Dòng sông khí quyển và những trận mưa kỷ lục ở châu Âu​

Châu Âu – Các “dòng sông khí quyển” – những dải không khí hẹp mang lượng hơi nước rất lớn – đang được giới khoa học chỉ ra là tác nhân chính đứng sau loạt trận mưa kỷ lục và lũ lụt trên diện rộng tại Tây và Nam Âu trong tháng 2 vừa qua. Khi những dòng không khí ẩm đặc biệt mạnh này tràn vào lục địa, chúng đã trút lượng mưa vượt xa mức thông thường, làm ngập nhiều khu dân cư, phá hủy cơ sở hạ tầng và đe dọa sinh kế của hàng triệu người dân.​

Theo cơ quan quan sát Trái đất Copernicus của Liên minh châu Âu (EU), chuỗi bão dữ dội liên tiếp đã tác động mạnh tới Pháp, Tây Ban Nha, Bồ Đào Nha và một số nước khác trong khu vực, trong khi những vùng rộng lớn khác của châu Âu lại trải qua tình trạng khô hạn bất thường. Sự tương phản cực đoan giữa ngập lụt và thiếu nước trong cùng một khoảng thời gian được coi là dấu hiệu rõ nét cho thấy hệ thống khí hậu đang trở nên khó lường hơn.​

Mô hình thời tiết “hai thái cực” này không chỉ diễn ra ở châu Âu. Lượng mưa cao hơn bình thường đã gây ngập lụt tại Australia, Mozambique, Botswana, trong khi các đợt hạn kéo dài lại hoành hành ở miền Nam nước Mỹ, miền Bắc Mexico cũng như một số khu vực tại châu Á và Nam Mỹ. Các chuyên gia cảnh báo, những gì đang diễn ra cho thấy các hệ thống thời tiết cực đoan có xu hướng xuất hiện dày hơn, rộng hơn và khó dự báo hơn trước đây.​

Phó Giám đốc Copernicus, bà Samantha Burgess, nhấn mạnh các diễn biến trong tháng 2 phải là lời nhắc nhở mạnh mẽ về “nhu cầu cấp bách của hành động toàn cầu” nhằm ứng phó với biến đổi khí hậu. Tháng 2 vừa rồi ghi nhận nhiệt độ trung bình toàn cầu cao hơn 1,49 độ C so với thời kỳ tiền công nghiệp, đưa tháng này vào nhóm những tháng nóng nhất từng được ghi nhận trong lịch sử quan trắc. Con số đó chỉ thấp hơn đôi chút so với ngưỡng 1,5 độ C mà giới khoa học nhiều lần cảnh báo: nếu bị vượt quá và kéo dài suốt hơn hai thập niên, hành tinh có thể phải đối mặt với những thay đổi không thể đảo ngược.​

Một yếu tố tạm thời giúp “hãm phanh” đà tăng nhiệt hiện tại là hiện tượng La Niña – pha làm mát theo chu kỳ trên Thái Bình Dương – được dự báo sẽ suy yếu vào cuối năm nay. Tuy nhiên, các nhà khoa học cảnh báo đây chỉ là tác động ngắn hạn, không đủ bù đắp xu thế nóng lên dài hạn do con người thải khí nhà kính vào khí quyển. Cơ quan Hàng không Vũ trụ Mỹ (NASA) cho biết biến đổi khí hậu đang khiến lượng mưa trở nên thất thường và dữ dội hơn vì nhiệt độ tăng làm gia tăng quá trình bốc hơi, nuôi dưỡng những cơn bão mạnh hơn đồng thời khiến một số vùng trở nên khô hạn hơn.​

Tại châu Âu, những dòng không khí ẩm mạnh đã mang mưa xối xả tới nhiều khu vực, gây áp lực lớn lên sản xuất nông nghiệp mùa đông và làm gián đoạn nguồn cung trái cây, rau quả. Tại Anh, các hiệp hội nông dân cảnh báo nhiều loại cây trồng đang thối rữa ngay trên đồng sau khi tháng 2 ghi nhận lượng mưa cao hơn 23% so với mức trung bình, còn riêng nước Anh có nơi lượng mưa cao hơn tới 70% so với mức trung bình dài hạn. Cơ quan Khí tượng Met Office cho biết tầng đất canh tác đã bị úng nước trong thời gian dài, gây khó khăn cho việc gieo trồng vụ mới.​

Không chỉ trên đất liền, những tín hiệu đáng lo còn xuất hiện cả ở đại dương. Một nghiên cứu công bố trên tạp chí Geophysical Research Letters chỉ ra rằng tốc độ nóng lên toàn cầu trong dài hạn có thể đang tăng nhanh hơn so với trước đây. Nhóm tác giả, trong đó có Giáo sư Stefan Rahmstorf thuộc Viện Nghiên cứu Tác động Khí hậu Potsdam (Đức), phát hiện “gia tốc có ý nghĩa thống kê” của hiện tượng nóng lên kể từ năm 2015, thời điểm thế giới ghi nhận một loạt năm nóng kỷ lục.​

​

​