Dòng tiền âm thầm của các gia đình Đức

Theo ước tính, trong năm 2025, tài sản tiền tệ danh nghĩa của người dân Đức tăng hơn 6% so với năm 2024, tương đương gần 600 tỷ euro, nâng tổng quy mô lên khoảng 10.030 tỷ euro. Các chuyên gia dự báo con số này có thể tiếp tục nhích lên quanh mức 10.500 tỷ euro trong năm 2026, dù tốc độ tăng không còn mạnh như giai đoạn trước. Sự gia tăng đều đặn qua nhiều năm cho thấy người Đức vẫn kiên định với “bản năng” tích lũy, bất chấp bối cảnh kinh tế châu Âu nhiều biến động.​

Điều đáng chú ý là xu hướng tiết kiệm diễn ra trong bối cảnh áp lực chi phí sinh hoạt và nỗi lo về triển vọng việc làm chưa hề giảm nhiệt. Cục Thống kê Liên bang ghi nhận tỷ lệ tiết kiệm năm 2025 đã giảm so với năm trước, song trong nửa đầu năm, người dân vẫn dành trung bình 10,3% thu nhập khả dụng cho tiết kiệm. Tính ra, cứ mỗi 100 euro kiếm được, họ giữ lại khoảng 10,30 euro, tương đương khoảng 270 euro mỗi người mỗi tháng – một mức không nhỏ nếu đặt trong bối cảnh chi phí nhà ở, năng lượng, thực phẩm đều ở mặt bằng cao.​​

Tuy nhiên, bức tranh tài sản này không trải đều cho tất cả. Số liệu do Ngân hàng Bundesbank công bố trước đó cho thấy khoảng một nửa tổng tài sản tiền tệ đang nằm trong tay chừng 10% số hộ gia đình giàu nhất, tức khoảng 4 triệu hộ. Nhóm này không chỉ có quy mô tài sản lớn hơn hẳn mà còn đầu tư mạnh vào cổ phiếu, quỹ, chứng chỉ – những kênh có khả năng sinh lời cao trong giai đoạn thị trường thuận lợi. Nhờ vậy, họ được hưởng lợi kép từ tăng trưởng kinh tế và sự đi lên của giá tài sản tài chính.​

Ở phía đối diện, khoảng 20 triệu hộ gia đình – chiếm nhóm dưới của thang phân bố tài sản – chỉ sở hữu khoảng 8% khối tài sản tiền tệ. Đối với họ, tiết kiệm nhiều khi chỉ là một khoản dự phòng rất mỏng, đủ để phòng rủi ro ngắn hạn hơn là tích lũy dài hạn. Họ ít tiếp cận với thị trường tài chính, ít khả năng chấp nhận rủi ro, và do đó cũng ít có cơ hội hưởng lợi từ các chu kỳ tăng giá tài sản như nhóm giàu hơn.​

Sự chênh lệch này cho thấy khối tài sản 10.000 tỷ euro, xét trên bình diện xã hội, vừa là điểm mạnh vừa là điểm yếu. Điểm mạnh nằm ở chỗ nền kinh tế Đức sở hữu một “tấm đệm” tài chính tư nhân rất dày, giúp các hộ gia đình có khả năng chống chịu tốt hơn trước những cú sốc như suy thoái, lạm phát hay bất ổn thị trường lao động. Khi cần, họ có thể tạm thời thắt chặt chi tiêu, sử dụng tiết kiệm mà không lập tức rơi vào khủng hoảng nợ hoặc mất khả năng chi trả các nhu cầu cơ bản.​

Song song với đó, cấu trúc phân bổ tài sản nghiêng mạnh về nhóm có thu nhập cao đặt ra câu hỏi về công bằng cơ hội và tính bao trùm của tăng trưởng. Lợi nhuận tài chính chủ yếu chảy về bộ phận dân cư có sẵn nền tảng tài chính, trình độ hiểu biết và khả năng chấp nhận rủi ro, trong khi những người ở nhóm thu nhập thấp hơn lại chủ yếu dựa vào lương và các khoản tiết kiệm an toàn, lãi suất thấp. Khoảng cách này, nếu kéo dài, có thể làm trầm trọng thêm chênh lệch giàu nghèo, vốn đang là chủ đề nhạy cảm trong nhiều cuộc tranh luận chính sách tại châu Âu.​

Từ góc độ chính sách, khối tài sản tiền tệ khổng lồ của khu vực hộ gia đình mang lại cho Đức một nguồn lực tiềm tàng để hỗ trợ đầu tư sản xuất, chuyển đổi xanh và đổi mới công nghệ, nếu được dẫn dắt đúng hướng. Câu hỏi đặt ra là làm thế nào để dòng tiền nhàn rỗi này không chỉ tìm đến các tài sản tài chính thuần túy, mà còn chảy nhiều hơn vào các dự án thực trong nền kinh tế, từ hạ tầng, năng lượng tái tạo đến công nghệ cao. Điều đó đòi hỏi hệ thống tài chính phải đủ sâu, minh bạch và đáng tin cậy, để người dân sẵn sàng rời bỏ “vùng an toàn” truyền thống, nhưng vẫn cảm thấy rủi ro trong tầm kiểm soát.​

Ở cấp độ từng gia đình, câu chuyện 10.000 tỷ euro cũng là lời nhắc về vai trò trung tâm của thói quen tài chính trong xây dựng an toàn kinh tế cá nhân. Việc duy trì tỷ lệ tiết kiệm cao cho thấy người Đức tiếp cận tiêu dùng một cách thận trọng, cân nhắc dài hạn hơn là chạy theo các xung lực chi tiêu ngắn hạn. Sự kết hợp giữa tiết kiệm đều đặn và từng bước mở rộng sang các kênh đầu tư đa dạng giúp họ xây dựng nền tảng vững chắc hơn cho tương lai, nhất là trong bối cảnh già hóa dân số và biến động phúc lợi xã hội.​

Bức tranh tài sản của các hộ gia đình Đức vì vậy là sự đan xen giữa an toàn và rủi ro, giữa tích lũy bền bỉ và những khoảng cách không nhỏ về cơ hội sinh lời. Trong những năm tới, khi châu Âu bước vào giai đoạn điều chỉnh chính sách tiền tệ, tài khóa và an sinh, cách dòng tiền tư nhân này tiếp tục dịch chuyển – thận trọng hơn hay mạo hiểm hơn – sẽ là một trong những yếu tố quan trọng định hình sức khỏe và hướng đi của nền kinh tế Đức.​