CEO Dat Bike: ‘Không nên đánh đồng xe máy và ôtô điện’

Việt Nam – Thị trường xe hai bánh tại Việt Nam đang bước vào giai đoạn chuyển dịch mạnh sang điện hóa, với trọng tâm là xe máy điện hiệu năng cao thay thế dần xe xăng truyền thống. Xu hướng này được thúc đẩy bởi cả chất lượng sản phẩm lẫn định hướng chính sách, khiến xe máy điện ngày càng được nhìn nhận như phương tiện chính chứ không còn là lựa chọn dự phòng.​

Xe máy điện vốn xuất hiện từ lâu, nhưng phải đến vài năm gần đây, các mẫu xe thế hệ mới với công suất lớn, quãng đường di chuyển xa và trải nghiệm ổn định mới thực sự thay đổi nhận thức người dùng. Thay vì chỉ phục vụ học sinh với những mẫu xe công suất thấp, thị trường hiện đã có các dòng xe đủ khả năng cạnh tranh trực tiếp với xe xăng, thậm chí vượt trội về tầm hoạt động. Song song, các nghị quyết về vùng phát thải thấp, lộ trình hạn chế xe xăng tại đô thị lớn đang dần định hình lại hành vi tiêu dùng.​

Theo lãnh đạo Dat Bike, chính sách của Chính phủ là yếu tố nền tảng, tạo khung dẫn dắt cho doanh nghiệp và người tiêu dùng trong dài hạn. Các cam kết môi trường, mục tiêu giao thông xanh và quy định kiểm soát khí thải buộc thị trường phải dịch chuyển, đồng thời tạo cơ hội cho những sản phẩm xe điện có chất lượng tốt chiếm lĩnh thị phần. Cùng với đó, các gói hỗ trợ tài chính, trả góp, vay tiêu dùng giúp giảm rào cản chi phí ban đầu khi giá xe máy điện vẫn còn cao hơn mặt bằng chung.​

Ở chiều người dùng, quá trình thay đổi thói quen diễn ra từng bước, dựa trên trải nghiệm thực tế. Khi ngày càng nhiều người chuyển sang sử dụng xe máy điện hằng ngày, những hoài nghi về sức mạnh, quãng đường hay độ bền dần nhường chỗ cho hiệu ứng lan tỏa tích cực. Những định kiến cũ, vốn hình thành từ thời xe điện Trung Quốc dùng ắc quy chì hiệu năng thấp, được thay thế bằng hình ảnh các mẫu xe mới với khả năng vận hành tốt hơn.​

Một trong những lo ngại lớn nhất với xe điện là áp lực lên hạ tầng và nguồn cung năng lượng, nhưng theo CEO Dat Bike, không nên đánh đồng xe máy điện với ôtô điện. Về tiêu thụ năng lượng, một ôtô điện trung bình cần khoảng 200 Wh cho mỗi km, trong khi xe máy điện chỉ khoảng 20 Wh, tức thấp hơn khoảng một bậc độ lớn. Khi nhiều ý kiến phản biện dựa trên hình dung hàng triệu xe cùng sạc ban đêm, ông cho rằng cần quay lại thực tế: xe máy điện tiêu thụ rất ít điện, khác xa bài toán của ôtô điện hoặc trạm sạc nhanh công suất lớn.​

Một bộ sạc xe máy điện công suất cao chỉ khoảng 1.000 W, tương đương chiếc lò vi sóng hay ấm đun nước siêu tốc trong gia đình. Trong khi đó, ôtô điện thường dùng bộ sạc khoảng 10 kW, còn trạm sạc nhanh có thể lên tới 50–250 kW, tạo áp lực lớn lên lưới điện. Vì vậy, nếu chỉ xét riêng nhóm xe hai bánh, mức độ “nặng tải” với hệ thống điện quốc gia thấp hơn nhiều so với những gì người ta thường hình dung từ câu chuyện ôtô điện.​

Ở góc độ năng lượng quốc gia, xe máy xăng hiện đang tiêu thụ một lượng nhiên liệu khổng lồ. Với khoảng 50 triệu xe, mỗi người đi trung bình 30 km mỗi ngày và mức tiêu hao 40 km trên mỗi lít, mỗi xe dùng khoảng 274 lít xăng mỗi năm. Tổng cộng, thị trường xe máy cần tới khoảng 13 tỷ lít xăng, tương đương gần 10 triệu tấn xăng thành phẩm mà Việt Nam phải nhập khẩu mỗi năm.​

Nếu điện hóa phương tiện hai bánh, Việt Nam có thể từng bước giảm phụ thuộc vào xăng dầu nhập khẩu. Lượng điện bổ sung thực tế thấp hơn nhiều nỗi lo phổ biến: với mức tiêu hao khoảng 20 Wh/km, mỗi xe chỉ cần khoảng 600 Wh mỗi ngày, tức chưa tới một đơn vị điện. Nhân với 50 triệu xe, tổng nhu cầu điện tăng thêm khoảng 12 tỷ kWh mỗi năm, tương đương khoảng 4% sản lượng điện hiện tại, và nếu sản lượng điện đạt khoảng 600 tỷ kWh vào năm 2030, tỷ lệ này còn khoảng 2%.​

Theo ông, xét trên bình diện quốc gia, đây là phép trao đổi đáng cân nhắc: tăng thêm khoảng vài phần trăm sản lượng điện để giảm gần như toàn bộ nhập khẩu xăng dầu cho xe hai bánh. Từ đó, bài toán hạ tầng năng lượng của xe máy điện cần được tách bạch với ôtô điện để tránh những lo ngại không cần thiết.​

Trong 5 năm tới, vai trò của chính sách được kỳ vọng sẽ chuyển từ định hướng sang đòn bẩy quyết định, thúc đẩy hệ sinh thái xe điện phát triển nhanh hơn. Các ưu đãi trực tiếp cho người dùng, hỗ trợ doanh nghiệp đầu tư sản xuất và hạ tầng, cùng những biện pháp kiểm soát phương tiện dùng nhiên liệu hóa thạch trong đô thị lớn sẽ tạo ra áp lực đủ mạnh để thị trường dịch chuyển. Khi các mắt xích từ sản xuất, tài chính, hạ tầng đến hành vi người tiêu dùng được thiết kế đồng bộ, thị trường xe máy điện sẽ có cơ hội phát triển bền vững.​