EU siết ưu tiên sản xuất nội khối trong các ngành chiến lược​

EU – Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen vừa gửi thư tới lãnh đạo các nước thành viên. Bà nhấn mạnh châu Âu phải bảo vệ lợi ích chiến lược và củng cố năng lực sản xuất trong nước trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu ngày càng gay gắt và chuỗi cung ứng quốc tế bộc lộ nhiều rủi ro. Bà khẳng định các công cụ ưu đãi dành cho hàng hóa và doanh nghiệp châu Âu là cần thiết để hình thành những thị trường dẫn dắt trong các lĩnh vực chiến lược, tạo nền tảng cho việc mở rộng công suất sản xuất của EU trong trung và dài hạn.​

Theo Chủ tịch Ursula von der Leyen, mọi cơ chế ưu tiên nội khối phải dựa trên phân tích kinh tế vững chắc, gắn chặt với các ưu tiên công nghiệp của Liên minh và không được tách rời khỏi hợp tác mang tính xây dựng với các đối tác đáng tin cậy bên ngoài. Cách tiếp cận này nhằm tránh biến chủ trương “ưu tiên châu Âu” thành một hình thức bảo hộ cực đoan và duy trì những mối liên kết kinh tế đã giúp EU giữ vai trò quan trọng trong thương mại toàn cầu suốt nhiều thập kỷ.​

Ủng hộ định hướng này, Ủy viên phụ trách ngành công nghiệp EU Stephane Sejourne cho rằng đã đến lúc khối xây dựng “phiên bản châu Âu” của các chính sách như “Đạo luật Mua hàng Mỹ” hay khẩu hiệu “Sản xuất tại Trung Quốc”. Điều này nhằm bảo vệ doanh nghiệp nội khối trước làn sóng cạnh tranh chiến lược từ các nền kinh tế lớn. Ông nhấn mạnh nguyên tắc bất cứ khi nào tiền công của châu Âu được chi ra thì dòng vốn đó phải quay trở lại đóng góp cho sản xuất và việc làm ngay trên lãnh thổ châu Âu, thay vì chảy ra ngoài khu vực.​

Tuy nhiên, cách thức triển khai ưu tiên nội khối đang tạo ra những tranh luận khác nhau giữa các nhóm nước thành viên. Đức và Italy bày tỏ quan điểm cần tận dụng các quy tắc ưu đãi hiện có của EU trong những lĩnh vực chiến lược. Cùng với đó, cần đặt các biện pháp mới trong khuôn khổ rộng hơn của chính sách thương mại chung và quan hệ với đối tác để tránh làm suy yếu lợi ích kinh tế tổng thể của Liên minh.​

Ngược lại, sáu quốc gia gồm Estonia, Phần Lan, Latvia, Litva, Hà Lan và Thụy Điển cảnh báo nguy cơ xuất hiện thêm một tầng quy định phức tạp có thể làm gia tăng chi phí tuân thủ và bóp nghẹt môi trường kinh doanh. Các nước này không phủ nhận nhu cầu bảo vệ lợi ích chiến lược. Tuy nhiên, yêu cầu mọi biện pháp ưu tiên phải có giới hạn rõ ràng, tương xứng với mục tiêu đặt ra và dựa trên đánh giá toàn diện về tác động đối với giá cả và chuỗi cung ứng cũng như năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp châu Âu.​

Bối cảnh ra đời của những đề xuất này là sự phụ thuộc đáng kể của EU vào nguồn cung từ bên ngoài trong nhiều ngành then chốt. Từ năng lượng, nguyên liệu chiến lược cho tới công nghệ cao là khủng hoảng năng lượng kéo dài và các căng thẳng địa chính trị liên tiếp làm gián đoạn thương mại. Những cú sốc dồn dập trong thời gian qua được xem là lời cảnh tỉnh buộc châu Âu phải tính toán lại mức độ tự chủ chiến lược nếu không muốn đánh mất dư địa chủ động trong các cuộc cạnh tranh quyền lực kinh tế toàn cầu.​

Giới phân tích nhận định tuyên bố của bà Ursula von der Leyen đánh dấu một bước dịch chuyển đáng kể trong tư duy phát triển của EU. Từ chỗ nhấn mạnh tuyệt đối vào tự do hóa thương mại sang mô hình chú trọng hơn đến khả năng tự cường nội khối, việc ưu tiên sản xuất trong các ngành chiến lược nếu được triển khai với lộ trình phù hợp có thể giúp Liên minh vừa giảm thiểu rủi ro phụ thuộc. Ngoài ra còn củng cố vị thế cạnh tranh trên thị trường thế giới trong khi vẫn duy trì được hình ảnh một trung tâm kinh tế cởi mở và gắn kết.​