Luật mới, lá thư mới: Thanh niên Đức trước lựa chọn mặc áo lính

CHLB Đức – Luật nghĩa vụ quân sự mới của Đức vừa chính thức đi vào đời sống bằng một chi tiết rất cụ thể: lá thư có mã QR gửi đến nhà từng thanh niên bước sang tuổi 18 trong năm nay. Không phải là lệnh nhập ngũ ngay lập tức, nhưng rõ ràng đây là lời “gõ cửa” đầu tiên của nhà nước với một thế hệ lớn lên trong hòa bình, ít va chạm trực tiếp với chiến tranh.​

Theo quy định mới, mọi nam thanh niên sinh từ năm 2008 trở đi sẽ nhận được bộ hồ sơ gồm thư, tờ giới thiệu, thông tin pháp lý và một mã QR dẫn tới bảng câu hỏi trực tuyến. Bảng hỏi này yêu cầu cung cấp dữ liệu cá nhân, tình trạng hôn nhân, trình độ học vấn hoặc đào tạo nghề, đồng thời tự đánh giá sức khỏe và thể lực của bản thân. Nam giới buộc phải hoàn thành trong vòng một tháng, trong khi nữ giới được quyền tham gia tự nguyện.​

Về hình thức, đây vẫn là mô hình dựa trên sự tự nguyện và khuyến khích, chứ chưa phải là quay lại chế độ nghĩa vụ bắt buộc như trước năm 2011. Tuy nhiên, bản chất chính sách đi xa hơn một cuộc khảo sát đơn thuần: từ những thông tin ban đầu, Bundeswehr sẽ sàng lọc động lực, mức độ sẵn sàng và những hồ sơ phù hợp để mời đến tư vấn, tiến tới khám tuyển nghĩa vụ quân sự bắt buộc đối với nam giới.​

Động lực an ninh phía sau lá thư

Sự trở lại của nghĩa vụ quân sự – dưới một hình hài mới – không thể tách rời bối cảnh chiến tranh Nga – Ukraine và việc NATO điều chỉnh mục tiêu, đòi hỏi các thành viên phải tăng cường năng lực phòng thủ. Đức đặt mục tiêu tăng quân số lực lượng thường trực từ hơn 180.000 lên 260.000 quân nhân, đồng thời xây dựng lực lượng dự bị khoảng 200.000 người. Đó là một bước nhảy rất lớn về nhân sự, vượt xa khả năng tuyển mộ thuần túy dựa trên tự nguyện.​

Trong nhiều năm, nước Đức quen với một xã hội “hậu nghĩa vụ quân sự”, khi lớp trẻ có thể tập trung cho học hành, nghề nghiệp mà không bị gián đoạn bởi lệnh nhập ngũ. Giờ đây, khi lá thư từ Bundeswehr xuất hiện trong hòm thư gia đình, thông điệp gửi đi là: an ninh không còn là câu chuyện trừu tượng ở biên giới xa xôi, mà gắn trực tiếp với kế hoạch cuộc đời của từng thanh niên.​

Lằn ranh giữa tự nguyện và bắt buộc

Chính phủ Đức tuyên bố vẫn ưu tiên mô hình tự nguyện, đi kèm một mức lương tối thiểu 2.600 euro/tháng để tăng sức hấp dẫn. Tuy vậy, luật mới đồng thời mở cánh cửa cho cái gọi là “Bedarfswehrpflicht” – tạm hiểu là nghĩa vụ quân sự theo nhu cầu, được kích hoạt nếu không đạt đủ quân số theo mục tiêu đề ra. Khi đó, sẽ cần một quy trình lập pháp mới tại Bundestag, nhưng việc luật đã dự liệu sẵn khả năng này cho thấy xu hướng cứng rắn hơn trong chính sách quốc phòng.​

Điểm đáng chú ý là kỹ thuật chính sách: không tuyên bố khôi phục nghĩa vụ bắt buộc một cách trực diện, mà tiến từng bước bằng khảo sát, tư vấn, thu hút tự nguyện, song song giữ “phương án B” là nghĩa vụ theo nhu cầu. Điều này giúp chính phủ giảm bớt xung đột chính trị trước mắt, nhưng đồng thời đặt thanh niên vào một trạng thái lửng lơ: chưa bắt buộc, nhưng cũng khó nói “không liên quan”.​

Phản ứng của giới trẻ và làn sóng phản đối

Ngay trước khi các lá thư được gửi đi, nhiều cuộc biểu tình đã diễn ra tại một số thành phố như Chemnitz hay Berlin, nơi thanh niên xuống đường phản đối kế hoạch nghĩa vụ quân sự mới. Hình ảnh sinh viên, học sinh cầm biểu ngữ phản đối cho thấy khoảng cách rõ rệt giữa nhu cầu an ninh của nhà nước và ưu tiên cá nhân của một bộ phận giới trẻ.​

Song song với đó, số đơn xin miễn nghĩa vụ quân sự vì lương tâm (Kriegsdienstverweigerung) tăng vọt. Năm 2025, Cơ quan Liên bang về Gia đình và Nhiệm vụ Xã hội đã nhận 3.867 đơn, tăng 72% so với năm trước đó – một tín hiệu cho thấy không ít người trẻ muốn khẳng định lập trường phản chiến hoặc ít nhất là giữ khoảng cách với quân đội.​

Đối với nhiều thanh niên, câu hỏi không chỉ là có sẵn sàng cầm súng hay không, mà là họ có tin tưởng vào chiến lược an ninh và cách thức sử dụng lực lượng vũ trang của chính phủ hay không. Trong bối cảnh mạng xã hội chi phối mạnh mẽ nhận thức thế hệ mới, bất kỳ quyết định nhập ngũ nào cũng phải cạnh tranh với vô số lựa chọn khác – từ du học, khởi nghiệp, cho đến hoạt động xã hội dân sự.​

Thế hệ 18 tuổi trước ngã ba đường

Bảng câu hỏi trực tuyến, nhìn bề ngoài, khá kỹ thuật: thông tin cá nhân, tình trạng học vấn, tự đánh giá sức khỏe, câu hỏi về mong muốn trở thành quân nhân chuyên nghiệp hay không. Nhưng đằng sau đó là một phép thử giá trị: thế hệ 18 tuổi ở Đức sẽ định nghĩa trách nhiệm công dân như thế nào trong thời chiến lược an ninh bất ổn.​

Với nhiều gia đình, lá thư từ Bundeswehr có thể làm đảo lộn kế hoạch học tập và nghề nghiệp vốn đã được chuẩn bị từ lâu. Một năm khoác áo lính – nếu trở thành bắt buộc – sẽ là khoảng dừng cần cân nhắc về tài chính, tâm lý và cả lộ trình sự nghiệp, nhất là trong bối cảnh cạnh tranh việc làm ngày càng gay gắt.​

Ngược lại, một bộ phận thanh niên xem đây là cơ hội: được đào tạo kỹ năng, trải nghiệm kỷ luật, có thu nhập ổn định trong một giai đoạn nhất định. Với mức lương khởi điểm tương đối hấp dẫn so với nhiều công việc tay nghề thấp hoặc bán thời gian, quân ngũ có thể trở thành lựa chọn thực dụng trong giai đoạn chuyển tiếp giữa trường học và thị trường lao động.​

Bài toán dài hạn cho xã hội Đức

Luật nghĩa vụ quân sự mới và những lá thư đang được phát đi là bước khởi động cho một cuộc tái thương lượng lớn giữa nhà nước và công dân về khái niệm “nghĩa vụ”. Không chỉ là chuyện quân đội, nó chạm tới cả các mô hình phục vụ cộng đồng khác như dân sự, tình nguyện xã hội – những lĩnh vực cũng đang được thảo luận song song.​

Trong tương lai gần, số lượng thanh niên sẵn sàng đăng ký tự nguyện, tỷ lệ từ chối vì lương tâm, cũng như phản ứng trên đường phố sẽ là thước đo quan trọng cho mức độ chấp nhận của xã hội với hướng đi mới. Nếu không đạt mục tiêu, áp lực chính trị để chuyển sang “nghĩa vụ theo nhu cầu” sẽ tăng, và tranh luận về quyền – nghĩa vụ công dân ở Đức sẽ còn gay gắt hơn.​

Ở thời điểm hiện tại, lá thư của Bundeswehr mới chỉ là một lời đề nghị điền vào bảng hỏi, nhưng hàm ý của nó vượt xa vài cú nhấp chuột trên màn hình. Đó là lời nhắc rằng thế hệ trưởng thành sau 2008 ở Đức khó có thể tiếp tục sống trong cảm giác an ninh “tự nhiên có”, mà sẽ phải trả lời những câu hỏi rất trực diện về chiến tranh, hòa bình và trách nhiệm của chính mình.​