Chiến sự Nga – Ukraine: Khi bầu trời trở thành mặt trận quyết định

Ngày 4/1, Bộ Quốc phòng Nga thông báo lực lượng phòng không nước này đã bắn hạ tổng cộng 103 máy bay không người lái (UAV) cánh cố định do Ukraine phóng đi chỉ trong chưa đầy 8 giờ, từ 16h đến 23h30 ngày 3/1 theo giờ Moskva.​
Theo phía Nga, các UAV bị tiêu diệt rải khắp nhiều khu vực: 44 chiếc tại vùng Bryansk, 18 chiếc ở mỗi vùng Kaluga và Moskva, 5 chiếc tại vùng Tula, 4 chiếc tại các khu vực Oryol, bán đảo Crimea và vùng biển Azov, 3 chiếc tại vùng Rostov và 1 chiếc tại mỗi vùng Kursk, Tver và Krasnodar.​

Đằng sau con số 103 UAV: Chiến thuật bào mòn phòng không

Làn sóng UAV với mật độ dày đặc cho thấy Ukraine đang theo đuổi chiến thuật “bão UAV” nhằm bào mòn năng lực phòng không, buộc Nga phải tiêu hao đạn tên lửa đắt tiền và kéo giãn mạng lưới phòng thủ trên diện rộng.​ Việc các mục tiêu bị tấn công trải dài từ khu vực sát biên giới đến vùng thủ đô Moskva và bán đảo Crimea cho thấy Kiev cố tình tạo ra nhiều hướng uy hiếp cùng lúc, gây áp lực cả về quân sự lẫn tâm lý đối với dân chúng Nga.​

UAV giá rẻ đối đầu hệ thống phòng không đắt đỏ

Các UAV cánh cố định thường có chi phí sản xuất thấp hơn rất nhiều so với tên lửa phòng không, tạo ra “bài toán kinh tế chiến tranh” bất lợi cho bên phải bắn chặn.​ Nếu mỗi UAV buộc đối phương phải sử dụng tên lửa đánh chặn có giá gấp hàng chục, thậm chí hàng trăm lần, thì về dài hạn, chiến thuật tấn công bằng bầy đàn UAV có thể làm suy yếu ngân sách quốc phòng và tốc độ tái nạp kho vũ khí.​

Tín hiệu về khả năng thích ứng của phòng không Nga

Việc Nga tuyên bố đánh chặn toàn bộ 103 UAV cho thấy hệ thống phòng không nước này vẫn duy trì được mật độ trực chiến dày đặc, từ các khu vực tiền duyên đến các vùng trọng yếu phía sau.​
Tuy nhiên, tần suất báo động cao kéo dài sẽ tạo áp lực lớn lên lực lượng trực chiến, đòi hỏi hệ thống chỉ huy – cảnh giới – tác chiến phải vận hành liên tục với cường độ cao, dễ bộc lộ điểm yếu nếu xung đột tiếp tục kéo dài.

Chiến tranh tiêu hao bước sang giai đoạn “chiến tranh bầu trời”

Việc cả hai bên đều tăng cường sử dụng UAV tấn công tầm xa phản ánh xung đột Nga – Ukraine đang dịch chuyển mạnh sang giai đoạn chiến tranh tiêu hao trên không gian bầu trời và chiều sâu lãnh thổ.
Mỗi đợt tấn công không chỉ nhắm đến mục tiêu quân sự mà còn nhằm vào niềm tin chiến lược, khi khả năng bảo vệ an toàn các trung tâm dân cư, hạ tầng trọng yếu trở thành thước đo sức chịu đựng của cả hai phía.

Triển vọng hòa giải và vai trò châu Âu

Trong bối cảnh các đợt tấn công bằng UAV ngày càng gia tăng, nhiều phân tích cho rằng nếu xuất hiện triển vọng thỏa thuận hòa bình, châu Âu sẽ khó tránh khỏi vai trò trung gian do chịu tác động trực tiếp từ nguy cơ mất ổn định an ninh, năng lượng và dòng người tị nạn.​ Tuy vậy, khi cả Moskva lẫn Kiev đều đang tìm cách cải thiện vị thế trên chiến trường bằng các đòn tấn công chiều sâu, điều kiện để các bên ngồi lại vẫn còn rất xa, nhất là khi mỗi bước leo thang trên bầu trời đều được sử dụng như đòn bẩy đàm phán.

Nhân sự tại Kiev và thông điệp đối nội

Song song với diễn biến quân sự, Tổng thống Volodymyr Zelensky đã bổ nhiệm một Phó Chánh Văn phòng mới, động thái cho thấy Kiev tiếp tục điều chỉnh bộ máy điều hành trong bối cảnh chiến tranh kéo dài.​ Sự thay đổi nhân sự ở các vị trí then chốt không chỉ mang tính kỹ thuật quản trị mà còn là thông điệp đối nội: chính quyền vẫn đang tìm kiếm phương án tổ chức hiệu quả hơn để duy trì sức chịu đựng của xã hội và năng lực huy động nguồn lực cho chiến tranh.

Tác động dài hạn: An ninh châu Âu và kỷ nguyên UAV

Những đợt tấn công bằng hàng trăm UAV vào lãnh thổ một cường quốc hạt nhân cho thấy kỷ nguyên chiến tranh giá rẻ nhưng hiệu ứng chiến lược cao đã thực sự mở ra.​ Từ góc nhìn an ninh châu Âu, mỗi làn sóng UAV xuyên biên giới không chỉ là chuyện riêng giữa Nga và Ukraine, mà còn là lời cảnh báo về mức độ mong manh của không phận trước các phương tiện bay giá rẻ, khó phát hiện, buộc các nước phải tính lại toàn bộ cấu trúc phòng không trong nhiều năm tới.