Bi kịch đêm giao thừa ở Crans-Montana và khoảng trống an toàn trong các không gian giải trí kín

Thụy Sĩ – Vụ hỏa hoạn tại quán bar Le Constellation ở khu nghỉ dưỡng trượt tuyết Crans-Montana (bang Valais, Thụy Sĩ) trong đêm giao thừa đã biến thời khắc chuyển giao năm mới thành một bi kịch tập thể với hàng chục người thiệt mạng và hơn 100 người bị thương. Theo cảnh sát, đây nhiều khả năng là một tai nạn, song mức độ thương vong cho thấy chỉ một sai sót nhỏ trong không gian kín, đông người, kết hợp với lửa và âm thanh, có thể tạo nên hiệu ứng dây chuyền chết người.​

Từ lễ mừng năm mới đến thảm họa trong hầm quán bar

Theo thông tin ban đầu, đám cháy bùng phát vào khoảng 1 giờ 30 sáng tại Le Constellation, một quán bar nổi tiếng ngay trung tâm thị trấn Crans-Montana, khi bên trong có hơn 100 người tham dự tiệc đón năm mới. Một số nguồn cho biết pháo hoa có thể đã được dùng trong lúc biểu diễn âm nhạc, trước khi lửa lan nhanh và tạo ra hiện tượng bùng phát khiến những người có mặt không kịp phản ứng.​
Nhân chứng kể lại ngọn lửa bùng lên đột ngột, mọi người hoảng loạn chen nhau chạy ra ngoài, biến lối ra vốn đã hạn chế của một không gian dạng tầng hầm trở thành điểm nghẽn nguy hiểm – yếu tố thường được chuyên gia an toàn gọi là “bẫy hầm” trong các tình huống hỏa hoạn nơi công cộng.​

Khi hạ tầng y tế “thở dốc” vì một sự cố đơn lẻ

Chỉ trong một đêm, bệnh viện khu vực ở bang Valais rơi vào tình trạng quá tải vì số người bị thương lớn, phần nhiều trong tình trạng nặng, cần chăm sóc tích cực. Chủ tịch Hội đồng Nhà nước bang Valais, Mathias Reynard, cho biết khoa hồi sức tích cực nhanh chóng kín giường, bệnh nhân phải chuyển sang các bệnh viện lân cận và trực thăng được điều động để hỗ trợ vận chuyển.​
Trong một khu nghỉ dưỡng sang trọng vốn được thiết kế để phục vụ du lịch cao cấp với khoảng một triệu lượt lưu trú mỗi năm, hệ thống y tế khu vực không thể xây dựng quy mô theo những kịch bản thảm họa hiếm gặp, và chính điều này phơi bày tính mong manh của năng lực ứng phó khi chỉ một sự cố lớn đã đẩy cả mạng lưới vào tình trạng căng hết công suất.​

Thảm kịch có tính toàn cầu trong một thị trấn nghỉ dưỡng

Crans-Montana là điểm đến quen thuộc của giới nhà giàu và người nổi tiếng, với khoảng 10.000 cư dân nhưng lại có tới hàng nghìn giường khách sạn và căn hộ nghỉ dưỡng. Theo cơ quan du lịch địa phương, khoảng 20% khách qua đêm là người nước ngoài, nghĩa là danh sách nạn nhân và người bị thương nhiều khả năng không chỉ giới hạn trong công dân Thụy Sĩ.​
Chính quyền bang và cảnh sát thừa nhận “rất có thể” có người nước ngoài trong số nạn nhân, biến vụ cháy từ một tai nạn địa phương thành thảm kịch mang tính quốc tế, với hệ lụy ngoại giao, bảo hiểm du lịch, và cả uy tín của một điểm đến vốn gắn với hình ảnh trật tự, an toàn và đắt đỏ.​

Phản ứng chính trị: khi niềm vui phải nhường chỗ cho quốc tang

Tổng thống Thụy Sĩ Guy Parmelin đã hoãn bài phát biểu năm mới – động thái hiếm thấy trong đời sống chính trị ở một quốc gia vốn nổi tiếng với sự điềm tĩnh và ổn định. Ông gọi đây là một nỗi đau “bao trùm cả đất nước và lan rộng ra nhiều nơi khác”, hàm ý rằng sự mất mát tại Crans-Montana không chỉ là đau thương của một cộng đồng nhỏ trên núi.​
Trong bối cảnh bữa tiệc mừng năm mới thường được xem là biểu tượng của khởi đầu và hy vọng, quyết định tạm gác lời chúc để nhường chỗ cho phút mặc niệm nạn nhân cho thấy mức độ nghiêm trọng của vụ việc và áp lực dư luận buộc chính quyền phải ưu tiên chia sẻ mất mát trước khi bàn về các vấn đề khác.​

Khoảng trống an toàn trong không gian giải trí kín

Điều tra ban đầu cho thấy đây không phải là vụ nổ thiết bị nổ mà là hiện tượng lửa bùng phát dữ dội trong không gian kín, khiến khói, nhiệt và lửa lan truyền nhanh hơn rất nhiều so với các đám cháy thông thường ở nơi thoáng. Ủy viên hội đồng nhà nước phụ trách an ninh bang Valais, Stéphane Ganzer, dựa trên lời khai nhân chứng và kết quả ban đầu, khẳng định không có dấu hiệu của tấn công có chủ ý.​
Tuy vậy, việc một quán bar dưới dạng hầm, với hàng trăm người, âm nhạc lớn, có khả năng sử dụng pháo hoặc hiệu ứng sân khấu, lại không đủ điều kiện để đảm bảo mọi người có thể thoát ra an toàn trong vài chục giây, đặt ra câu hỏi về chuẩn an toàn phòng cháy, lối thoát hiểm, giới hạn số người và việc kiểm soát sử dụng lửa trong các không gian giải trí ở châu Âu nói chung, không chỉ riêng Thụy Sĩ.​

Âm nhạc, pháo hoa và ranh giới mỏng manh giữa cảm xúc và rủi ro

Trong văn hóa tiệc đêm giao thừa, pháo hoa, pháo sáng và các hiệu ứng đặc biệt là “gia vị” không thể thiếu để tạo cao trào cảm xúc, đặc biệt tại các khu nghỉ mát nơi du khách mong chờ trải nghiệm “độc đáo” hơn bình thường. Thông tin ban đầu cho rằng pháo hoa có thể đã được sử dụng trong buổi hòa nhạc, tuy chưa có kết luận cuối cùng, nhưng đã đủ để thắp lại tranh luận về mức độ an toàn của các loại hình giải trí dùng lửa trong không gian đóng kín.​
Ranh giới giữa một màn trình diễn ấn tượng và một tai nạn chết người chỉ là vài giây sơ suất: một tia lửa chạm vào vật liệu dễ cháy, một thiết kế nội thất thiên về trải nghiệm thị giác hơn là an toàn, một cửa thoát hiểm bị che khuất hoặc khóa tạm thời. Vụ việc ở Crans-Montana là lời nhắc nhở rằng mọi chi tiết tưởng chừng nhỏ bé trong khâu chuẩn bị sự kiện đều có thể trở thành mắt xích quyết định sống – chết.​

Câu hỏi cho tương lai: chỉ là tai nạn hay là lời cảnh báo?

Cảnh sát nhấn mạnh đang xem vụ việc như một tai nạn, song quy mô thương vong buộc xã hội Thụy Sĩ và ngành du lịch châu Âu phải suy nghĩ lại về tiêu chuẩn an toàn cho các bữa tiệc đông người, nhất là trong dịp cao điểm lễ hội. Vấn đề không chỉ là có đủ hệ thống báo cháy hay không, mà là thiết kế tổng thể của không gian, quy trình vận hành, đào tạo nhân viên và kịch bản ứng phó khi tai nạn xảy ra.​
Khi Crans-Montana vẫn còn bốc khói và danh sách nạn nhân chưa thể chốt lại, câu hỏi lớn đặt ra là liệu các nhà tổ chức sự kiện, chủ cơ sở vui chơi và nhà quản lý sẽ coi đây như một trường hợp hi hữu, hay như một lời cảnh báo cuối cùng buộc họ phải thay đổi cách tổ chức các cuộc vui ồn ào trong những không gian đóng kín để không còn một đêm giao thừa nào phải trả giá bằng hàng chục sinh mạng.​