Thủy sản Việt Nam trước cơ hội bứt phá tại thị trường Italia​

Việt Nam – Thủy sản Việt Nam đã xác lập được chỗ đứng nhất định tại Italia, song để giữ được đà tăng trưởng trong giai đoạn tới, doanh nghiệp cần chủ động thích ứng với các rào cản kỹ thuật và tiêu chuẩn khắt khe của Liên minh châu Âu. Với nhu cầu tiêu thụ ổn định, cơ cấu nhập khẩu đa dạng và xu hướng gia tăng mua hàng từ các nước ngoài EU, Italia đang trở thành một điểm đến giàu tiềm năng nhưng vẫn chưa được doanh nghiệp Việt khai thác tương xứng.​

Theo Thương vụ Việt Nam tại Italia, nước này nằm trong nhóm quốc gia có mức tiêu thụ thủy sản cao tại châu Âu, đồng thời giữ vai trò quan trọng trong chuỗi chế biến và phân phối thủy sản tại khu vực Nam Âu. Mức tiêu thụ bình quân đầu người dao động khoảng 28 – 30 kg mỗi năm, cao hơn mức trung bình của EU, được duy trì nhờ hệ thống nhà hàng phát triển, ngành du lịch lớn và thói quen sử dụng hải sản tươi, đông lạnh trong bữa ăn gia đình.​

Dù sở hữu ngành khai thác truyền thống trên vùng Địa Trung Hải, năng lực cung ứng nội địa của Italia chỉ đáp ứng khoảng 30 – 35% nhu cầu, buộc nước này phải phụ thuộc lớn vào nguồn nhập khẩu. Mỗi năm, Italia nhập khoảng 1 – 1,1 triệu tấn thủy sản với giá trị 7 – 8 tỷ euro, nằm trong nhóm năm thị trường nhập khẩu thủy sản lớn nhất EU. Nguồn cung cho Italia rất đa dạng, trải từ Bắc Âu, Mỹ Latinh, châu Phi đến châu Á, trong đó có Việt Nam. Sản phẩm chủ lực nhập khẩu là cá hồi với kim ngạch khoảng 1,6 tỷ euro mỗi năm, chủ yếu từ Na Uy và một số nước Bắc Âu; tiếp đến là tôm đông lạnh khoảng 1,2 tỷ euro, nguồn cung chính đến từ Ấn Độ và Ecuador. Nhóm cá fillet đông lạnh đạt khoảng 1 tỷ euro, trong khi mực, bạch tuộc có kim ngạch nhập khẩu khoảng 900 triệu euro mỗi năm.​

Tham tán thương mại Dương Phương Thảo cho biết cơ cấu các mặt hàng thủy sản nhập khẩu chủ lực của Italia trùng khớp đáng kể với nhóm sản phẩm thế mạnh của Việt Nam, tạo dư địa lớn để doanh nghiệp trong nước gia tăng hiện diện và mở rộng thị phần. Những năm gần đây, thủy sản Việt Nam đã xây dựng được vị trí nhất định tại thị trường này, đặc biệt ở các nhóm tôm, cá fillet và mực đông lạnh, với kim ngạch xuất khẩu sang Italia dao động khoảng 120 – 150 triệu USD mỗi năm.​

Tôm đông lạnh hiện là mặt hàng xuất khẩu lớn nhất của Việt Nam vào Italia với giá trị khoảng 70 – 80 triệu USD mỗi năm; thị phần tôm Việt tại đây ước khoảng 6 – 8% tổng lượng tôm nhập khẩu, song phải cạnh tranh trực diện với Ấn Độ, Ecuador và các nhà cung cấp lớn khác. Cá tra fillet đông lạnh cũng giữ vai trò quan trọng với kim ngạch khoảng 25 – 30 triệu USD mỗi năm, chủ yếu được tiêu thụ trong hệ thống siêu thị nhờ lợi thế giá cạnh tranh so với nhiều loại cá trắng khác. Bên cạnh đó, mực đông lạnh của Việt Nam ghi nhận kim ngạch khoảng 15 – 20 triệu USD, còn các sản phẩm chế biến như tôm chế biến, cá đóng gói đang tăng trưởng với giá trị khoảng 10 – 15 triệu USD mỗi năm.​

Theo đánh giá của Thương vụ Việt Nam tại Italia, nhu cầu nhập khẩu cao trong khi sản lượng nội địa hạn chế giúp thị trường này duy trì sức hút dài hạn đối với doanh nghiệp Việt Nam, đặc biệt với các sản phẩm như tôm đông lạnh, cá fillet trắng, mực và thủy sản chế biến. Hiệp định Thương mại tự do Việt Nam – EU (EVFTA) tiếp tục tạo lợi thế cạnh tranh quan trọng khi nhiều mặt hàng thủy sản được giảm, thậm chí xóa bỏ thuế nhập khẩu, mở rộng dư địa tăng trưởng cho các nhà xuất khẩu đủ năng lực đáp ứng tiêu chuẩn.​

Song song cơ hội, doanh nghiệp Việt cũng phải đối mặt với những yêu cầu ngày càng chặt chẽ về an toàn thực phẩm và truy xuất nguồn gốc. Thủy sản nhập khẩu vào Italia phải tuân thủ nghiêm các quy định của EU liên quan đến hệ thống quản lý chất lượng HACCP, giới hạn dư lượng kháng sinh, kim loại nặng và kiểm soát vi sinh. Quy định chống khai thác bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định (IUU) buộc các sản phẩm đánh bắt phải có chứng nhận nguồn gốc hợp pháp, chịu kiểm tra nghiêm tại cửa khẩu, trong đó các cảnh báo thường gắn với vấn đề dư lượng, nhiễm khuẩn hoặc ghi nhãn sai.​

Ở khía cạnh thương mại, rủi ro giao dịch cũng gia tăng khi ngày càng nhiều công ty châu Âu tìm nguồn hàng trực tiếp từ châu Á qua các nền tảng điện tử. Một số doanh nghiệp Việt từng bị lừa đảo khi ký hợp đồng với các công ty trung gian chưa được kiểm chứng; hàng đến các cảng như Genoa, Livorno nhưng bị trì hoãn thanh toán hoặc từ chối nhận, gây thiệt hại có thể lên tới 200.000 – 500.000 USD cho mỗi lô container. Nguyên nhân chủ yếu xuất phát từ việc ký kết qua trao đổi điện tử, thiếu thẩm tra pháp lý và uy tín đối tác, đồng thời sử dụng phương thức thanh toán nhiều rủi ro như trả chậm bằng chuyển khoản.​

​