Trump đã tuyên bố áp thuế trừng phạt với 8 quốc gia châu Âu, bao gồm cả Đức

World – Thuế quan vì Greenland: khi cảm xúc lấn át chiến lược

Tổng thống Mỹ Donald Trump lại một lần nữa kéo kinh tế và an ninh xuyên Đại Tây Dương vào vòng xoáy bất định, khi tuyên bố áp thuế 10% đối với hàng hóa từ tám quốc gia châu Âu – trong đó có Đức – vì tranh cãi quanh Greenland, vùng lãnh thổ tự trị thuộc Vương quốc Đan Mạch.​

Từ tham vọng Greenland đến đòn thuế 10%

Theo ông Trump, Đan Mạch, Đức, Na Uy, Thụy Điển, Pháp, Anh, Hà Lan và Phần Lan sẽ bị ảnh hưởng. Thuế quan sẽ có hiệu lực vào ngày 1 tháng 2, Trump thông báo trên nền tảng TruthSocial của mình. Mỹ sẽ áp mức thuế 10% đối với một loạt hàng hóa từ Đan Mạch và các “đồng minh châu Âu cản trở kế hoạch về Greenland”. Ông cho biết chúng sẽ tăng từ 10% lên 25% vào ngày 1 tháng 6 nếu không đạt được thỏa thuận nào về việc Mỹ mua lại hòn đảo này.

Trump không che giấu mục tiêu: tạo sức ép để Copenhagen và các đối tác châu Âu chấp nhận “đối thoại nghiêm túc” về tương lai Greenland, từ phương án mua lại cho đến các thỏa thuận quân sự sâu hơn. Ông nhiều lần nhấn mạnh tầm quan trọng chiến lược của đảo băng khổng lồ này với an ninh quốc gia Mỹ, cả về vị trí quân sự ở Bắc Đại Tây Dương lẫn tài nguyên khoáng sản và lợi thế trong bối cảnh tuyến hàng hải Bắc Cực dần mở ra.​

Đức bị vạ lây như thế nào?

Về kinh tế, mức thuế 10% chưa phải cú sốc chí mạng với Đức – nền kinh tế xuất khẩu lớn, đã quá quen với các cuộc chiến thương mại thời Trump nhiệm kỳ trước. Tuy nhiên, tác động tâm lý là điều không thể xem nhẹ: Berlin bị kéo vào một cuộc đối đầu mà lợi ích trực tiếp không nằm ở trung tâm, nhưng hệ quả chính trị và an ninh thì rất rõ.​

Đức hiện tham gia các hoạt động quân sự và hợp tác phòng thủ ở Bắc Cực, trong đó có các sứ mệnh liên quan Greenland nhằm hỗ trợ Đan Mạch và củng cố hiện diện NATO tại khu vực. Khi Washington sử dụng thuế quan để gây áp lực lên chính những nước đồng minh cùng phe, Berlin bị đặt vào thế khó: rút lại hiện diện sẽ bị xem là bỏ rơi đối tác Bắc Âu, còn tiếp tục ủng hộ Copenhagen thì nguy cơ leo thang thuế quan lên 25% từ tháng 6 – như Trump đe dọa – là hoàn toàn hiện hữu.​

Greenland – chuỗi đảo băng giữa hai chiến lược

Về mặt pháp lý, Greenland là vùng lãnh thổ tự trị của Vương quốc Đan Mạch, thành viên NATO nhưng không nằm trong Liên minh châu Âu. Dù vậy, xu hướng Trắng Hóa Bắc Cực, cạnh tranh với Nga và Trung Quốc tại khu vực này khiến mọi động thái ở Greenland đều có ý nghĩa vượt khỏi quan hệ song phương Mỹ – Đan Mạch.​

Trong bối cảnh đó, kế hoạch “mua Greenland” mà Trump từng nêu từ nhiệm kỳ trước vốn bị xem là ý tưởng gây sốc, giờ được ông khoác lên lớp áo an ninh: nếu Mỹ không kiểm soát tốt Greenland, các đối thủ địa chính trị có thể hưởng lợi từ điểm tựa chiến lược này. Tranh cãi nổ ra không chỉ vì tính khả thi pháp lý, mà còn vì cách tiếp cận mang màu sắc “thương vụ bất động sản”, khiến cả Copenhagen lẫn Brussels phản ứng mạnh.​

Thuế quan như công cụ ngoại giao cưỡng bức

Trump không giấu giếm việc coi thuế quan là công cụ đàm phán quen thuộc: vừa là biện pháp trừng phạt, vừa là đòn bẩy để buộc đối tác nhượng bộ. Trong trường hợp Greenland, ông biến một bất đồng chủ quyền – vốn thường được xử lý qua đàm phán đa phương, khuôn khổ NATO hoặc luật pháp quốc tế – thành một cuộc mặc cả thuần túy kiểu “ai chịu thiệt kinh tế nhiều hơn thì sẽ xuống nước trước”.​

Từ góc nhìn dài hạn, cách tiếp cận này làm xói mòn ranh giới giữa đối thủ và đồng minh. Khi Đức, Đan Mạch hay các nước EU khác bị trừng phạt như một đối thủ thương mại, khoảng cách niềm tin trong nội bộ phương Tây ngày càng lớn – điều mà Nga và Trung Quốc chắc chắn theo dõi kỹ.​

Phản ứng dè dặt nhưng cứng rắn từ châu Âu

Tại Copenhagen, chính phủ Đan Mạch tiếp tục khẳng định Greenland không phải đối tượng mua bán và việc tăng cường hiện diện quân sự ở đảo này nhằm bảo vệ chủ quyền cũng như lợi ích chung của NATO, chứ không phải để thách thức Mỹ. Chính quyền Greenland cũng bác bỏ ý tưởng “bán đảo” nhưng tỏ ra thận trọng, tránh để xung đột ngoại giao giữa Washington và Copenhagen biến mình thành quân cờ trên bàn cờ lớn.​

Ở Berlin và Brussels, phản ứng ban đầu là kêu gọi đối thoại, đồng thời phân tích kỹ tác động của mức thuế mới, không vội tuyên bố các biện pháp trả đũa như thời chiến tranh thương mại Mỹ – EU trước đây. Tuy vậy, nhiều quan chức châu Âu đã cảnh báo “tiền lệ nguy hiểm”: nếu Washington dùng thuế quan để ép đồng minh trong một hồ sơ nhạy cảm như Greenland, không gì đảm bảo công cụ tương tự sẽ không được áp dụng ở các vấn đề khác, từ quốc phòng đến năng lượng.​

NATO trong thế bị thử thách

Một khía cạnh ít được công chúng chú ý nhưng nhiều chuyên gia an ninh lo ngại là tác động của tranh cãi Greenland đối với sự gắn kết NATO. Khi một bên của liên minh – Mỹ – công khai gây áp lực kinh tế lên các thành viên khác vì bất đồng chiến lược, câu hỏi đặt ra là mức độ tin cậy của các cam kết an ninh tập thể sẽ ra sao nếu khủng hoảng tại Bắc Cực leo thang.​

Trong bối cảnh NATO đang cố gắng thể hiện sự thống nhất trước Nga ở Đông Âu và trước Trung Quốc trên không gian mạng, sự rạn nứt quanh Greenland có thể bị đối thủ khai thác như bằng chứng cho thấy phương Tây thiếu một tầm nhìn chung về an ninh Bắc Cực. Mỗi lần Trump gợi ý về khả năng hành động đơn phương – cả về kinh tế lẫn quân sự – là một lần liên minh phải gồng mình trấn an các thành viên tuyến đầu.​