Ukraine siết vòng vây “mạch máu” năng lượng của Nga

Ukraina – Trong tháng 12, chiến trường Nga – Ukraine chứng kiến một xu hướng leo thang mới: các đòn tập kích của Ukraine nhắm trực diện và dồn dập vào hệ thống năng lượng của Nga, từ nhà máy lọc dầu, mỏ dầu khí ngoài khơi đến cảng biển và đường ống xuất khẩu. Đây được xem là giai đoạn Ukraine sử dụng mạnh nhất “con bài” tấn công hạ tầng năng lượng Nga kể từ khi xung đột bùng phát vào tháng 2/2022.​

Theo các số liệu được Bloomberg trích dẫn, chỉ riêng trong tháng 12 đã ghi nhận ít nhất 24 vụ tấn công vào các mục tiêu liên quan đến ngành dầu khí Nga, bao gồm nhà máy lọc dầu, tàu chở dầu, tài sản hàng hải và các cấu phần then chốt của mạng lưới đường ống. Không chỉ tăng về số lượng, phạm vi các mục tiêu bị đánh cũng được mở rộng cả về không gian địa lý lẫn vị trí trong “chuỗi giá trị” dầu khí của Moscow.​

Đáng chú ý, các mỏ dầu khí tại Biển Caspi do tập đoàn Lukoil vận hành trở thành một trong những điểm bị tập kích nhiều lần. Đây vốn là khu vực nằm xa đường biên xung đột trên bộ, cho thấy Ukraine đã chủ động tận dụng các phương tiện tấn công tầm xa và không gian biển để gây sức ép lên chiều sâu chiến lược của Nga.​

Song song với đó, các cảng Taman và Rostov trên vùng Biển Đen cũng nhiều lần trở thành mục tiêu, khiến một số tàu chở dầu bốc cháy và buộc Nga phải tăng cường phòng không, bảo vệ tuyến hàng hải. Những đòn đánh này đi kèm các hoạt động nhắm vào cái gọi là “hạm đội bóng tối” – mạng lưới tàu biển được nghi dùng để vận chuyển dầu Nga né tránh một phần các lệnh trừng phạt của phương Tây.​

Về mặt chiến lược, việc liên tục đánh vào hạ tầng dầu khí được xem là nỗ lực của Kiev nhằm tác động vào nguồn thu ngân sách chủ đạo của Nga, vốn dựa rất lớn vào xuất khẩu năng lượng. Dù Moscow vẫn duy trì được khối lượng xuất khẩu đáng kể, các báo cáo quốc tế ghi nhận nguồn thu từ dầu khí đang có xu hướng suy giảm dưới sức ép kết hợp của trừng phạt và gián đoạn hạ tầng.​

Việc nhắm vào “mạch máu” năng lượng cũng mang ý nghĩa quân sự. Khi buộc Nga phải phân tán nguồn lực để phòng thủ các cơ sở lọc dầu, kho cảng và tuyến vận tải, Ukraine gián tiếp làm tăng chi phí chiến tranh của đối phương. Trong bối cảnh chiến sự trên bộ có dấu hiệu giằng co, các đòn tập kích sâu vào hậu phương được Kiev coi như cách cân bằng tương quan, tận dụng ưu thế về công nghệ không người lái và tên lửa tầm xa.​

Tuy nhiên, chiến lược này không phải không tiềm ẩn rủi ro. Đòn đánh vào hạ tầng năng lượng có thể làm gia tăng nguy cơ trả đũa, kéo theo vòng xoáy leo thang mới về mục tiêu tấn công giữa hai bên. Ngoài ra, bất kỳ cú sốc nào đối với xuất khẩu năng lượng của Nga cũng có khả năng gây phản ứng dây chuyền lên thị trường năng lượng toàn cầu, nhất là trong những giai đoạn cung cầu căng thẳng.​

Ở chiều ngược lại, Nga nhiều lần khẳng định vẫn kiểm soát được dòng chảy xuất khẩu và sẽ tìm cách thích ứng với các đòn đánh nhắm vào hạ tầng. Kinh nghiệm điều chỉnh tuyến vận chuyển, bảo hiểm, đội tàu “bóng tối” cùng việc siết chặt bảo vệ các điểm trọng yếu được Moscow khai thác nhằm giảm thiểu thiệt hại trước các cuộc tập kích mới.​

Nhìn rộng hơn, việc Ukraine lập kỷ lục tấn công mục tiêu năng lượng Nga trong tháng 12 phản ánh xu thế chiến tranh ngày càng dịch chuyển sang các “điểm đau kinh tế” thay vì chỉ gói gọn trên chiến tuyến. Khi xung đột kéo dài, bên nào bị bào mòn sức chịu đựng tài chính và xã hội nhiều hơn sẽ đứng trước bất lợi trên bàn đàm phán – điều mà cả Kiev lẫn Moscow đều hiểu rõ.​

Trong bối cảnh đó, các động thái ngoại giao – như những cuộc tiếp xúc mới đây giữa lãnh đạo Ukraine và Tổng thống Mỹ Donald Trump – cũng trở nên gắn chặt hơn với cục diện chiến sự trên thực địa. Khả năng duy trì hoặc mở rộng hỗ trợ, cách thức phương Tây điều chỉnh trừng phạt và phản ứng của các thị trường năng lượng sẽ là những nhân tố quan trọng định hình tác động lâu dài của chiến dịch nhắm vào hạ tầng dầu khí Nga.​

Đối với Ukraine, việc dùng các đòn tấn công vào cơ sở năng lượng Nga vừa là thông điệp về quyết tâm, vừa là thử nghiệm ranh giới chịu đựng của đối phương và cộng đồng quốc tế. Trong khi chưa có dấu hiệu rõ ràng của một giải pháp hòa bình bền vững, cuộc “đấu sức” trên mặt trận năng lượng nhiều khả năng sẽ còn tiếp diễn, đan cài chặt chẽ giữa chiến sự, kinh tế và chính trị toàn cầu.