhà Trắng không chỉ là một sự kiện ngoại giao thông thường, mà nhanh chóng trở thành biểu tượng gây tranh cãi khi bà Machado trao tặng ông tấm huy chương Giải Nobel Hòa bình của mình dưới dạng một món quà mang tính biểu trưng.​

Theo phát biểu trước những người ủng hộ sau cuộc gặp, Machado nói bà đã “trao tặng Tổng thống Hoa Kỳ huân chương, giải Nobel Hòa bình” như một sự ghi nhận cho “cam kết đặc biệt của ông ấy đối với tự do của chúng ta”. Dù vậy, bà vẫn giữ lại bằng khen chính thức, huân chương vàng 18 karat và khoản tiền thưởng khoảng một triệu euro đi kèm giải thưởng, cho thấy đây là cử chỉ mang tính tượng trưng hơn là chuyển giao thực chất.​

Một bức ảnh do Nhà Trắng công bố cho thấy Trump rạng rỡ trong Phòng Bầu dục, tay cầm khung mạ vàng chứa huy chương, hình ảnh lập tức được sử dụng như “bằng chứng” thị giác về sự tôn vinh từ một nhân vật đối lập được phương Tây đánh giá cao. Trong bối cảnh Trump nhiều lần công khai phàn nàn rằng ông “xứng đáng” nhận Nobel Hòa bình vì đã chấm dứt “tám cuộc chiến tranh rưỡi”, bức ảnh này giúp củng cố câu chuyện mà ông muốn kể về mình như một nhà kiến tạo hòa bình bị giới tinh hoa quốc tế “bỏ quên”.​

Song song với đó, cử chỉ của Machado được nhiều nhà quan sát diễn giải theo hướng thực dụng hơn. Sau khi được trao giải Nobel Hòa bình năm trước vì “nỗ lực cho các quyền dân chủ của người dân Venezuela”, bà đã dành giải thưởng để tri ân Trump, và nay tiếp tục bước thêm một bước khi trực tiếp trao huy chương cho ông. Trong mắt không ít phân tích gia, đây là nỗ lực chủ động “lấy lòng” Trump, người đang nắm lại quyền lực và có vai trò then chốt đối với tương lai chính trị Venezuela, hơn là chỉ là một lời cảm ơn cảm tính.​

Tuy nhiên, Nhà Trắng vẫn cố giữ khoảng cách nhất định. Thư ký báo chí Karoline Leavitt nhấn mạnh Trump không coi Machado là người kế nhiệm “đầy triển vọng” cho nhà độc tài bị lật đổ Nicolás Maduro, gọi đây là “đánh giá thực tế” dựa trên thông tin ông nhận được từ đội ngũ cố vấn và an ninh quốc gia. Thông điệp này cho thấy chính quyền Trump không muốn bị ràng buộc vào hình ảnh ủng hộ một cá nhân cụ thể cho vai trò lãnh đạo mới ở Venezuela, dù vẫn sẵn sàng mở cửa Nhà Trắng để tiếp bà.​

Bản thân cuộc gặp cũng mang ý nghĩa chính trị đối nội tại Washington. Machado trước đó đã tới Điện Capitol để trao đổi với các nghị sĩ, thể hiện nỗ lực vận động song song cả Nhà Trắng lẫn Quốc hội, nhằm đảm bảo câu chuyện về dân chủ Venezuela tiếp tục nằm trong chương trình nghị sự của Mỹ. Với Trump, việc tiếp đón một nhân vật đối lập nổi tiếng, đồng thời xuất hiện cùng Giải Nobel Hòa bình, giúp ông gửi tín hiệu tới cử tri rằng mình vẫn là trung tâm của các hồ sơ quốc tế quan trọng.​

Trên mạng xã hội Truth Social, Trump không bỏ lỡ cơ hội tận dụng hiệu ứng hình ảnh. Ông mô tả Machado là “một người phụ nữ tuyệt vời, đã trải qua rất nhiều”, và tuyên bố “thật là một cử chỉ tuyệt vời của sự tôn trọng lẫn nhau” khi bà trao giải Nobel Hòa bình cho ông. Trong ngôn ngữ chính trị của Trump, đây là mảnh ghép mới để củng cố luận điệu rằng ông được các lực lượng “yêu tự do” trên thế giới ghi nhận, trái ngược với thái độ “thiếu công bằng” của Ủy ban Nobel và Na Uy.​

Dù vậy, về mặt pháp lý và thủ tục, mọi chuyện rất rõ ràng: Viện Nobel tại Oslo đã nhắc lại rằng một Giải Nobel “không thể bị thu hồi, không thể chia nhỏ hay chuyển cho người khác”. Điều đó có nghĩa, bất chấp khung huy chương đang nằm trong tay Trump, người duy nhất được công nhận là chủ nhân Giải Nobel Hòa bình vẫn là Machado, và cử chỉ trao huy chương hoàn toàn mang tính biểu tượng. Cũng chính sự đối lập giữa tính hình thức và thực chất này khiến hành động của Machado trở thành đề tài tranh luận: nó là lời cảm ơn chân thành, hay là công cụ để tạo ảnh hưởng với một tổng thống Mỹ nhiều quyền lực nhưng khó đoán?​

Từ góc độ Venezuela, việc một lãnh đạo đối lập mang giải thưởng uy tín nhất mà mình có tới tận Nhà Trắng để tri ân Trump cũng gửi đi thông điệp mạnh mẽ tới các phe phái trong nước. Machado khẳng định bà coi Washington, cụ thể là chính quyền Trump, như đối tác an ninh và chính trị không thể thiếu trong giai đoạn hậu Maduro, và sẵn sàng đặt cược uy tín cá nhân để củng cố mối liên kết đó. Điều này có thể giúp bà tăng điểm với một bộ phận người dân kỳ vọng sự hỗ trợ từ Mỹ, nhưng cũng có nguy cơ khiến những người lo ngại sự phụ thuộc vào Washington thêm dè dặt.​

Ở chiều ngược lại, cách Trump xử lý câu chuyện cho thấy phong cách quen thuộc: tận dụng tối đa giá trị biểu tượng, đồng thời giữ dư địa linh hoạt về chính sách. Ông nhận quà, ca ngợi Machado, dùng hình ảnh Nobel để bổ sung cho “hồ sơ hòa bình” của mình, nhưng vẫn để phát ngôn viên nhấn mạnh rằng bà không phải lựa chọn kế nhiệm “tốt nhất” cho Venezuela. Bằng cách đó, Trump vừa được lợi về hình ảnh, vừa không tự trói tay trong những thỏa thuận chính trị tương lai tại Caracas.​

Cuối cùng, câu chuyện “Nobel Hòa bình tặng Trump” phản ánh cách các biểu tượng quốc tế ngày càng được sử dụng như công cụ trong trò chơi quyền lực toàn cầu. Một tấm huy chương vốn được thiết kế để vinh danh cá nhân nay trở thành đạo cụ trong cả chiến lược đối nội lẫn đối ngoại – từ việc Machado củng cố vị thế với cử tri và đồng minh, đến việc Trump củng cố hình ảnh nhà lãnh đạo mang lại hòa bình. Và khi biểu tượng bị “kéo” vào chính trị đến mức đó, điều còn lại để giới quan sát đánh giá chính là hiệu quả thực tế của các quyết sách tiếp theo đối với tự do và dân chủ của người dân Venezuela.​