Ba kịch bản sau 150 ngày Mỹ áp thuế tạm thời

Hoa Kỳ – Sau hơn một tháng Mỹ áp thuế tạm thời 10% với hàng hóa nhập khẩu, giới chuyên gia tại Việt Nam bắt đầu tính toán các kịch bản có thể xảy ra sau mốc 150 ngày – thời điểm cơ chế này hết hiệu lực theo luật thương mại Mỹ.

Thuế tạm thời 10% được chính quyền Tổng thống Donald Trump kích hoạt từ ngày 24/2, sau khi Tòa án Tối cao Mỹ bác bỏ các biện pháp thuế dựa trên Đạo luật Quyền hạn Kinh tế Khẩn cấp Quốc tế (IEEPA). Thay vào đó, Nhà Trắng viện dẫn Điều 122 Đạo luật Thương mại 1974, cho phép áp thuế trong tối đa 150 ngày đối với mọi hàng hóa nhập khẩu.

Tại hội thảo “Giải pháp ứng phó chính sách thuế tạm thời 150 ngày của Mỹ” tổ chức sáng 25/3, giáo sư Trần Ngọc Anh, Đại học Indiana (Mỹ), cho rằng khả năng thách thức nhất với Việt Nam là thuế suất mới sẽ không dừng lại ở mức 10%. Theo ông, nếu chính quyền Trump hoàn tất các cuộc điều tra theo Điều 301 về hành vi thương mại không công bằng, một số nhóm hàng từ Việt Nam có thể chịu thuế cao hơn đáng kể.

Kịch bản ông đánh giá có xác suất lớn nhất, khoảng 60%, là áp lực thuế với hàng hóa Việt Nam gia tăng sau ngày 24/7. Khi đó, thép, xe điện và linh kiện bán dẫn được dự báo là những ngành nhạy cảm dễ bị nhắm tới, có nguy cơ chịu thuế 20–30% thay vì chỉ 10% như hiện nay. Điều này sẽ tác động trực tiếp đến sức cạnh tranh về giá của doanh nghiệp xuất khẩu, trong bối cảnh biên lợi nhuận vốn đã bị bào mòn bởi chi phí đầu vào và vận tải.

Bên cạnh kịch bản bất lợi, hai phương án tích cực hơn vẫn được đặt lên bàn, nhưng đều gắn với những điều kiện khó đoán định. Một khả năng là Nhà Trắng phải chủ động nới lỏng thuế quan nếu lạm phát tại Mỹ tăng mạnh trở lại, nhất là khi giá dầu Brent vượt mốc 140 USD một thùng. Khi đó, thuế nhập khẩu 10% bị xem là yếu tố đẩy giá hàng hóa tiêu dùng tăng thêm, khiến sức ép lên ngân sách hộ gia đình và Cục Dự trữ liên bang Mỹ trở nên quá lớn.

Giáo sư Trần Ngọc Anh nhấn mạnh, Tòa án Thương mại Quốc tế Mỹ (CIT) cũng có thể trở thành biến số quan trọng. Nếu cơ quan này phán quyết việc viện dẫn Điều 122 là lạm quyền, thuế tạm thời có nguy cơ bị vô hiệu hóa, buộc chính quyền Trump phải điều chỉnh hoặc rút lại biện pháp. Đây là kịch bản mà các nhà nhập khẩu Mỹ và một bộ phận doanh nghiệp trong nước có thể ủng hộ, nhằm giảm chi phí đầu vào và tránh đứt gãy chuỗi cung ứng.

Yếu tố địa chính trị, đặc biệt là xung đột tại Trung Đông, đang làm bức tranh thêm phần khó lường. Nếu căng thẳng kéo dài khiến giá xăng dầu leo thang, cộng hưởng với đà tăng giá hàng hóa vì thuế quan, lạm phát Mỹ có thể nóng trở lại. Trong tình huống đó, để hạ nhiệt chi phí sinh hoạt, Washington buộc phải mở rộng danh mục hàng hóa được miễn trừ thuế hoặc giảm thuế suất, qua đó tạo “cửa thoát” cho một số nhóm hàng xuất khẩu từ các đối tác lớn như Việt Nam.

Kịch bản tích cực thứ hai là hai nước đạt được một thỏa thuận thương mại mang tính trao đổi nhượng bộ. Theo gợi ý của chuyên gia, Việt Nam có thể cân nhắc mở rộng cửa cho nông sản Mỹ, công nhận một số tiêu chuẩn kỹ thuật đối với xe hơi Mỹ hoặc đưa ra cam kết tăng mua máy bay Boeing. Đổi lại, hàng loạt mặt hàng xuất khẩu chủ lực của Việt Nam sẽ được đưa vào phụ lục hưởng thuế 0% hoặc miễn trừ khỏi các đợt tăng thuế diện rộng sau mốc 150 ngày.

Bối cảnh này càng trở nên đáng chú ý nếu nhìn vào quy mô và tốc độ tăng trưởng quan hệ thương mại song phương. Năm ngoái, Mỹ là thị trường xuất khẩu lớn nhất của Việt Nam với kim ngạch gần 152 tỷ USD, tăng hơn 28% so với năm 2024. Riêng hai tháng đầu năm 2026, xuất khẩu sang Mỹ đạt 23,8 tỷ USD, tăng gần 22% so với cùng kỳ năm trước, theo số liệu của ngành hải quan.