Khủng hoảng Venezuela: Thông điệp cứng rắn từ EU giữa làn sóng can thiệp của Mỹ​

EU – Venezuela đang bước vào một giai đoạn bước ngoặt hiếm có khi nhà lãnh đạo Nicolás Maduro bị Mỹ bắt giữ và đưa đến New York. Giữa bối cảnh đó, Liên minh châu Âu (EU) chọn cách gửi một thông điệp chính trị rõ ràng: người dân Venezuela phải là chủ thể quyết định con đường sắp tới, chứ không phải bất kỳ thế lực bên ngoài nào.​

Tuyên bố của EU: Quyền tự quyết đặt lên hàng đầu

Đại diện cấp cao của EU về chính sách đối ngoại, Kaja Kallas, nhấn mạnh rằng quyền của người dân Venezuela trong việc lựa chọn tương lai chính trị phải được “tôn trọng” và bảo đảm. Tuyên bố này được toàn bộ các nước thành viên EU ủng hộ, ngoại trừ Hungary – một chi tiết cho thấy sự đồng thuận lớn nhưng không tuyệt đối trong nội khối.​

Brussels khẳng định đang phối hợp chặt chẽ với Mỹ và các đối tác khu vực để tìm kiếm một giải pháp “hòa bình, dân chủ, toàn diện và mang tính thương lượng” cho cuộc khủng hoảng, nhưng nhấn mạnh đây phải là tiến trình do chính Venezuela dẫn dắt. Qua đó, EU muốn định vị mình như một tác nhân hỗ trợ trật tự quốc tế dựa trên luật lệ, thay vì tham gia sâu vào “trò chơi quyền lực” trực tiếp như Washington.​

Bóng dáng Mỹ và làn ranh nhạy cảm về chủ quyền

Việc Mỹ bắt giữ Maduro, nhân vật bị Washington cáo buộc liên quan đến ma túy và tội phạm có tổ chức, đã tạo ra một tiền lệ can thiệp gây tranh cãi, kéo theo những phản ứng trái chiều ngay cả trong nội bộ nước Mỹ. Trong khi Tổng thống Donald Trump thể hiện lập trường cứng rắn với Caracas, Ngoại trưởng Marco Rubio đã phải lên tiếng phủ nhận việc Mỹ muốn “trực tiếp cai trị” Venezuela, cho thấy chính Washington cũng phải dè chừng cáo buộc can thiệp quá mức.​

Trong bối cảnh đó, nhấn mạnh “toàn vẹn lãnh thổ và chủ quyền” như EU đang làm là sự cân bằng tinh tế: vừa không phủ nhận nhu cầu trấn áp các mạng lưới tội phạm và buôn ma túy xuyên quốc gia, vừa tránh hợp thức hóa một mô hình can thiệp quân sự đơn phương. Đây cũng là chiến lược giúp EU giữ khoảng cách thể chế với các bước đi của Mỹ, dù vẫn duy trì hợp tác chặt chẽ trên thực địa.​

Thông điệp nhân quyền và sức ép chính trị nội bộ

Ngoài vấn đề chủ quyền, EU đặt trọng tâm vào nhân quyền khi kêu gọi trả tự do “vô điều kiện” cho tất cả tù nhân chính trị đang bị giam giữ tại Venezuela. Đây là yêu sách mang tính nguyên tắc, nhưng cũng là đòn bẩy chính trị buộc các lực lượng trong nước – từ chính quyền lâm thời cho tới quân đội – phải thể hiện thiện chí trước cộng đồng quốc tế.​

EU đồng thời lên kế hoạch bảo vệ công dân châu Âu tại Venezuela, bao gồm cả những người bị giam giữ “trái phép”, qua đó biến vấn đề nhân quyền và an ninh công dân thành một phần của chiến lược can dự. Đối với Brussels, bảo vệ giá trị dân chủ, nhân quyền và an toàn công dân là lý do chính đáng để duy trì hiện diện chính trị ở một điểm nóng xa xôi như Venezuela, nhưng vẫn phải tránh rơi vào hình ảnh “can thiệp kiểu thực dân mới”.​

Venezuela ở ngã ba đường: khoảng trống quyền lực và vai trò quân đội

Sau khi Maduro bị lật đổ và dẫn giải tới Mỹ, giới quân sự Venezuela công khai ủng hộ một tổng thống lâm thời, động thái cho thấy quân đội vẫn là trụ cột quyền lực quyết định tại Caracas. Trong ngắn hạn, điều này giúp tránh kịch bản hỗn loạn tức thời, nhưng về dài hạn lại đặt ra câu hỏi liệu tiến trình chuyển tiếp có thực sự dân sự và dân chủ hay sẽ trượt dần thành “chế độ quân quản trá hình”.​

Quân đội ủng hộ tổng thống lâm thời cũng đồng nghĩa với việc bất kỳ lộ trình chính trị nào mang dấu ấn quốc tế – từ yêu cầu bầu cử tự do đến cải cách thể chế – đều phải tính đến lợi ích và lo ngại của tướng lĩnh. Cửa sổ cơ hội để thúc đẩy một thỏa thuận quốc gia dung hòa giữa phe đối lập, lực lượng ủng hộ cũ của Maduro và quân đội đang mở ra, nhưng cũng có thể khép lại nhanh chóng nếu một bên cảm thấy bị gạt ra ngoài.​

Bài toán lâu dài: chống tội phạm nhưng không phá vỡ trật tự quốc tế

EU nhấn mạnh tầm quan trọng của việc chống tội phạm có tổ chức và buôn bán ma túy xuyên biên giới, lĩnh vực mà Venezuela từ lâu bị cáo buộc là mắt xích quan trọng. Tuy nhiên, Brussels khẳng định những vấn đề này chỉ có thể giải quyết “thông qua hợp tác bền vững” và trên cơ sở tôn trọng luật pháp quốc tế, thay vì các chiến dịch quân sự đơn phương.​

Trong cuộc đối đầu giữa yêu cầu trừng trị tội phạm và nguyên tắc chủ quyền, cách tiếp cận của EU đang cố xây dựng một mô hình can dự “mềm”: sử dụng sức ép ngoại giao, hỗ trợ nhân đạo, cùng cơ chế đàm phán đa phương để tạo đường thoát chính trị cho các bên. Thành công hay thất bại của mô hình này tại Venezuela sẽ là phép thử quan trọng cho vai trò chiến lược của EU trên bản đồ khủng hoảng toàn cầu trong kỷ nguyên mới.​