Làn sóng mới thay thế matcha

World – Ube – khoai mỡ tím từ ẩm thực Philippines – đang bước vào quỹ đạo bùng nổ toàn cầu, trong đó có Việt Nam, với tốc độ khiến nhiều người tin rằng nó sẽ sớm trở thành “ngôi sao mới” thay thế matcha trên ly cà phê, món tráng miệng và mạng xã hội. Không chỉ là một màu tím bắt mắt, ube còn đại diện cho làn sóng nguyên liệu bản địa châu Á đang tái định nghĩa khái niệm đồ uống và bánh ngọt “thời thượng”.​

Ube là gì và vì sao hấp dẫn?

Ube là một loại khoai mỡ tím có nguồn gốc từ Philippines, từ lâu đã gắn với các món tráng miệng truyền thống như kem ube, bánh flan hay chè ngọt. Phần ruột tím đậm mang lại vị ngọt dịu, hơi bùi, thoang thoảng hương vani và hạt dẻ, khác hẳn sự đắng chát quen thuộc của cà phê hay matcha.​

Dưới góc độ dinh dưỡng, mỗi khẩu phần ube cung cấp lượng tinh bột tương đương khoai lang, kèm 4 g chất xơ, rất ít chất béo và là nguồn vitamin C cùng các chất chống oxy hóa anthocyanin tạo nên sắc tím đặc trưng. Đây là lợi thế giúp các thương hiệu dễ dàng kể thêm câu chuyện về sức khỏe, thay vì chỉ dừng ở yếu tố “màu đẹp, hình lên ảnh tốt”.​

Khi mạng xã hội quyết định vị của ly đồ uống

Trong thế hệ khách hàng trẻ, lựa chọn đồ uống không chỉ dựa trên khẩu vị mà còn dựa trên khả năng “lên hình” trên mạng xã hội. Màu tím rực của ube nổi bật trên nền đá, sữa hay lớp foam trắng, tạo ra những ly latte, frappé, cocktail dễ dàng trở thành tâm điểm của mọi khung hình.​

Các khảo sát tại thị trường Bắc Mỹ cho thấy ube đang nằm trong nhóm hương vị tăng trưởng nhanh nhất, với dự báo hiện diện trên thực đơn tăng gần 50% giai đoạn 2024–2027, còn hơn 60% người được hỏi tỏ ra sẵn sàng lựa chọn đồ uống hoặc tráng miệng mang hương vị ube. Sự bùng nổ này được thúc đẩy bởi những video “review màu tím”, những chiếc bánh và ly cà phê ngập tràn hiệu ứng, nơi thuật toán ưu tiên hình ảnh độc lạ, rực rỡ và “có câu chuyện để kể”.​

“Soán ngôi” matcha: cuộc đua không chỉ là màu sắc

Matcha từng là biểu tượng của xu hướng đồ uống lành mạnh với màu xanh tươi, hàm lượng caffeine vừa phải và câu chuyện văn hóa Nhật Bản đằng sau. Ube lại đi theo hướng khác: không chứa caffeine, phù hợp với những người nhạy cảm với chất kích thích hoặc muốn dùng đồ uống vào buổi tối mà vẫn ngủ ngon.​

Nếu matcha gắn với sự tỉnh táo, tập trung, ube lại đại diện cho cảm giác thư giãn, “trốn chạy vị giác” với vị ngọt bùi và tính chất tráng miệng nhiều hơn. Ở cấp độ thương hiệu, matcha đã qua giai đoạn “lạ lẫm” và đang dần thành một lựa chọn quen thuộc, trong khi ube được xem như làn gió mới, cho phép các quán cà phê làm mới menu mà không cần phá vỡ cấu trúc sản phẩm cũ.​

Cơ hội và thách thức cho quán cà phê Việt Nam

Với thị trường Việt Nam, nơi văn hóa chè, khoai, sắn đã gắn bó lâu đời, ube không phải là một khái niệm quá xa lạ nếu nhìn từ góc độ nguyên liệu củ nặn bột, làm chè, làm bánh. Điểm khác biệt nằm ở cách “đóng gói” lại câu chuyện – từ món ăn dân dã thành một biểu tượng phong cách sống, xuất hiện trong những không gian hiện đại, ly thủy tinh trong suốt và các chiến dịch hình ảnh trên mạng xã hội.​

Quán cà phê và tiệm bánh có thể tận dụng ube để:

• Tạo sản phẩm giới hạn mùa vụ như latte ube, bánh mousse ube, croissant nhân ube, nhằm thử phản ứng thị trường trước khi đưa vào menu cố định.​
• Kết hợp ube với nguyên liệu bản địa như dừa, cà phê robusta, đậu xanh hoặc sữa chua, xây dựng những combo “tím – nâu – trắng” vừa quen thuộc vừa mới mẻ.​
• Gắn ube với thông điệp về sự giao thoa ẩm thực châu Á, nhấn mạnh nguồn gốc Philippines nhưng kể câu chuyện bằng bối cảnh Việt Nam, thay vì biến nó thành một trào lưu thuần túy chạy theo thị hiếu quốc tế.​

Thách thức không nhỏ là nguồn cung ổn định với chất lượng đồng đều, bởi nhiều nông dân và nhà cung cấp chưa kịp thích ứng với nhu cầu tăng vọt. Nếu thiếu chiến lược dài hạn, các cửa hàng dễ rơi vào tình trạng “cháy hàng”, chất lượng không nhất quán, khiến xu hướng nhanh chóng rơi vào vòng lặp “bùng nổ – thoái trào”.​

Từ trào lưu sang giá trị bền vững

Một xu hướng đồ uống chỉ thực sự sống lâu khi đi kèm giá trị vượt lên khỏi vẻ ngoài: câu chuyện văn hóa, hệ sinh thái nông nghiệp phía sau và lợi ích sức khỏe minh bạch. Với ube, đó là câu chuyện về nông dân trồng khoai tím, những vùng nguyên liệu mới, khả năng đa dụng của loại củ này trong cả món mặn lẫn món ngọt, và tiềm năng tăng thu nhập nếu được tổ chức sản xuất – phân phối hợp lý.​

Trong bối cảnh người tiêu dùng ngày càng quan tâm đến nguồn gốc nguyên liệu, ube không chỉ là màu tím trong chiếc cốc latte mà còn là cơ hội để ngành đồ uống và bánh ngọt xây dựng mối liên kết bền chặt hơn với nông nghiệp bản địa và khu vực. Nếu được khai thác đúng cách, “làn sóng tím” này có thể đi xa hơn một mùa trào lưu, trở thành chất liệu lâu dài cho những câu chuyện ẩm thực châu Á hiện đại.​