Mỹ siết chặt “cửa ngõ” visa: Tín hiệu mới từ Nhà Trắng

Hoa Kỳ – Quyết định tạm ngừng xử lý thị thực đối với công dân của 75 quốc gia từ ngày 21/1 tới cho thấy chính quyền Tổng thống Donald Trump đang bước vào một giai đoạn siết chặt nhập cư mạnh mẽ hơn, trực diện hơn và ít thỏa hiệp hơn so với trước đây. Đây không chỉ là một động thái hành chính thuần túy, mà là thông điệp chính trị – an ninh rất rõ ràng gửi tới cả trong nước lẫn quốc tế.​

Theo các nguồn tin, danh sách 75 quốc gia bị ảnh hưởng bao gồm cả những cái tên vốn đã nhạy cảm trong các cuộc tranh luận về an ninh như Somalia, Iran, Afghanistan, Nga, cùng với các nền kinh tế lớn và đối tác quan trọng như Brazil, Nigeria hay Thái Lan. Việc nhiều khu vực khác nhau – từ Trung Đông, châu Phi, châu Á tới Mỹ Latinh – cùng xuất hiện trong một danh sách cho thấy Washington đang tiếp cận vấn đề thị thực dưới lăng kính rủi ro toàn cầu, chứ không chỉ tập trung vào một vài “điểm nóng” truyền thống.​

Bộ Ngoại giao Mỹ đến nay chưa đưa ra bình luận công khai, song theo Fox News, một bản ghi nhớ nội bộ đã được gửi tới các đại sứ quán và lãnh sự quán Mỹ ở nước ngoài, yêu cầu tạm thời từ chối cấp visa trong khi chờ rà soát lại toàn bộ quy trình. Việc bản ghi nhớ không nêu rõ mốc kết thúc khiến biện pháp này mang dáng dấp của một lệnh “mở”, có thể kéo dài tùy thuộc vào đánh giá chính trị – an ninh của Nhà Trắng.​

Từ chính sách nhập cư thành “thương hiệu” chính trị

Trong nhiệm kỳ hiện tại, kiểm soát nhập cư luôn được Tổng thống Donald Trump xem là một trong những ưu tiên hàng đầu, không chỉ trên giấy tờ chương trình nghị sự mà còn trong cách ông xây dựng hình ảnh với cử tri. Những quyết định gây tranh cãi – từ siết chặt tị nạn, tăng kiểm soát biên giới, đến thay đổi quy định visa lao động – từng nhiều lần làm dậy sóng dư luận, nhưng đồng thời cũng củng cố sự ủng hộ của bộ phận cử tri coi đây là “hàng rào cuối cùng” bảo vệ an ninh và việc làm trong nước.​

Việc tạm ngừng xử lý thị thực lần này phù hợp với đường dây chính sách đó, song mức độ rộng về phạm vi quốc gia cho thấy Nhà Trắng đang muốn chứng minh rằng mình không chỉ “mạnh tay” mà còn “triệt để”. Trong bối cảnh tỷ lệ ủng hộ dành cho Tổng thống Trump đã có dấu hiệu suy giảm và những lo ngại về kinh tế gia tăng, việc nhấn mạnh trở lại vào vấn đề nhập cư có thể được xem như một nỗ lực tái huy động nền tảng cử tri cốt lõi.​

An ninh quốc gia hay hàng rào chính trị?

Lập luận được phía Mỹ đưa ra là những biện pháp kiểm soát nghiêm ngặt hơn là cần thiết để bảo đảm an ninh quốc gia trong bối cảnh nguy cơ khủng bố, tội phạm xuyên quốc gia và xung đột khu vực vẫn tiềm ẩn. Từ góc nhìn của một chính phủ đặt an ninh nội địa lên hàng đầu, việc rà soát lại quy trình cấp visa – vốn là “cửa ngõ” đầu tiên để người nước ngoài tiếp cận lãnh thổ Mỹ – là điều dễ hiểu.​

Tuy nhiên, cách thức triển khai – tạm dừng toàn bộ xử lý thị thực với công dân của 75 nước mà không công bố rõ tiêu chí phân loại, mức độ rủi ro hay lộ trình dỡ bỏ – dễ làm dấy lên câu hỏi về tính minh bạch và động cơ chính trị phía sau. Khi các nước có quan hệ rất khác nhau với Mỹ cùng bị xếp chung một nhóm, hình ảnh về một “hàng rào chính trị” rộng khắp hơn là một công cụ an ninh được thiết kế tinh gọn càng trở nên rõ nét trong mắt dư luận quốc tế.​

Hệ lụy với di chuyển, kinh tế và ngoại giao

Ở góc độ thực tế, việc tạm ngừng xử lý visa sẽ tác động trực tiếp đến hàng chục nghìn hồ sơ xin vào Mỹ mỗi tháng từ các quốc gia bị ảnh hưởng. Du học sinh, doanh nhân, chuyên gia, khách du lịch, người đi thăm thân… sẽ phải đối mặt với tình trạng đình trệ hồ sơ, kế hoạch bị đảo lộn, thậm chí bỏ lỡ cơ hội học tập, hợp tác hay ký kết hợp đồng.​

Về kinh tế, dòng người ra vào Mỹ – vốn gắn với dòng tiền đầu tư, thương mại, du lịch và dịch vụ – sẽ bị gián đoạn, ít nhất trong ngắn hạn. Với những nền kinh tế đang phát triển có quan hệ kinh tế – giáo dục sâu với Mỹ, tác động có thể không chỉ dừng lại ở thiệt hại tài chính mà còn ảnh hưởng đến các chương trình đào tạo nhân lực, trao đổi chuyên gia, nghiên cứu khoa học.​

Về ngoại giao, đây là phép thử cho khả năng chịu đựng và phản ứng của các nước bị ảnh hưởng. Một số chính phủ có thể chọn cách phản ứng nhẹ nhàng, ưu tiên kênh đàm phán kín để sớm đưa mình ra khỏi danh sách; số khác có thể buộc phải có động thái đáp trả về mặt biểu tượng nhằm trấn an dư luận trong nước. Sự xuất hiện của Nga, Iran hay Afghanistan trong danh sách khiến câu chuyện không chỉ thuần túy kỹ thuật mà còn chồng lên nhiều lớp căng thẳng địa – chính trị sẵn có.​

“Thông điệp kép” của Washington

Điểm đáng chú ý là quyết định lần này diễn ra trong bối cảnh Nhà Trắng đứng trước hàng loạt thách thức trong và ngoài nước, từ kinh tế đến đối ngoại. Trong không khí chính trị căng thẳng, việc khẳng định lại hình ảnh một chính quyền cứng rắn với nhập cư giúp Tổng thống Trump gửi đi một “thông điệp kép”: đối nội là cam kết bảo vệ biên giới, đối ngoại là sự sẵn sàng ưu tiên lợi ích an ninh của Mỹ trước mọi sức ép.​

Tuy nhiên, “thông điệp kép” này cũng đi kèm rủi ro. Một mặt, nó có thể củng cố niềm tin của một bộ phận cử tri trong nước; mặt khác, nó có nguy cơ làm xấu thêm hình ảnh của Mỹ trong mắt những đối tác vốn coi visa, trao đổi nhân lực và giao lưu nhân dân là nền tảng của quan hệ song phương.​

Bài toán cho các nước trong danh sách

Đối với các quốc gia bị ảnh hưởng, phản ứng cực đoan – chỉ trích gay gắt hoặc trả đũa tương xứng – có thể giúp giải tỏa tâm lý dư luận trong ngắn hạn nhưng lại không chắc cải thiện được vị thế trong quá trình rà soát chính sách của Mỹ. Điều được chờ đợi lúc này là các đối tác chủ động củng cố kênh đối thoại với Washington, cung cấp thêm dữ liệu về an ninh, chống khủng bố, quản lý xuất nhập cảnh để chứng minh mình không phải là “mắt xích yếu” trong chuỗi an ninh toàn cầu.​

Ở mức độ rộng hơn, quyết định của Mỹ một lần nữa đặt ra yêu cầu các nước phải đa dạng hóa lựa chọn trong giáo dục, du lịch, đầu tư, thay vì phụ thuộc quá lớn vào một thị trường. Khi một chính sách visa có thể thay đổi chỉ sau một bản ghi nhớ nội bộ, “rủi ro chính trị” cần được nhìn nhận nghiêm túc như một biến số trong chiến lược hội nhập của mỗi quốc gia.​

Tạm ngừng xử lý thị thực với 75 nước có thể chỉ là bước khởi đầu cho một chuỗi điều chỉnh sâu hơn về chính sách nhập cư của Mỹ trong thời gian tới. Nhưng ngay từ bây giờ, quyết định này đã cho thấy: trong cuộc chơi an ninh – chính trị toàn cầu, cánh cửa lãnh sự không đơn thuần là nơi đóng dấu hộ chiếu, mà còn là thước đo ưu tiên và lựa chọn chiến lược của một cường quốc.​