Thế hệ nhà sáng lập AI mới: Trẻ hơn, táo bạo hơn, rủi ro cũng lớn hơn​

World – Sự trỗi dậy của trí tuệ nhân tạo đang kéo theo một thay đổi âm thầm nhưng sâu sắc: thế hệ nhà sáng lập các startup AI tỷ USD ngày càng trẻ hơn, quyết liệt hơn và chấp nhận rủi ro nhiều hơn bất kỳ giai đoạn công nghệ nào trước đây. Nếu đầu những năm 2010, nhà sáng lập kỳ lân công nghệ thường ở độ tuổi đầu hoặc giữa 30, thì trong làn sóng AI hiện nay, mốc tuổi đó đang tụt nhanh xuống cuối 20.​

Một báo cáo của quỹ đầu tư Antler cho thấy tuổi trung bình của nhà sáng lập các kỳ lân AI đã giảm mạnh từ khoảng 40 tuổi năm 2021 xuống chỉ còn 29 tuổi vào năm 2024 – mức thay đổi hiếm thấy trong lịch sử các làn sóng khởi nghiệp. Trái ngược, ở các lĩnh vực khác, tuổi trung bình của nhà sáng lập kỳ lân lại có xu hướng tăng, từ khoảng 30 tuổi năm 2014 lên 34 tuổi giai đoạn 2022-2024, cho thấy AI đang tạo ra một “vùng khí hậu” đặc biệt ưu ái cho người trẻ.​

Không khó để nhận ra những gương mặt tiêu biểu trong làn sóng đó. Alexandr Wang, đồng sáng lập Scale AI – công ty chuyên về gắn nhãn dữ liệu cho mô hình trí tuệ nhân tạo – đã xây dựng được doanh nghiệp được định giá hàng chục tỷ USD khi mới ở độ tuổi cuối 20. Tháng 6 năm ngoái, Meta chấp nhận chi khoản tiền lên tới hơn 14 tỷ USD để thâu tóm Scale AI, đồng thời đưa Wang về dẫn dắt một đơn vị nghiên cứu AI mới, thể hiện rõ niềm tin rằng một nhà sáng lập trẻ, quen với tốc độ và sức ép của startup, có thể kéo một tập đoàn công nghệ khổng lồ bước nhanh hơn trong cuộc đua AI.​

Điều gì khiến sân chơi AI trở thành “đất dụng võ” của những nhà sáng lập mới ngoài 20? Trước hết, rào cản tiếp cận công nghệ lõi đã thấp hơn rất nhiều: các mô hình nền tảng, công cụ triển khai, tài liệu mở… giúp một nhóm nhỏ kỹ sư trẻ có thể xây dựng sản phẩm ở quy mô toàn cầu mà không cần nguồn lực khổng lồ như trước. Bên cạnh đó, thế hệ lớn lên cùng Internet và lập trình từ rất sớm có xu hướng tự tin hơn khi thử nghiệm, không ngại phá vỡ mô hình cũ, và quan trọng là ít bị ràng buộc bởi “di sản tư duy” vốn thường thấy ở những người đã trải qua nhiều chu kỳ công nghệ.​

Tuy vậy, câu chuyện không chỉ là tuổi trẻ và tốc độ. Sự bùng nổ các startup AI do người rất trẻ điều hành cũng đặt ra những câu hỏi về khả năng quản trị rủi ro, đạo đức dữ liệu, cũng như tầm nhìn dài hạn khi sản phẩm của họ có thể ảnh hưởng trực tiếp đến hàng trăm triệu người dùng. Trong khi ở các ngành khác, kinh nghiệm và độ chín được đánh giá cao hơn, thì trong AI, nhà đầu tư sẵn sàng chấp nhận đặt cược vào những cá nhân chưa nhiều va vấp, miễn là họ nắm được công nghệ và có khả năng triển khai nhanh.​

Sự dịch chuyển này cũng phản ánh cách các tập đoàn lớn đang “nhập khẩu” tư duy khởi nghiệp để thích nghi với AI. Việc một ông lớn công nghệ sẵn sàng chi hàng chục tỷ USD cho một startup non trẻ, rồi trao luôn vị trí lãnh đạo một đơn vị nghiên cứu chiến lược cho nhà sáng lập dưới 30 tuổi, cho thấy mô hình “vừa mua công nghệ, vừa mua con người” đang được đẩy lên mức độ mới. Các tập đoàn không chỉ tìm kiếm mã nguồn hay dữ liệu, mà còn tìm cách kéo về văn hóa làm việc, tốc độ ra quyết định và tinh thần thử‑sai của startup.​

Với hệ sinh thái khởi nghiệp, xu hướng nhà sáng lập trẻ hóa trong mảng AI tạo ra cả cơ hội lẫn áp lực. Cơ hội nằm ở việc các bạn trẻ nhìn thấy rõ hơn con đường đi: từ phòng thí nghiệm, lớp học, cuộc thi lập trình đến công ty được định giá tỷ USD không còn là câu chuyện khó tưởng tượng. Thế nhưng, chính kỳ vọng nhanh chóng đạt tới “kỳ lân AI” cũng có thể đẩy nhiều người vào vòng xoáy đốt vốn, mở rộng chóng mặt rồi đối mặt với những khoảng trống trong pháp lý, bảo mật và quản trị mà kinh nghiệm cá nhân của họ chưa đủ để xử lý.​

Ở góc độ thị trường lao động chất lượng cao, việc các nhà sáng lập AI ngày càng trẻ cũng làm thay đổi khái niệm “lộ trình sự nghiệp”. Thay vì dành một thập kỷ để leo từng bậc trong tập đoàn, ngày càng nhiều kỹ sư, chuyên gia dữ liệu chọn tham gia các nhóm nhỏ cùng những đồng nghiệp cùng lứa tuổi, chấp nhận rủi ro thất bại lớn để đổi lấy cơ hội sở hữu sản phẩm và tầm ảnh hưởng nếu thành công. Điều này khiến cuộc cạnh tranh nhân sự giữa startup và các ông lớn công nghệ trở nên căng thẳng hơn, buộc các tập đoàn phải linh hoạt hơn trong chế độ đãi ngộ lẫn quyền tự chủ cho đội ngũ kỹ thuật trẻ.​

Với các quốc gia đang phát triển, trong đó có Việt Nam, xu hướng nhà sáng lập AI trẻ hóa trên thế giới đặt ra bài toán kép: vừa phải xây dựng hệ thống đào tạo để người trẻ nắm chắc nền tảng công nghệ, vừa phải tạo ra khung khổ pháp lý và môi trường hỗ trợ để họ có thể thử nghiệm mà không gây ra rủi ro hệ thống. Khi công nghệ AI ngày càng len sâu vào tài chính, y tế, giáo dục, hạ tầng, mỗi quyết định của một startup non trẻ có thể mang hệ quả vượt xa phạm vi công ty.​

Trong bối cảnh đó, tiêu chí đánh giá nhà sáng lập AI có lẽ sẽ phải mở rộng hơn so với những thước đo truyền thống như tăng trưởng người dùng hay định giá vòng gọi vốn. Năng lực kỹ thuật và tốc độ triển khai vẫn quan trọng, nhưng cùng với đó là khả năng xây dựng đội ngũ giàu kinh nghiệm, thiết lập cơ chế kiểm soát rủi ro, và đặc biệt là ý thức được tầm ảnh hưởng xã hội của sản phẩm mà mình tạo ra. Nếu thế hệ nhà sáng lập AI ở tuổi 20 có thể dung hòa được sự liều lĩnh của tuổi trẻ với chiều sâu trong quản trị và đạo đức, làn sóng trẻ hóa hiện nay sẽ không chỉ là một hiện tượng, mà có thể trở thành nền tảng cho một chu kỳ đổi mới bền vững hơn của ngành công nghệ toàn cầu.​