Tưởng niệm thảm sát Butscha sau bốn năm giải phóng

Ukraina – Bốn năm sau khi quân đội Nga rút khỏi Butscha, một vùng ngoại ô từng yên bình của thủ đô Kiev, châu Âu lại hướng ánh nhìn trở lại nơi từng trở thành biểu tượng của tội ác chiến tranh. Hình ảnh những dân thường bị trói tay ra sau lưng, bị bắn chết và vùi vội trong các hố chôn tập thể vẫn là vết thương chưa khép lại trong ký ức Ukraine và cộng đồng quốc tế. Ngay sau khi các đơn vị Nga rút đi, lực lượng Ukraine đã phát hiện hàng trăm thi thể trên các con phố và trong sân nhà dân, biến Butscha thành một trong những địa danh bi thảm nhất của cuộc chiến.

Thứ ba này, các lãnh đạo ngoại giao hàng đầu châu Âu có mặt tại nhà thờ St.-Andreas ở Butscha để dự lễ tưởng niệm các nạn nhân. Trong số đó có Bộ trưởng Ngoại giao Đức Johann Wadephul và Đại diện cấp cao phụ trách chính sách đối ngoại và an ninh của Liên minh châu Âu, Kaja Kallas. Sự hiện diện của họ được xem là thông điệp chính trị rõ ràng: châu Âu không quên những gì đã xảy ra ở Butscha và không chấp nhận việc các tội ác chiến tranh bị làm ngơ.

Thị trấn khoảng 60.000 dân, từng được biết đến như một vùng ngoại ô xanh mát của Kiev, giờ mang trên mình ý nghĩa mới: nơi tượng trưng cho đau thương, sự kháng cự và quyết tâm giành lại tự do của Ukraine trước cuộc xâm lược của Nga. Thảm sát Butscha đã trở thành biểu tượng cho hệ thống tội ác chiến tranh mà quân đội Nga bị cáo buộc gây ra tại nhiều khu vực bị chiếm đóng. Những bức ảnh chụp thi thể nằm rải rác trên phố, xe quân sự Nga cháy đen và các khu dân cư tan hoang đã gây chấn động dư luận toàn cầu vào mùa xuân 2022.

Theo giới chức Ukraine, chỉ riêng trong phạm vi thành phố Butscha đã có hơn 400 dân thường thiệt mạng sau thời gian quân Nga kiểm soát, trong toàn bộ khu vực xung quanh con số này vượt quá 1.300 người. Dù vậy, Moscow đến nay vẫn phủ nhận mọi cáo buộc, khăng khăng cho rằng đây là “dàn dựng” của Kiev, bất chấp các bằng chứng điều tra độc lập, lời khai nhân chứng, ảnh vệ tinh và tài liệu thu thập được tại hiện trường. Các cuộc điều tra đã chỉ ra sự liên quan của nhiều đơn vị quân đội Nga, đặc biệt là Lữ đoàn bộ binh cơ giới 64 và các đơn vị đổ bộ đường không thuộc Sư đoàn cận vệ 76.

Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky đã đích thân đến Butscha ngay sau khi khu vực được giải phóng để tận mắt chứng kiến hậu quả. Hình ảnh ông đi qua những con phố tan hoang, cạnh các hố chôn tập thể và nghe người dân kể lại những gì họ trải qua trở thành biểu tượng cho nỗ lực kêu gọi thế giới không quay lưng với Ukraine. Nhưng dù các phái đoàn quốc tế liên tục đến ghi nhận, con đường đi đến công lý cho các nạn nhân vẫn còn rất dài.

Trong phát biểu tại Kiev nhân dịp tham dự lễ tưởng niệm, Bộ trưởng Ngoại giao Đức Johann Wadephul nhấn mạnh rằng phương Tây phải chứng minh mình “có hơi thở dài hơn” trong cuộc đối đầu chiến lược này. Ông nói, một nền hòa bình bền vững chỉ có thể xuất phát từ sức mạnh của Ukraine, chứ không phải từ việc chấp nhận những vùng xám về pháp lý hay nhượng bộ trước bạo lực. Theo ông, quãng đường này còn dài bao nhiêu phụ thuộc trực tiếp vào mức độ đoàn kết và quyết tâm hỗ trợ Ukraine của các nước châu Âu.

Kaja Kallas, người nhiều lần kêu gọi lập tòa án đặc biệt xét xử tội xâm lược và tội ác chiến tranh ở Ukraine, cũng khẳng định Butscha là lời nhắc nhở về an ninh của chính châu Âu. Bà nói các quốc gia EU không thể đơn giản “gạt sang một bên” những gì diễn ra ở Ukraine trong bối cảnh thế giới còn nhiều khủng hoảng khác. Theo bà, việc tiếp tục hỗ trợ Kiev về quân sự, tài chính và chính trị không chỉ là vấn đề đoàn kết, mà còn là đầu tư cho an ninh lâu dài của lục địa này.

Sau buổi lễ thắp nến và đặt vòng hoa tại Butscha, các ngoại trưởng châu Âu tiếp tục di chuyển về Kiev để tham dự một cuộc họp mở rộng về Ukraine. Trọng tâm thảo luận là các cơ chế điều tra, truy tố quốc tế đối với tội ác chiến tranh của Nga, cũng như việc làm thế nào để những người ra lệnh và trực tiếp gây tội ác phải chịu trách nhiệm trước luật pháp. Bên cạnh đó là câu chuyện nhạy cảm về các gói viện trợ tài chính lớn của EU cho Ukraine, hiện vẫn bị Hungary chặn lại, khiến nhiều dự án hỗ trợ bị đình trệ.