Khủng hoảng quyền lực ở Caracas sau cú sốc bắt giữ Maduro​

Venezuela – Việc Delcy Rodríguez được Tòa án Tối cao Venezuela chỉ định làm tổng thống lâm thời đánh dấu một bước ngoặt nhạy cảm trong cuộc khủng hoảng chính trị tại Caracas, khi người tiền nhiệm Nicolás Maduro đang bị giam trong nhà tù liên bang ở New York với cáo buộc “âm mưu khủng bố ma túy” và buôn bán cocaine. Quyết định này buộc Venezuela phải tổ chức bầu cử tổng thống mới trong vòng 30 ngày, tạo ra khoảng trống quyền lực ngắn nhưng đầy rủi ro cho cả phe cầm quyền lẫn phe đối lập.​

Tòa án, hiến pháp và tính hợp pháp quyền lực

Theo phán quyết của Tòa án Tối cao, Maduro chưa bị tuyên bố phế truất vĩnh viễn, nên việc bổ nhiệm tổng thống lâm thời được xem như giải pháp tình thế để bộ máy nhà nước không tê liệt sau chiến dịch quân sự của Mỹ. Tuy nhiên, việc vừa thừa nhận tình trạng “lâm thời” vừa giữ nguyên địa vị pháp lý của Maduro khiến cấu trúc quyền lực ở Venezuela bước vào vùng xám giữa tính hợp hiến và thực tế chính trị. Trong 30 ngày tới, mỗi bước chuẩn bị bầu cử – từ thời điểm mở đăng ký ứng cử đến bảo đảm an ninh – đều có thể bị tranh cãi dưới góc độ pháp lý lẫn tương quan lực lượng trên đường phố.​

Delcy Rodríguez: nhân vật trung tâm mới của chế độ

Delcy Rodríguez không phải gương mặt thỏa hiệp mà là một trong những chính trị gia trung thành và cứng rắn nhất của hệ thống Maduro, từng dẫn dắt chính sách đối đầu với Washington trong giai đoạn giữ chức ngoại trưởng từ năm 2014 đến 2017 trước khi trở thành phó tổng thống. Việc bà đứng mũi chịu sào trong bối cảnh chủ nhân thực sự của hệ thống quyền lực bị áp giải sang Mỹ đặt ra câu hỏi: bà là “người giữ ghế” hay là trung tâm quyền lực mới có khả năng tái cấu trúc chế độ theo hướng linh hoạt hơn. Vòng vây các bộ trưởng và giới quân đội bên cạnh Rodríguez trong cuộc họp Hội đồng Quốc phòng Quốc gia cho thấy bà đang tìm cách củng cố hình ảnh lãnh đạo tập thể, tránh tạo ấn tượng rạn nứt nội bộ ngay sau cú sốc bắt giữ Maduro.​

Mỹ, Trump và tham vọng “quản lý” Venezuela

Tổng thống Mỹ Donald Trump công khai tuyên bố Washington có ý định “tạm thời nắm quyền” tại Venezuela sau chiến dịch tấn công và bắt giữ Maduro, đồng thời mô tả Rodríguez là đối tác “sẵn sàng làm những gì chúng tôi cho là cần thiết để đưa Venezuela trở nên vĩ đại trở lại” sau một cuộc trao đổi giữa hai bên. Cách diễn đạt này cho thấy Nhà Trắng muốn đặt khung câu chuyện theo hướng Mỹ vừa là bên can thiệp quân sự, vừa là người bảo trợ cho một tiến trình chuyển tiếp được kiểm soát. Tuy vậy, chính Rodríguez lại nhấn mạnh trước báo giới rằng “chỉ có một tổng thống duy nhất ở đất nước này, và tên ông ấy là Nicolás Maduro Moros”, qua đó bác bỏ mọi nỗ lực dựng lên một chính thể “bảo trợ” dưới bóng Mỹ.​

Hai mặt trận: tòa án New York và đường phố Caracas

Từ nay, cuộc khủng hoảng Venezuela sẽ diễn ra song song trên hai mặt trận: phiên tòa ở New York, nơi Maduro và vợ là Cilia Flores đối mặt với các cáo buộc hình sự, và cuộc giằng co chính trị – an ninh tại Caracas, nơi Rodríguez phải duy trì trật tự và tìm kiếm tính chính danh trong mắt người dân. Nếu vụ án “khủng bố ma túy” được thúc đẩy nhanh và kết luận bất lợi cho Maduro, phe đối lập và một bộ phận cộng đồng quốc tế sẽ tận dụng để yêu cầu Caracas cắt đứt hoàn toàn với di sản chính trị của ông, trong khi các đồng minh của Maduro có thể tố cáo đây là “phiên tòa chính trị” nhằm hợp pháp hóa can thiệp quân sự. Trên thực địa, bất cứ sự cố leo thang bạo lực nào – từ biểu tình đến phản ứng của quân đội – đều có thể phá vỡ lộ trình bầu cử 30 ngày vốn đã rất mong manh.​

Tương lai Venezuela giữa can thiệp và tự quyết

Việc Mỹ tấn công các mục tiêu ở Venezuela, bắt giữ một tổng thống đương nhiệm và tuyên bố muốn “quản lý tạm thời” đất nước Nam Mỹ này lập tức làm dấy lên chỉ trích mạnh mẽ từ các đối thủ địa chính trị như Nga, Iran và Cuba, đồng thời khiến nhiều chính phủ châu Âu phải cân nhắc thận trọng cách gọi tên hành động của Washington dưới góc độ luật quốc tế. Trong bối cảnh đó, Rodríguez buộc phải đi trên lằn ranh hẹp: nếu quá nhượng bộ Mỹ, bà có nguy cơ đánh mất chỗ dựa truyền thống trong khu vực; nếu quá cứng rắn, Caracas có thể đối mặt thêm các đòn trừng phạt và cô lập, khiến khủng hoảng kinh tế – xã hội càng trầm trọng. 30 ngày để chuẩn bị bầu cử mới vì thế không chỉ là mốc kỹ thuật, mà là phép thử xem Venezuela sẽ bước vào một giai đoạn chuyển tiếp có kiểm soát, hay trượt sâu hơn vào vòng xoáy đối đầu giữa can thiệp bên ngoài và khát vọng tự quyết bên trong.​